Αδέλφια: Η σειρά γέννησης δεν καθορίζει την προσωπικότητά σας - Οι 5 παράγοντες που μας διαμορφώνουν

Snapshot

• Η σειρά γένσης δεν καθορίζει μόνιμα την προσωπικότητα, καθώς η προσωπικότητα μεταβάλλεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.
• Τα μικρότερα αδέλφια τείνουν να αναλαμβάνουν περισσότερους κινδύνους στην παιδική ηλικία, αλλά αυτή η τάση μειώνεται με την ενηλικίωση.
• Το μέγεθος της οικογένειας έχει μεγαλύτερη επίδραση στην προσωπικότητα από τη σειρά γέννησης, αν και η συνολική επίδραση παραμένει μικρή.
• Η γενετική επηρεάζει σημαντικά την προσωπικότητα, εξηγώντας το 40-60% της διακύμανσης, ενώ το κοινό περιβάλλον της οικογένειας έχει μικρότερη επιρροή.
• Οι σημαντικές εμπειρίες ζωής και η συνειδητή προσπάθεια μπορούν να επιφέρουν ουσιαστικές αλλαγές στην προσωπικότητα, παρά τη σταθερότητα των βασικών χαρακτηριστικών.

Snapshot powered by AI

Η γενικότερη επικρατούσα άποψη για τα μέλη μιας οικογένειας, ιδιαίτερα τα αδέλφια, είναι ότι ανάλογα με τη σειρά που γεννήθηκαν, αναπτύσσουν κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Τα πρωτότοκα είναι αυταρχικά, τα μεσαία «ειρηνοποιοί» και τα τελευταία, ταραχοποιοί.

Όμως, έρευνες έχουν καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα: η σειρά γέννησης δεν έχει μόνιμη προγνωστική ισχύ όσον αφορά στην προσωπικότητά σας.

Τι καθορίζει την προσωπικότητα του παιδιού

Μια νέα έρευνα, επιβεβαιώνει ότι η θέση σας στη σειρά γέννησης μπορεί να διαμορφώσει τη ζωή σας, αλλά όχι να καθορίσει τον μοναδικό συνδυασμό σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών που σας κάνουν αυτό που είστε.

Ο Michael Coren μέσα από τη στήλη Future Coach στην Washington Post , καταπιάνεται με το ερώτημα, υπενθυμίζοντας ότι, τα μικρότερα αδέλφια τα πάνε, κατά μέσο όρο, χειρότερα από τα πρωτότοκα σε μια σειρά δεικτών, συμπεριλαμβανομένων των εισοδημάτων κατά τη διάρκεια της ζωής και των εκπαιδευτικών επιτευγμάτων. Όπως εξηγεί, αυτό οφείλεται στο ότι οι διαφορές στον ποιοτικό χρόνο που περνούν με τους γονείς και, ίσως σε μεγαλύτερο βαθμό, οι σοβαρές αναπνευστικές λοιμώξεις διαμορφώνουν την ανάπτυξη ενός παιδιού με τρόπους που έχουν αντίκτυπο για δεκαετίες.

Η προσωπικότητά μας θεωρείται σταθερή. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα διαχρονικά χαρακτηριστικά, γνωστά ως «Τα Πέντε Μεγάλα», περιγράφουν καλύτερα τις προσωπικότητές μας σε όλες τις κουλτούρες:

· εξωστρέφεια,

· ευγένεια (δηλαδή συμπόνια, σεβασμός και εμπιστοσύνη)

· ευσυνειδησία (οργάνωση και υπευθυνότητα)

· νευρωτισμός (άγχος, κατάθλιψη και ευμεταβλητότητα) και

· δεκτικότητα στις εμπειρίες (φαντασία και περιέργεια).

Νέες έρευνες σχετικά με την προσωπικότητα αναθεωρούν αυτές τις υποθέσεις.

Η σειρά γέννησης δεν αποτελεί σημαντικό καθοριστικό παράγοντα της διαχρονικής μας προσωπικότητας, λέει ο Τεντ Σβάμπα, ψυχολόγος και επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, ο οποίος μελετά την ανάπτυξη της προσωπικότητας και τη γενετική της συμπεριφοράς.

Αντί να είναι προκαθορισμένη από τη γέννηση, δύο δεκαετίες έρευνας υποδηλώνουν ότι η προσωπικότητα είναι πολύ λιγότερο στατική από ό,τι πιστευόταν παλαιότερα. «Οι άνθρωποι διατηρούν πάντα την ικανότητα να αλλάζουν», λέει ο Σβάμπα.

Η προσωπικότητά μας μεταβάλλεται — μερικές φορές δραματικά — κατά τη διάρκεια της ζωής μας, ως αντίδραση σε προσωπικές εμπειρίες, σε συνειδητή προσπάθεια ή στην απαλή «λείανση» που επιφέρουν τα χρόνια.

Ο χαμένος κρίκος

Τα αδέλφια προάγουν μια πιο συνεργατική συμπεριφορά. Αυτή είναι η υπόθεση του μεσαίου παιδιού: το να βρίσκεται κανείς ανάμεσα σε αδελφούς και αδελφές δημιουργεί «ειρηνοποιούς», ευχάριστες και ειλικρινείς προσωπικότητες που έχουν διαμορφωθεί μέσα από την προσπάθεια να ανταποκρίνονται και να κατευνάζουν τις ανάγκες των αδελφών και των αδελφών τους.

Oι ψυχολόγοι Michael Ashton και Kibeom Lee, καθηγητές στο Πανεπιστήμιο Brock του Οντάριο και στο Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι, αντί να μετρήσουν τα «Big Five», χρησιμοποίησαν ένα ελαφρώς διαφορετικό μέτρο αξιολόγησης, γνωστό ως «HEXACO Personality Inventory». Ουσιαστικά, προσθέτει ένα χαρακτηριστικό σε μια τροποποιημένη έκδοση των «Big Five»: την «Ειλικρίνεια-Ταπεινότητα», η οποία μεταφράζεται σε δικαιοσύνη, μετριοφροσύνη και απροθυμία να εκμεταλλευτεί κανείς τους άλλους.

Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στα «Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών» το 2024, φαίνεται να ταιριάζουν με αυτό που πολλοί θα μπορούσαν να προβλέψουν: Όσοι έχουν τόσο μεγαλύτερα όσο και μικρότερα αδέλφια σημειώνουν υψηλότερες βαθμολογίες στην ειλικρίνεια-ταπεινότητα, καθώς και στην ευγένεια. Οι βαθμολογίες αυτές αυξάνονταν καθώς αυξανόταν ο αριθμός των αδελφών στο νοικοκυριό. Τα μεσαία παιδιά σημείωσαν τις υψηλότερες βαθμολογίες, ακολουθούμενα από τα μικρότερα αδέλφια.

· τα πρωτότοκα και τα μοναδικά παιδιά βρέθηκαν στην τελευταία θέση.

Υπήρχε όμως μια παγίδα: το συνολικό αποτέλεσμα ήταν μέτριο.

Το μέγεθος της οικογένειας, δηλαδή ο αριθμός των αδελφών που έχει ένα άτομο, είχε μεγαλύτερη σημασία από τη σειρά γέννησης, δηλαδή τη θέση του μεταξύ αυτών των αδελφών. Ακόμη και αυτό αντιπροσώπευε μόνο περίπου 1% ή λιγότερο της παρατηρούμενης διακύμανσης στις βαθμολογίες ειλικρίνειας-ταπεινότητας και ευγένειας στους ενήλικες.

Αν η σειρά γέννησης διαμόρφωνε την προσωπικότητα, η διαφορά μεταξύ των αδελφών θα έπρεπε να γίνεται εμφανής καθώς μεγαλώνουμε. Αυτό δεν συνέβαινε. Έτσι, οι συγγραφείς μιας άλλης μελέτης έθεσαν μια δεύτερη πιθανότητα: Τι θα γινόταν αν οι «προσωπικότητες» που αποδίδουμε στη σειρά γέννησης είναι στην πραγματικότητα απλώς συμπεριφορές που υιοθετούμε ως παιδιά, αλλά τις εγκαταλείπουμε αφού φύγουμε από το σπίτι;

Αναζητητές συγκινήσεων

Για να ελέγξουν αυτή την ιδέα, οι ερευνητές μελέτησαν αν τα μικρότερα αδέλφια ήταν πιο πιθανό να εμπλακούν σε επικίνδυνες συμπεριφορές από τα μεγαλύτερα. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η εξελικτική θέση του νεότερου αδελφού ήταν αυτή του «άγριου παιδιού» της οικογένειας.

Ο Tomás Lejarraga από το Ινστιτούτο Max Planck για την Ανθρώπινη Ανάπτυξη στο Βερολίνο, με τους συνεργάτες του κατέληξε στο αναμενόμενο μοτίβο, σύμφωνα με την έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Annals of the New York Academy of Sciences» το 2023: Τα μικρότερα αδέλφια ηλικίας μεταξύ 10 και 14 ετών ήταν πιο πιθανό να αναφέρουν ανάληψη κινδύνου σε σύγκριση με τα πρωτότοκα.

Όμως, συνέβη κάτι παράξενο. Καθώς οι ερωτηθέντες γερνούσαν, το φαινόμενο εξασθενούσε. Ενώ η σειρά γέννησης εξακολουθούσε (ελάχιστα) να επηρεάζει την προδιάθεση κάποιου για ανάληψη κινδύνου στα 20 του, η επίδραση είχε εξαφανιστεί στα 30 του.

Αυτό υποδηλώνει ότι η φήμη του νεότερου παιδιού ως απερίσκεπτου δεν αποτελεί μόνιμο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας, αλλά μια συμπεριφορική αντίδραση στο περιβάλλον του. Αλλάζουμε μαζί με αυτό.

Τι αλλάζει πραγματικά την προσωπικότητα

«Οι άνθρωποι δεν ωριμάζουν ποτέ πλήρως», λέει ο Σβάμπα. Η «δοκιμασία» της ανάπτυξης της προσωπικότητας, σύμφωνα με τους ερευνητές, λαμβάνει χώρα μεταξύ των ηλικιών 18 και 25 ετών, μετά την οποία η σταθερότητα αυξάνεται σταθερά, φτάνοντας σε ένα πλατό γύρω στα 30.

Στη συνέχεια, τα πράγματα παραμένουν σχετικά σταθερά, καθώς οι ενήλικες διαμορφώνουν για τον εαυτό τους σταθερές καριέρες, οικογενειακή ζωή και κοινωνικούς κύκλους που ενισχύουν την προσωπικότητά τους.

Μετά τα 60, οι αλλαγές στην προσωπικότητα επιταχύνονται και πάλι, ανατρέποντας μερικές φορές τα κέρδη σε ευσυνειδησία και εξωστρέφεια. Ωστόσο, ταυτόχρονα αρχίζει να συμβαίνει και κάτι άλλο εξαιρετικό. Η συναισθηματική σταθερότητα, το αντίθετο του νευρωτισμού, συνεχίζει να αυξάνεται και διαρκεί τουλάχιστον μέχρι τα 70 μας, ακόμη και καθώς οι σωματικές ή κοινωνικές μας δυνατότητες μειώνονται.

Το παράδοξο τηυς γήρανσης

Αυτή η διαδικασία οδηγεί τους τυχερούς σε αυτό που οι ερευνητές αποκαλούν «παράδοξο της γήρανσης»: Επιτυγχάνουμε μεγαλύτερη συναισθηματική ουσία και ευεξία, ακόμη και καθώς η σωματική μας κατάσταση επιδεινώνεται. Προκλήσεις που κάποτε θα μπορούσαν να προκαλέσουν αρνητικά συναισθήματα μπορούν αντίθετα να αντιμετωπιστούν με χάρη.

Δεν υπάρχει ένα μόνο γονίδιο που να καθορίζει την προσωπικότητα. Ωστόσο, δεν μπορεί κανείς να εξηγήσει αποτελεσματικά την προσωπικότητα χωρίς τη γενετική. Μελέτες σε δίδυμα υποδεικνύουν ότι το 40 έως 60% της διακύμανσης στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας μεταξύ των ανθρώπων, σύμφωνα με μια σημαντική μελέτη του 2015, εξηγείται από τον γενετικό μας κώδικα. Τα υιοθετημένα αδέλφια δεν παρουσιάζουν τον ίδιο βαθμό ομοιότητας στην προσωπικότητα με εκείνα που έχουν γενετική συγγένεια.

«Με άλλα λόγια», είπε ο Σβάμπα, όσον αφορά την προσωπικότητα, «παρατηρείς ότι τα αδέλφια τείνουν να μοιάζουν μεταξύ τους, αλλά αυτό δεν οφείλεται στο γεγονός ότι μεγάλωσαν στο ίδιο νοικοκυριό».

Οι 5 παράγοντες που διαμορφώνουν την προσωπικότητα

Καλή τύχη, όμως, στην προσπάθεια να διαχωρίσεις τη φύση από την ανατροφή. Ενώ η γενετική μπορεί να επηρεάζει βαθιά το ποιοι είμαστε, ο Elliot Tucker-Drob, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Ώστιν, προειδοποίησε ότι δεν είναι εφικτό να προσδιοριστεί με ακρίβεια η σχετική σημασία των περιβαλλοντικών και γενετικών παραγόντων. Οι δύο παράγοντες είναι τόσο αλληλένδετοι που πιθανότατα ενισχύουν ή καταστέλλουν ο ένας τον άλλον με βάση αλληλεπιδράσεις που δεν κατανοούμε.

Τα γεγονότα της ζωής αποτελούν τον τρίτο παράγοντα που διαμορφώνει την προσωπικότητα. Αν και δεν τα βιώνουν όλοι με τον ίδιο τρόπο, από καιρό θεωρείται ότι τα σημαντικά γεγονότα της ζωής προκαλούν αλλαγές στην πορεία διαφόρων χαρακτηριστικών της προσωπικότητας: το διαζύγιο, η γέννηση παιδιού, η συνταξιοδότηση, ο αρραβώνας, ο γάμος και η υποβάθμιση στη δουλειά — με αυτή τη σειρά — παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη συσχέτιση.

Αυτό προκύπτει από έρευνα της ψυχολόγου και καθηγήτριας του Πανεπιστημίου του Μιζούρι, Κίλι Ντούγκαν, και τους συν-συγγραφείς της στο περιοδικό «Journal of Personality» το 2024.

Τέλος, υπάρχει ο ιδρώτας και τα δάκρυα. Οι άνθρωποι όντως αλλάζουν, αλλά αυτό απαιτεί αφιερωμένο χρόνο, προσπάθεια και αφοσίωση. «Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι οι παρεμβάσεις μπορούν και πράγματι επιφέρουν ουσιαστικές αλλαγές στην προσωπικότητα», δήλωσε η Tucker-Drob από το Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Ώστιν.

Η τακτική, επίπονη εργασία — μια σειρά συμπεριφορικών προκλήσεων, όπως συγκεκριμένα σχέδια δράσης τύπου «αν-τότε», ημερήσια ημερολόγια αναστοχασμού, υπενθυμίσεις μέσω smartphone και άλλες ενέργειες — απέφερε ουσιαστικά και διαρκή αποτελέσματα, ειδικά όσον αφορά τον νευρωτισμό και την εξωστρέφεια, όπως διαπίστωσε η μελέτη.

Και καταλήγει στα εξής συμπεράσματα: Δεν μπορείς να αλλάξεις εντελώς την προσωπικότητά σου. Τα γενικά μοτίβα σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών παραμένουν. Ενώ είναι απίθανο ένα άτομο που είναι δειλό να γίνει το πιο κοινωνικό, οι περισσότεροι άνθρωποι θα αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου. Οι προσωπικότητές μας είναι σαν τοπία: αναγνωρίσιμα με την πάροδο των χρόνων, αλλά διαμορφώνονται σταθερά από τις δυνάμεις γύρω μας και, αν το επιλέξουμε, από τη δική μας αποφασιστική προσπάθεια.