Ενέργεια: Ολονύχτιο παζάρι στη Σύνοδο Κορυφής– Η μάχη για το ETS και ο δύσκολος συμβιβασμός των «27»

Snapshot

• Στη Σύνοδο Κορυφής διαπραγματεύθηκαν επί ώρες οι «27» για το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας ρύπων (ETS) και τις υψηλές τιμές ενέργειας, χωρίς να υπάρξει πλήρης συμφωνία για το ETS2.
• Το τελικό κείμενο περιλαμβάνει παρεμβάσεις για τη μείωση της μεταβλητότητας τιμών του άνθρακα και την επιτάχυνση του μηχανισμού Market Stability Reserve, διατηρώντας τον βασικό ρόλο του ETS στην κλιματική πολιτική.
• Οι χώρες του Βίζεγκραντ και η Ιταλία ζήτησαν αναβολή του ETS2 έως το 2030, αλλά η πρόταση δεν συγκέντρωσε συναίνεση και αποφασίστηκε η Κομισιόν να επανεξετάσει τον σχεδιασμό και τις δικλίδες ασφαλείας του συστήματος.
• Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Κομισιόν να εξετάσει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας και να παρατείνει τις κρατικές ενισχύσεις στη βιομηχανία.
• Η Ελλάδα, μαζί με άλλες χώρες, υποστήριξε την ανάγκη για ευρωπαϊκά μέτρα κατά του ενεργειακού κόστους, συνδέοντας το θέμα με την αύξηση του πληθωρισμού και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας.

Snapshot powered by AI

Η ενέργεια εξελίχθηκε σε ένα από τα δυσκολότερα θέματα της Συνόδου Κορυφής, με τις διαπραγματεύσεις για το σχετικό κεφάλαιο των συμπερασμάτων να συνεχίζονται μέχρι αργά το βράδυ της Πέμπτης.

Το τελικό κείμενο δημοσιεύθηκε μετά τα μεσάνυχτα και περιλαμβάνει σειρά παρεμβάσεων για τις υψηλές τιμές της ενέργειας, από την παράταση των κρατικών ενισχύσεων για τη βιομηχανία μέχρι την επανεξέταση του ETS2 και την αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό για το μεθάνιο.

Μέχρι αργά το βράδυ της Πέμπτηςδεν είχε υπάρξει συμφωνία για το ενεργειακό, με βασικό σημείο διαφωνίας το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών.

Η διαφωνία για το ETS

Το ETS, το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου η ΕΕ βάζει τιμή στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Οι επιχειρήσεις και οι εγκαταστάσεις που υπάγονται στο σύστημα πρέπει να διαθέτουν δικαιώματα για τις εκπομπές τους, με στόχο να δημιουργείται οικονομικό κίνητρο για τη μείωσή τους.

Οι υψηλές τιμές της ενέργειας έχουν επαναφέρει το σύστημα στο επίκεντρο της συζήτησης. Σύμφωνα με πληροφορίες, χώρες μεταξύ των οποίων η Ιταλία και η Τσεχία ζητούσαν αλλαγές ή μεγαλύτερη ευελιξία στο υφιστάμενο πλαίσιο, συνδέοντας το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών με την πίεση που δέχεται η ευρωπαϊκή βιομηχανία.

Στον αντίποδα, χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά επέμεναν ότι δεν πρέπει να αποδυναμωθεί το ETS, καθώς αποτελεί βασικό εργαλείο της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής και έχει ήδη επηρεάσει τον σχεδιασμό επενδύσεων σε καθαρότερες τεχνολογίες.

Στη συζήτηση βρέθηκε παράλληλα και το ETS2, το νέο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών για τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στα κτίρια, τις οδικές μεταφορές και ορισμένους ακόμη τομείς. Η πλήρης εφαρμογή του έχει προγραμματιστεί για το 2028.

Παρεμβάσεις στο υφιστάμενο ETS

Για το υφιστάμενο ETS, το τελικό κείμενο διατηρεί τον βασικό ρόλο του συστήματος, προβλέπει όμως παρεμβάσεις στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς.

Οι «27» ζητούν να περιοριστεί η μεγάλη μεταβλητότητα στην τιμή του άνθρακα και η επίδρασή της στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ υπογραμμίζουν την ανάγκη για μια πιο διαφανή και προβλέψιμη αγορά.

Παράλληλα, ζητείται να επιταχυνθεί η νομοθετική διαδικασία για το Market Stability Reserve, τον μηχανισμό μέσω του οποίου ρυθμίζεται η προσφορά δικαιωμάτων εκπομπών όταν εμφανίζονται μεγάλες ανισορροπίες στην αγορά.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ξεκαθαρίζει, ωστόσο, ότι οι αλλαγές αυτές θα πρέπει να γίνουν χωρίς να θιγεί ο βασικός ρόλος του ETS στην ενεργειακή και κλιματική μετάβαση.

Πίεση για νέα αναβολή του ETS2

Σύμφωνα με πληροφορίες από τις Βρυξέλλες, οι τέσσερις χώρες του Βίζεγκραντ –Πολωνία, Ουγγαρία, Τσεχία και Σλοβακία– ζήτησαν νέα μετάθεση του ETS2 έως το 2030, με την Ιταλία να στηρίζει το αίτημά τους.

Η πρόταση δεν συγκέντρωνε την απαιτούμενη συναίνεση, ενώ οι διαφωνίες παρέμεναν έντονες και μετά την ολοκλήρωση της συζήτησης των ηγετών για την ενέργεια.

Η Ελλάδα εμφανίστηκε στο ίδιο μέτωπο σε ό,τι αφορά τη διατύπωση για το ευρύτερο ETS. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, Ελλάδα, Ιταλία και οι τέσσερις χώρες του Βίζεγκραντ ζητούσαν να αλλάξει το αρχικό σχέδιο των συμπερασμάτων, το οποίο περιείχε ισχυρή διατύπωση υπέρ του υφιστάμενου συστήματος.

Από την άλλη πλευρά, οι σκανδιναβικές χώρες επέμεναν να μην υπάρξει υποχώρηση ως προς τον βασικό ρόλο της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα.

Οι διαπραγματεύσεις για τη συγκεκριμένη παράγραφο συνεχίστηκαν σε επίπεδο αντιπροσωπειών και συμβούλων, ενώ οι ηγέτες είχαν ήδη περάσει στα επόμενα θέματα της Συνόδου.

Ο συμβιβασμός για το ETS2

Στην πορεία των διαπραγματεύσεων κατατέθηκε συμβιβαστική πρόταση από έξι κράτη-μέλη –Γερμανία, Σουηδία, Δανία, Φινλανδία, Ολλανδία και Ισπανία– ώστε να ξεπεραστεί η διαφωνία.

Η πρόταση προέβλεπε να κληθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επικαιροποιήσει την αξιολόγηση του ETS2, με έμφαση στον σχεδιασμό και στις δικλίδες ασφαλείας του.

Στο τελικό κείμενο η διατύπωση έγινε ευρύτερη. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Κομισιόν να επικαιροποιήσει την αξιολόγηση όλων των επιπτώσεων του ETS2, ιδίως ως προς τον σχεδιασμό του και τις δικλίδες ασφαλείας. Νέα αναβολή, πάντως, δεν αποφασίστηκε.

Η παρέμβαση Μητσοτάκη

Στην ανάγκη για πρόσθετα ευρωπαϊκά μέτρα απέναντι στο υψηλό ενεργειακό κόστος επέμεινε και ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Προσερχόμενος στη Σύνοδο, ο πρωθυπουργός συνέδεσε το κόστος της ενέργειας με τη νέα άνοδο του πληθωρισμού στην Ευρώπη και ζήτησε να υπάρξει ευρωπαϊκή απάντηση πέρα από τα μέτρα που λαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο.

Όπως δήλωσε, η ελληνική πλευρά θα ζητούσε να περιληφθεί στα συμπεράσματα πρόβλεψη που θα καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετα μέτρα και μεγαλύτερη ευελιξία, ώστε να μπορούν να στηριχθούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις που βρίσκονται υπό μεγαλύτερη πίεση.

«Θα ζητήσουμε από την Επιτροπή να προσέλθει στο τραπέζι με πρόσθετες προτάσεις, πέραν αυτών που έχει ήδη καταθέσει», ανέφερε πριν από την έναρξη των εργασιών.

Η ελληνική πλευρά έχει παράλληλα ταχθεί υπέρ επανεξέτασης παραμέτρων του ETS, χωρίς να ζητά κατάργηση του συστήματος, θέτοντας το ζήτημα του κόστους του για την παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα.

Πρόσθετα μέτρα για τις υψηλές τιμές

Το αίτημα για νέες παρεμβάσεις αποτυπώθηκε τελικά και στα συμπεράσματα.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Κομισιόν να εξετάσει και, όπου απαιτείται, να προτείνει περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών της ενέργειας βραχυπρόθεσμα.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν στα κράτη-μέλη και στις αποκλίσεις των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας από χώρα σε χώρα.

Η συγκεκριμένη διατύπωση έχει ιδιαίτερη σημασία για χώρες που έχουν θέσει επανειλημμένα το θέμα των μεγάλων διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας εντός της ευρωπαϊκής αγοράς.

Παράταση των κρατικών ενισχύσεων για τη βιομηχανία

Στα συμπεράσματα περιλαμβάνεται επίσης η πρόθεση της Κομισιόν να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους βιομηχανικούς κλάδους που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στο υψηλό ενεργειακό κόστος.

Η Επιτροπή προτίθεται ακόμη να διαμορφώσει βραχυπρόθεσμο πλαίσιο για την καλύτερη αξιοποίηση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων της ΕΕ, καθώς και να προχωρήσει σε πρωτοβουλίες για εθελοντική συγκέντρωση της ζήτησης ενέργειας.

Αναβολή υποχρεώσεων για το μεθάνιο

Στο ίδιο κεφάλαιο βρίσκεται και ο κανονισμός για το μεθάνιο.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαιρετίζει την πρόταση της Επιτροπής για αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό, στο πλαίσιο των παρεμβάσεων που εξετάζονται υπό τις νέες συνθήκες στην αγορά ενέργειας.

Ενέργεια και ανταγωνιστικότητα

Το ενεργειακό εντάχθηκε στο ευρύτερο κεφάλαιο της ανταγωνιστικότητας, με τους «27» να συνδέουν τις υψηλές τιμές της ενέργειας με τις πιέσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή οικονομία.

Στο ίδιο πλαίσιο, ζητείται μείωση των διοικητικών και κανονιστικών επιβαρύνσεων, ιδιαίτερα για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και απλούστευση και επιτάχυνση των διαδικασιών σχεδιασμού και αδειοδότησης.

Παρά τις παρεμβάσεις που συμφωνήθηκαν, τα συμπεράσματα δεν αλλάζουν τη βασική κατεύθυνση της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Οι «27» επαναλαμβάνουν ότι η μείωση της εξάρτησης από τις ευμετάβλητες αγορές ορυκτών καυσίμων παραμένει βασική προτεραιότητα και συνδέουν τη μακροπρόθεσμη αποκλιμάκωση των τιμών με την ανάπτυξη ανανεώσιμων και άλλων πηγών χαμηλών εκπομπών, την ενίσχυση των δικτύων και της αποθήκευσης και τη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας.

Η πολύωρη διαπραγμάτευση κατέληξε έτσι σε έναν συμβιβασμό. Νέα αναβολή του ETS2 δεν αποφασίστηκε, αλλά η Κομισιόν καλείται να επανεξετάσει συνολικά τις επιπτώσεις, τον σχεδιασμό και τις δικλίδες ασφαλείας του. Για το υφιστάμενο ETS ζητούνται παρεμβάσεις για τη μεταβλητότητα των τιμών, ενώ η Επιτροπή καλείται να επανέλθει με πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα για το ενεργειακό κόστος.

Διαβάστε επίσης