Γλυπτά του Παρθενώνα: «Δεν αλλάζουμε τον νόμο του 1963» για την επιστροφή τους - Επιμένει η Βρετανία

Snapshot

• Η βρετανική κυβέρνηση δεν προτίθεται να αλλάξει τον νόμο του 1963 που απαγορεύει τη μόνιμη επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα.
• Το Βρετανικό Μουσείο εξετάζει το ενδεχόμενο μακροχρόνιου δανεισμού των Γλυπτών στην Αθήνα, χωρίς όμως να αλλάξει η κυριότητα τους.
• Η Ελλάδα ζητά την οριστική επιστροφή και επανένωση των Γλυπτών με τον Παρθενώνα, απορρίπτοντας το μοντέλο δανεισμού ως αποδοχή βρετανικής κυριότητας.

Snapshot powered by AI

Η Ταπισερί της Μπαγιέ ταξίδεψε από τη Γαλλία στο Λονδίνο και εκτίθεται πλέον στο Βρετανικό Μουσείο, στο πλαίσιο μιας ιστορικής συμφωνίας πολιτιστικής ανταλλαγής. Ωστόσο, την ώρα που ένα γαλλικό έργο του 11ου αιώνα επέστρεψε προσωρινά στην Αγγλία με τη συγκατάθεση της χώρας στην οποία ανήκει, η βρετανική κυβέρνηση ξεκαθαρίζει ότι δεν σκοπεύει να ανοίξει τον δρόμο για τη μόνιμη επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα.

«Δεν υπάρχουν σχέδια για αλλαγή του νόμου», ήταν η απάντηση της Βρετανίδας υπουργού Πολιτισμού, βαρόνης Τουάικρος, στη Βουλή των Λόρδων, όταν ρωτήθηκε για το ενδεχόμενο νομοθετικής παρέμβασης που θα επέτρεπε την οριστική μεταφορά των Γλυπτών στην Αθήνα.

Η ίδια αναγνώρισε ότι το Βρετανικό Μουσείο θα μπορούσε να εξετάσει ένα αίτημα δανεισμού από την Ελλάδα, εφόσον αυτό συμφωνηθεί, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι ο ισχύων νόμος δεν επιτρέπει στο μουσείο να αποχωριστεί οριστικά αντικείμενα της συλλογής του, παρά μόνο σε συγκεκριμένες εξαιρέσεις.

Η νέα τοποθέτηση του Λονδίνου επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ερώτημα που συνοδεύει εδώ και δεκαετίες τη διεκδίκηση της Ελλάδας: πώς είναι δυνατόν να οργανώνονται μεγάλες διεθνείς πολιτιστικές ανταλλαγές, με έργα να ταξιδεύουν από χώρα σε χώρα, αλλά η επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα να παραμένει ένα άλυτο ζήτημα;

Η Ταπισερί της Μπαγιέ στο Λονδίνο: Ένας δανεισμός με ιστορική σημασία

Η περίφημη Ταπισερί της Μπαγιέ βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο από τις 10 Σεπτεμβρίου 2026 και θα παραμείνει εκεί έως τις 11 Ιουλίου 2027. Πρόκειται για την πρώτη παρουσία της στην Αγγλία εδώ και σχεδόν 1.000 χρόνια, μέσα από μια συμφωνία ανάμεσα στη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η μεταφορά της δεν ήταν μια απλή διαδικασία. Το έργο ταξίδεψε από τη Γαλλία στο Λονδίνο τον Ιούλιο, μέσα σε ειδικά σχεδιασμένη κλιματιζόμενη και αντικραδασμική θήκη, με αυστηρά μέτρα ασφαλείας και ειδική προετοιμασία για την προστασία του εύθραυστου υφάσματος.

Η έκθεση έχει ήδη συγκεντρώσει τεράστιο ενδιαφέρον, με περισσότερα από 100.000 εισιτήρια να πωλούνται την πρώτη ημέρα διάθεσής τους.

Τι είναι η Ταπισερί της Μπαγιέ

Η Ταπισερί της Μπαγιέ είναι ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα έργα της μεσαιωνικής Ευρώπης. Πρόκειται για μια κεντημένη σύνθεση μήκους περίπου 70 μέτρων, που δημιουργήθηκε τον 11ο αιώνα και αφηγείται τα γεγονότα που οδήγησαν στη νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας το 1066 και στη Μάχη του Χέιστινγκς.

Σε 58 σκηνές, με εκατοντάδες ανθρώπινες μορφές, άλογα, πλοία και σκηνές μάχης, παρουσιάζεται η ιστορία του Γουλιέλμου, Δούκα της Νορμανδίας, ο οποίος έγινε αργότερα γνωστός ως Γουλιέλμος ο Κατακτητής.

Παράλληλα, η ταπισερί αποτελεί πολύτιμη ιστορική πηγή για τη ζωή τον 11ο αιώνα, καθώς αποτυπώνει την πολεμική τεχνολογία, την ένδυση, τα πλοία, τα όπλα και την καθημερινότητα της εποχής.

Παρότι σήμερα βρισκόταν στη γαλλική πόλη Μπαγιέ, οι ιστορικοί θεωρούν πιθανό ότι κατασκευάστηκε στην Αγγλία από Άγγλους κεντητές, για λογαριασμό Νορμανδού παραγγελιοδότη. Η ιστορία της, επομένως, συνδέει άμεσα τις δύο χώρες.

Η ταπισερί ανήκει στο γαλλικό κράτος και έχει χαρακτηριστεί ιστορικό μνημείο. Η μεταφορά της στο Λονδίνο έγινε με την προϋπόθεση ότι θα επιστρέψει στη Γαλλία, ενώ η συμφωνία προβλέπει και μια σημαντική ανταπόδοση.

Τι έδωσε η Βρετανία στη Γαλλία για την Ταπισερί

Η πολιτιστική συμφωνία δεν είναι μονόπλευρη. Στο πλαίσιο της ανταλλαγής, το Βρετανικό Μουσείο δανείζει στη Γαλλία σημαντικά αντικείμενα από τις συλλογές του, μεταξύ των οποίων θησαυρούς από το Σάτον Χου και τα περίφημα πιόνια του Λιούις.

Πρόκειται για μια συμφωνία που παρουσιάστηκε από τις δύο κυβερνήσεις ως παράδειγμα πολιτιστικής συνεργασίας και αμοιβαίας πρόσβασης σε σημαντικά έργα της ευρωπαϊκής ιστορίας.

Η μεταφορά της ταπισερί συνδέεται, άλλωστε, με την ευρύτερη προσπάθεια ενίσχυσης των γαλλοβρετανικών πολιτιστικών σχέσεων. Η συμφωνία ανακοινώθηκε το 2025, στο πλαίσιο της συνάντησης του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν.

Το έργο, που για αιώνες παρέμενε στη Γαλλία, βρίσκεται πλέον στην καρδιά του Λονδίνου, χωρίς να τίθεται ζήτημα αλλαγής της ιδιοκτησίας του. Και ακριβώς εδώ αρχίζει η σύγκριση με την ελληνική υπόθεση.

Από την Μπαγιέ στα Γλυπτά του Παρθενώνα: Η «αχτίδα ελπίδας» του Βρετανικού Μουσείου

Ο πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου, Τζορτζ Όσμπορν, έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας συμφωνίας με την Ελλάδα για την παρουσία των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα, μέσα από ένα μοντέλο μακροχρόνιου δανεισμού και πολιτιστικών ανταλλαγών.

Αντίστοιχα, ο διευθυντής του μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, έχει συνδέσει την επιτυχία της συμφωνίας για την Ταπισερί της Μπαγιέ με την πιθανότητα να υπάρξει πρόοδος και στο ζήτημα των Γλυπτών.

Σε δηλώσεις του στους Financial Times, εξέφρασε την ελπίδα ότι η συμφωνία με τη Γαλλία θα μπορούσε να αποτελέσει μια «αχτίδα ελπίδας» για την εξέλιξη της συζήτησης με την Ελλάδα, χωρίς ωστόσο να παρουσιάζει τις δύο περιπτώσεις ως απολύτως ίδιες.

Το μοντέλο που συζητείται θα μπορούσε να περιλαμβάνει την αποστολή τμημάτων των Γλυπτών στην Αθήνα για μεγάλο χρονικό διάστημα, με παράλληλη ανταλλαγή εκθεμάτων από ελληνικά μουσεία προς το Βρετανικό Μουσείο.

Για τη βρετανική πλευρά, μια τέτοια λύση θα μπορούσε να αποτελέσει τρόπο υπέρβασης του αδιεξόδου, χωρίς να αλλάξει το καθεστώς ιδιοκτησίας των έργων. Για την Ελλάδα, όμως, το ζήτημα είναι διαφορετικό.

Γιατί η Ελλάδα δεν θέλει να αντιμετωπίσει τα Γλυπτά ως δάνειο

Η ελληνική θέση παραμένει σταθερή. Η Αθήνα δεν ζητά να δανειστεί τα Γλυπτά του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο. Ζητά την επιστροφή και την επανένωσή τους με το μνημείο από το οποίο αποσπάστηκαν.

Τα Γλυπτά αφαιρέθηκαν από τον Παρθενώνα στις αρχές του 19ου αιώνα από τον λόρδο Έλγιν, ο οποίος τότε υπηρετούσε ως Βρετανός πρεσβευτής στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι η απομάκρυνσή τους έγινε χωρίς νόμιμη εξουσιοδότηση και υπό συνθήκες ξένης κατοχής.

Σήμερα, μεγάλο μέρος των Γλυπτών βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο, ενώ άλλα τμήματα εκτίθενται στο Μουσείο της Ακρόπολης.

Η διαφορά ανάμεσα σε μια επιστροφή και έναν δανεισμό δεν είναι απλώς ορολογική. Μια συμφωνία δανεισμού θα μπορούσε να εκληφθεί ως αποδοχή ότι το Βρετανικό Μουσείο έχει την κυριότητα των έργων και απλώς επιλέγει να τα παραχωρήσει προσωρινά στην Ελλάδα.

Αυτό είναι ακριβώς το σημείο που η ελληνική πλευρά δεν επιθυμεί να αποδεχθεί, καθώς θα απομάκρυνε τη συζήτηση από το βασικό αίτημα της επανένωσης.

Ο νόμος που κρατά τα Γλυπτά στο Λονδίνο

Στο επίκεντρο της νέας τοποθέτησης της βρετανικής κυβέρνησης βρίσκεται ο νόμος British Museum Act του 1963.

Το συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο περιορίζει τη δυνατότητα των διοικητών του μουσείου να απομακρύνουν οριστικά αντικείμενα από τις συλλογές του, προβλέποντας μόνο συγκεκριμένες εξαιρέσεις, όπως περιπτώσεις διπλών αντικειμένων ή αντικειμένων που δεν είναι κατάλληλα για διατήρηση.

Η βρετανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι αποφάσεις για τη διαχείριση και τη φροντίδα των Γλυπτών ανήκουν στους επιτρόπους του Βρετανικού Μουσείου, οι οποίοι οφείλουν να ενεργούν εντός του ισχύοντος νομικού πλαισίου.

Η πρόσφατη απάντηση της υπουργού Πολιτισμού στη Βουλή των Λόρδων επιβεβαίωσε ότι δεν υπάρχει πρόθεση τροποποίησης του νόμου ώστε να επιτραπεί η μόνιμη μεταφορά των Γλυπτών στην Ελλάδα.

Παράλληλα, η ίδια δήλωσε ότι η κυβέρνηση χαιρετίζει τις συζητήσεις ανάμεσα στο Βρετανικό Μουσείο και τους Έλληνες υπουργούς για μια πιθανή συμφωνία δανεισμού.

Με άλλα λόγια, το Λονδίνο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας προσωρινής λύσης, αλλά όχι τη νομοθετική αλλαγή που θα επέτρεπε την οριστική επιστροφή.

Η παλαιότερη διπλωματική κρίση με τον Ρίσι Σούνακ

Η αντιπαράθεση για τα Γλυπτά είχε οδηγήσει και σε ανοιχτή διπλωματική ένταση ανάμεσα στην Αθήνα και το Λονδίνο τον Νοέμβριο του 2023.

Τότε, ο Βρετανός πρωθυπουργός Ρίσι Σούνακ ακύρωσε την προγραμματισμένη συνάντησή του με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, λίγες ώρες πριν από την πραγματοποίησή της.

Η απόφαση ήρθε μετά τις δημόσιες τοποθετήσεις του Έλληνα πρωθυπουργού για την ανάγκη επιστροφής των Γλυπτών, σε συνέντευξή του στο BBC. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε παρομοιάσει την κατάσταση με το να κόβεται η Μόνα Λίζα στα δύο και να εκτίθενται τα κομμάτια της σε διαφορετικά μουσεία.

Η βρετανική πλευρά υποστήριξε ότι υπήρχαν προηγούμενες διαβεβαιώσεις πως το ζήτημα δεν θα κυριαρχούσε στη συνάντηση, ενώ η Αθήνα αρνήθηκε ότι είχε δεσμευτεί να μη θέσει δημόσια το θέμα.

Η ακύρωση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Ελλάδα και ανέδειξε πόσο ευαίσθητο παραμένει το ζήτημα στις διμερείς σχέσεις.

Το γερμανικό μουσείο και τα θραύσματα του Παρθενώνα

Μια ακόμη εξέλιξη που επαναφέρει το ζήτημα της διασποράς των Γλυπτών στην Ευρώπη είναι η έκθεση που ετοιμάζει το μουσείο Liebieghaus στη Φρανκφούρτη.

Με τίτλο «Athena, the Stage is Yours: The Parthenon Puzzle», η έκθεση θα παρουσιαστεί από τις 18 Νοεμβρίου 2026 έως τις 25 Ιουλίου 2027 και θα επιχειρήσει να ανασυνθέσει το ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα, αξιοποιώντας πολυετή αρχαιολογική έρευνα και σύγχρονες τεχνολογίες.

Η ερευνητική ομάδα, υπό τον αρχαιολόγο Βίντσεντς Μπρίνκμαν, μελέτησε περίπου 60 σωζόμενα θραύσματα, αξιοποιώντας μεταξύ άλλων τρισδιάστατες σαρώσεις, προκειμένου να προτείνει μια επιστημονικά τεκμηριωμένη ανασύνθεση του γλυπτού συνόλου.

Στην έκθεση θα παρουσιαστούν και σημαντικά δάνεια από το Βρετανικό Μουσείο, γεγονός που αναδεικνύει για ακόμη μία φορά ότι θραύσματα του ίδιου μνημείου εξακολουθούν να βρίσκονται διασκορπισμένα σε διαφορετικές χώρες.

Η συζήτηση για τη συμμετοχή ελληνικών θραυσμάτων και τους όρους της συνεκθεσής τους με έργα που βρίσκονται στο Λονδίνο έχει προκαλέσει αντιδράσεις στην Ελλάδα. Η ελληνική πλευρά επιμένει ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια απλή πολιτιστική ανταλλαγή ένα ζήτημα που αφορά την επανένωση ενός μνημείου.

Δύο διαφορετικές υποθέσεις, ένα κοινό ερώτημα

Η Ταπισερί της Μπαγιέ και τα Γλυπτά του Παρθενώνα δεν αποτελούν ίδιες περιπτώσεις. Η πρώτη ανήκει στο γαλλικό κράτος και μεταφέρθηκε προσωρινά στη Βρετανία με τη συγκατάθεση της ιδιοκτήτριάς της χώρας, στο πλαίσιο μιας συμφωνίας αμοιβαίων δανεισμών.

Στην περίπτωση των Γλυπτών, αντίθετα, η κυριότητα και οι συνθήκες της ιστορικής απομάκρυνσής τους αποτελούν τον πυρήνα μιας διαφωνίας που παραμένει ανοιχτή εδώ και δεκαετίες.

Η νέα δήλωση της βρετανικής κυβέρνησης δείχνει ότι, παρά τις συζητήσεις για πολιτιστικές ανταλλαγές και μακροχρόνιους δανεισμούς, η προοπτική της μόνιμης επιστροφής δεν βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο τραπέζι του Λονδίνου.

Διαβάστε επίσης