Τα αντίποινα του Ιράν και η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή: Τα σενάρια που εξετάζει η Αθήνα
Κλιμάκωση στο Ιράν: Συναγερμός σε ενέργεια, ναυτιλία και γεωπολιτική – Οι αριθμοί, τα σενάρια και το μήνυμα Μητσοτάκη
Η νέα κλιμάκωση με επίκεντρο το Ιράν ενεργοποίησε άμεσα τα αντανακλαστικά της Αθήνας. Αν και η Ελλάδα δεν έχει άμεση εμπλοκή, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι «μια περιφερειακή ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή έχει πάντοτε άμεσες οικονομικές και γεωπολιτικές επιπτώσεις στη χώρα».
Τα υπουργεία Εξωτερικών, Ναυτιλίας και Ενέργειας βρίσκονται σε διαρκή συντονισμό, ενώ στο Μέγαρο Μαξίμου εξετάζονται σενάρια επιπτώσεων.
Την Κυριακή, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, στην καθιερωμένη εβδομαδιαία ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναφέρθηκε στις εξελίξεις, υπογραμμίζοντας την ανάγκη «αυτοσυγκράτησης και αποφυγής περαιτέρω κλιμάκωσης» και επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα παρακολουθεί στενά την κατάσταση, σε πλήρη συντονισμό με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους συμμάχους της. Το μήνυμα του πρωθυπουργού στόχευε τόσο στο διεθνές ακροατήριο όσο και στην εσωτερική κοινή γνώμη, εν μέσω ανησυχιών για πιθανές οικονομικές συνέπειες.
Πού στρέφονται οι φόβοι της Αθήνας από μια παρατεταμένη κρίση στην ευρύτερη περιοχή; Οι τέσσερις βασικοί τομείς για τους οποίους υπάρχει έντονη ανησυχία είναι:
Ενέργεια: Το «κλειδί» των Στενών του Ορμούζ
Το Ιράν αποτελεί κρίσιμο παράγοντα στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου, όχι μόνο λόγω παραγωγής αλλά και λόγω γεωγραφικής θέσης. Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και σημαντικό ποσοστό υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Οποιαδήποτε διατάραξη της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει απότομη άνοδο των διεθνών τιμών πετρελαίου, αύξηση κόστους διύλισης και μεταφοράς και νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων στην Ευρώπη.
Για την Ελλάδα, που εξακολουθεί να εξαρτάται από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες, το σενάριο αυτό μεταφράζεται σε ακριβότερα καύσιμα, πιθανή επιβάρυνση στον τουρισμό και αυξημένες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά. Οικονομικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι, μετά την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία, η χώρα διαθέτει πλέον διαφοροποιημένες πηγές προμήθειας. Ωστόσο, οι διεθνείς τιμές παραμένουν ο βασικός παράγοντας διαμόρφωσης κόστους.
Ναυτιλία
Η ελληνική ναυτιλία, που ελέγχει περίπου το 20% της παγκόσμιας χωρητικότητας δεξαμενόπλοιων, επηρεάζεται άμεσα από κάθε ένταση στον Περσικό Κόλπο. Σε περίπτωση κλιμάκωσης τα ασφάλιστρα πολέμου αυξάνονται ραγδαία, οι εταιρείες εξετάζουν αλλαγές δρομολογίων και ενισχύονται τα μέτρα προστασίας πληρωμάτων Διπλωματικές πηγές υπενθυμίζουν ότι στο παρελθόν ελληνόκτητα πλοία έχουν τεθεί στο στόχαστρο ή έχουν δεσμευτεί στο πλαίσιο ευρύτερων γεωπολιτικών αντιπαραθέσεων. Το υπουργείο Ναυτιλίας πάντως βρίσκεται σε επαφή με διεθνείς οργανισμούς και εφοπλιστικές ενώσεις για την παρακολούθηση της κατάστασης.
Οι ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο
Η Ελλάδα έχει αναπτύξει στενή στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ, ιδιαίτερα στους τομείς της άμυνας και της ενέργειας. Ταυτόχρονα, διατηρεί ανοικτούς διαύλους με αραβικά κράτη και επιδιώκει σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην Αθήνα αξιολογείται επίσης και ο ρόλος της Τουρκίας. Αναλυτές σημειώνουν ότι σε περιόδους διεθνούς κρίσης, η Άγκυρα επιχειρεί να αναβαθμίσει τη γεωπολιτική της θέση, είτε ως διαμεσολαβητής είτε ως αυτόνομος περιφερειακός παίκτης. Το ερώτημα για την ελληνική διπλωματία είναι κατά πόσο μια τέτοια εξέλιξη θα επηρεάσει τις ισορροπίες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μεταναστευτικές ροές και εσωτερική ασφάλεια
Ένα σενάριο γενικευμένης σύρραξης θα μπορούσε να προκαλέσει ανακατατάξεις στις μεταναστευτικές διαδρομές προς την Ευρώπη. Παρότι το Ιράν δεν αποτελεί κύρια χώρα προέλευσης ροών προς την Ελλάδα, η ευρύτερη αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να επηρεάσει τις πιέσεις στα ελληνικά σύνορα.
Η δημόσια τοποθέτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη αποτυπώνει τη βασική γραμμή της ελληνικής κυβέρνησης: ψυχραιμία, συντονισμός με την ΕΕ και αποφυγή εμπλοκής.
«Η Ελλάδα στέκεται με ψυχραιμία, ως δύναμη σταθερότητας και υπευθυνότητας στην περιοχή. Η περαιτέρω κλιμάκωση πρέπει να αποφευχθεί. Είναι σημαντικό να προστατευθούν οι άμαχοι και να υπάρξει σεβασμός στο Διεθνές Δίκαιο, ανέφερε μεταξύ άλλων ο πρωθυπουργός στην καθιερωμένη Κυριακάτικη ανάρτησή του. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισημαίνει μεν ότι η περαιτέρω κλιμάκωση πρέπει να αποφευχθεί, μιλάει δε για την ανάγκη να υπάρξει αποτελεσματικός «έλεγχος του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος του Ιράν, ώστε να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικού όπλου». Όπως είπε ο πρωθυπουργός είχε επικοινωνία με τον Εμίρη του Κατάρ, Σεΐχη Tamim bin Hamad Al Thani, με τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Σεΐχη Mohamed bin Zayed Al Nahyan, καθώς και με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη.
