Έχει Μαρικάρμεν η Ελλάδα; Έρευνα για στην στεγαστική κρίση των ηλικιωμένων
Στα άτομα 65+ που ζουν μόνα, το 43,7% βρίσκεται σε καθυστέρηση πληρωμής λογαριασμών κοινής ωφέλειας, έναντι 4,8% στην ΕΕ-27
Snapshot
- Στην Ελλάδα, περίπου το 60% των ατόμων σε στεγαστική υπερεπιβάρυνση διαμένουν σε ιδιόκτητες κατοικίες χωρίς στεγαστικό δάνειο, με το 29% αυτών να είναι ηλικιωμένοι 65+ ετών.
- Ο δείκτης στεγαστικής υπερεπιβάρυνσης μειώνεται συνολικά, αλλά αυξάνεται συνεχώς στους ηλικιωμένους για τέταρτη χρονιά, φτάνοντας το 31,8% το 2025, έναντι 8,5% στην ΕΕ-27.
- Τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά ηλικιωμένων αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα υψηλή στεγαστική υπερεπιβάρυνση, με ποσοστό 62,1%, πολύ πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ-27 που είναι 17,5%.
- Το κόστος στέγασης για τους ηλικιωμένους στην Ελλάδα είναι 35% υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ το εισόδημά τους είναι μόλις το 59% του μέσου ευρωπαϊκού επιπέδου.
- Υπάρχει έλλειψη μόνιμου μηχανισμού στεγαστικής πολιτικής που να στηρίζει τους χαμηλού εισοδήματος ιδιοκτήτες με εξοφλημένη κατοικία, παρότι αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα των στεγαστικά υπερεπιβαρυμένων.
Άκρως ανησυχητικά είναι τα στοχεία από πανελλαδική έρευνα για το κόστος στέγασης των ηλικιωμένων στην Ελλάδα.
Με αφορμή όσα συνέβησαν στην Ισπανία με την έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν, η οποία οδήγησε σε κυβερνητική κρίση και πολλαπλές διαμαρτυρίες, οι οποίες συνεχίζονται μετά και το θάνατο της γυναίκας, η έρευνα του Πανελληνίου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ – τ.ΟΕΕ – τ.ΟΕΚ (ΠΑΝΣΥΠΟ) παρουσιάζει αναλυτικά στοιχεία, σύμφωνα με τα οποία υπάρχουν πολλοί ηλικιωμένοι στην Ελλάδα σαν την Μαρί Κάρμεν, που δεν αντέχουν τα έξοδα για την κατοικία τους.
Τι αναφέρει η έρευνα
Σύμφωνα με όσα αναφέρει η ΠΑΝΣΥΠΟ, από τον συνδυασμό των επίσημων στοιχείων της Eurostat προκύπτει ότι περίπου έξι στους δέκα πολίτες που βρίσκονται σε στεγαστική υπερεπιβάρυνση στην Ελλάδα κατοικούν σε ιδιόκτητη κύρια κατοικία χωρίς εκκρεμές στεγαστικό δάνειο.
Παράλληλα, προσεγγιστικός υπολογισμός τοποθετεί τη συμμετοχή των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω κοντά στο 29% του συνόλου των στεγαστικά υπερεπιβαρυμένων. Ο συνολικός δείκτης μειώθηκε το 2025, όμως στους 65+ αυξήθηκε για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η ιδιοκατοίκηση δεν ισοδυναμεί κατ’ ανάγκη με στεγαστική και οικονομική ασφάλεια: για σημαντικό τμήμα του πληθυσμού το πρόβλημα δεν είναι η απόκτηση κατοικίας, αλλά το κόστος διατήρησής της.
Ο δείκτης στεγαστικής υπερεπιβάρυνσης πέφτει, οι ηλικιωμένοι επιβαρύνονται περισσότερο
Το 2025 ο συνολικός δείκτης στεγαστικής υπερεπιβάρυνσης στην Ελλάδα μειώθηκε από 28,9% σε 26,4%. Στον πληθυσμό ηλικίας 65 ετών και άνω, όμως, αυξήθηκε για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά: 19,3% το 2021, 24,9% το 2022, 27,2% το 2023, 30,4% το 2024 και 31,8% το 2025. Ο αντίστοιχος μέσος όρος της ΕΕ-27 για το 2025 είναι 8,5%. Η απόκλιση αυτή είναι κρίσιμη: ενώ ο γενικός δείκτης βελτιώνεται, η επιβάρυνση των ηλικιωμένων συνεχίζει να επιδεινώνεται.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η εικόνα στα μονοπρόσωπα νοικοκυριά ηλικιωμένων. Στα άτομα 65+ που ζουν μόνα, η στεγαστική υπερεπιβάρυνση φθάνει το 62,1% — σχεδόν δύο στους τρεις — έναντι 17,5% στην ΕΕ-27. Στα ζευγάρια με τουλάχιστον έναν ενήλικα 65+ ο δείκτης διαμορφώνεται σε 23,3%, έναντι 5,1% στην ΕΕ-27.
Υψηλότερο κόστος κατοικίας, πολύ χαμηλότερο εισόδημα: η διπλή πίεση στους ηλικιωμένους
Σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (PPS), δηλαδή σε συγκρίσιμη μονάδα που διορθώνει τις διαφορές επιπέδου τιμών μεταξύ χωρών, το μέσο μηνιαίο συνολικό κόστος στέγασης των νοικοκυριών ιδιοκτητών στην Ελλάδα ανέρχεται σε 674,8 PPS, έναντι 499,2 PPS στην ΕΕ-27. Η διαφορά είναι περίπου 35%. Την ίδια στιγμή, το διάμεσο ισοδύναμο εισόδημα των ατόμων 65+ στην Ελλάδα είναι 12.388 PPS, έναντι 20.886 PPS στην ΕΕ-27: δηλαδή περίπου το 59% του ευρωπαϊκού επιπέδου.
Η απόκλιση διευρύνεται διαχρονικά. Από το 2019 έως το 2025, το κόστος στέγασης του ηλικιωμένου που ζει μόνος σε ιδιόκτητη κατοικία αυξήθηκε κατά περίπου 38%, από 293,1 σε 405,8 PPS τον μήνα. Στο ίδιο διάστημα, το διάμεσο ισοδύναμο εισόδημα των 65+ αυξήθηκε κατά περίπου 27%, από 9.723 σε 12.388 PPS. Το συνολικό διάμεσο ισοδύναμο εισόδημα του πληθυσμού αυξήθηκε κατά περίπου 39%, από 9.765 σε 13.612 PPS. Έτσι, για τους 65+, το κόστος κατοικίας αυξήθηκε περίπου 11 ποσοστιαίες μονάδες ταχύτερα από το εισόδημά τους.
Ο ιδιοκτήτης χωρίς στεγαστικό δάνειο για την κύρια κατοικία δεν καταβάλλει ενοίκιο ή δόση στεγαστικού για αυτήν, εξακολουθεί όμως να επιβαρύνεται με ενέργεια, νερό, κοινόχρηστα, συντήρηση, επισκευές, σχετικούς φόρους και λοιπά λειτουργικά έξοδα κατοικίας. Αυτό αποτυπώνει και η μεθοδολογία της Eurostat για το συνολικό κόστος στέγασης.
Στα άτομα 65+ που ζουν μόνα, το 43,7% βρίσκεται σε καθυστέρηση πληρωμής λογαριασμών κοινής ωφέλειας, έναντι 4,8% στην ΕΕ-27 — ποσοστό περίπου εννέα φορές υψηλότερο. Παράλληλα, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις (27,1%) δηλώνουν αδυναμία να διατηρήσουν την κατοικία τους επαρκώς θερμή, έναντι 11,4% στην ΕΕ-27.
Η στεγαστική πολιτική και το κενό για τους υπερεπιβαρυμένους ιδιοκτήτες
Η έρευνα καταλήγει υποστηρίζοντας ότι ο βασικός κορμός των νέων στεγαστικών παρεμβάσεων επικεντρώνεται κυρίως στην πρόσβαση σε ιδιοκτησία, στην ενοικίαση και στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών χωρίς όμως να εξασφαλίζεται η προσιτή στέγαση. Υπάρχουν παράλληλα ενεργειακά και προγράμματα ανακαίνισης που μπορούν να αφορούν ιδιοκτήτες, δεν προκύπτει όμως αντίστοιχος μόνιμος μηχανισμός στεγαστικής πολιτικής που να αντιμετωπίζει ειδικά τη στεγαστική υπερεπιβάρυνση των χαμηλού εισοδήματος ιδιοκτητών με εξοφλημένη κύρια κατοικία. Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι η συγκεκριμένη κατηγορία δεν είναι περιθωριακή: από τον συνδυασμό των επίσημων δεικτών προκύπτει ότι σε αυτήν αντιστοιχεί περίπου το 60% των ατόμων που βρίσκονται σε στεγαστική υπερεπιβάρυνση στην Ελλάδα.
