Τα γλυπτά του Παρθενώνα, η ταπισερί Μπαγιέ και το Βρετανικό Μουσείο

Snapshot

• Η Ταπισερί της Μπαγιέ εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο από τον Σεπτέμβριο του 2026 έως τον Ιούλιο του 2027, σε μια συμφωνία δανεισμού μεταξύ Γαλλίας και Βρετανίας με νομικό και τεχνικό πλαίσιο.
• Η συμφωνία για την ταπισερί προβάλλεται ως υπόδειγμα πολιτιστικής συνεργασίας και συμβολική κίνηση φιλίας μεταξύ Γαλλίας και Βρετανίας.
• Ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου εξέφρασε την ελπίδα ότι η συμφωνία για την ταπισερί μπορεί να εμπνεύσει πρόοδο στη συζήτηση για τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
• Η ελληνική πλευρά ζητά την επιστροφή και επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα με το μνημείο και δεν αποδέχεται τον δανεισμό ως λύση, διότι αυτό θα νομιμοποιούσε την κυριότητα του Βρετανικού Μουσείου.
• Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο απέρριψε το αίτημα δανεισμού ελληνικών θραυσμάτων για έκθεση που περιλαμβάνει και θραύσματα του Βρετανικού Μουσείου, διατηρώντας την ελληνική πολιτική για μη αναγνώριση της βρετανικής κυριότητας.

Snapshot powered by AI

Η Ταπισερί της Μπαγιέ βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της βρετανικής πολιτιστικής επικαιρότητας, όμως η μεταφορά της από τη Γαλλία στο Λονδίνο έχει ανοίξει ξανά και μια άλλη, πολύ πιο δύσκολη συζήτηση, που αφορά τα Γλυπτά του Παρθενώνα.

Η περίφημη ταπισερί εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο από τον Σεπτέμβριο του 2026 έως τον Ιούλιο του 2027, στο πλαίσιο μιας συμφωνίας μεταξύ Γαλλίας και Βρετανίας. Η έκθεση άνοιξε μετά από μια ιδιαίτερα προσεκτική επιχείρηση μεταφοράς του εύθραυστου έργου και σηματοδοτεί την πρώτη παρουσία της στην Αγγλία από την εποχή της δημιουργίας της.

Τι είναι η Ταπισερί της Μπαγιέ

Η Ταπισερί της Μπαγιέ είναι ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα έργα της μεσαιωνικής Ευρώπης. Πρόκειται για μια κεντημένη σύνθεση μήκους περίπου 70 μέτρων, που δημιουργήθηκε τον 11ο αιώνα και αφηγείται τα γεγονότα που οδήγησαν στη νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας το 1066 και στη Μάχη του Χέιστινγκς.

Το μήκος της Ταπισερί, κάνει την πλήρη απεικόνισή της σε μία μόνο φωτογραφία ιδιαίτερα δύσκολη. Για αυτό και οι περισσότερες εικόνες που κυκλοφορούν παρουσιάζουν επιμέρους σκηνές ή τμήματά της.

Αναλυτικά η απεικόνιση της Ταπισερί εδώ

Σε 58 σκηνές, με εκατοντάδες ανθρώπινες μορφές, άλογα, πλοία και σκηνές μάχης, η ταπισερί παρουσιάζει την ιστορία του Γουλιέλμου, Δούκα της Νορμανδίας, ο οποίος έγινε ο Γουλιέλμος ο Κατακτητής. Παράλληλα, αποτελεί πολύτιμη πηγή πληροφοριών για τη ζωή, την πολεμική τεχνολογία, την ένδυση, τα πλοία και την καθημερινότητα της εποχής.

Παρότι σήμερα βρίσκεται στη γαλλική πόλη Μπαγιέ, η ιστορία της είναι άρρηκτα δεμένη και με την Αγγλία. Μάλιστα, οι ειδικοί θεωρούν πιθανό ότι κατασκευάστηκε στην Αγγλία από Άγγλους κεντητές, πιθανότατα για Νορμανδό παραγγελιοδότη. Έτσι, αποτελεί ένα πραγματικό κομμάτι της κοινής γαλλοβρετανικής ιστορίας.

Σε ποιον ανήκει;

Η Ταπισερί της Μπαγιέ ανήκει στο γαλλικό κράτος και έχει χαρακτηριστεί ιστορικό μνημείο. Βρίσκεται σε παρακαταθήκη στον Δήμο της Μπαγιέ και συνήθως εκτίθεται στο ειδικό μουσείο της πόλης.

Επομένως, η Γαλλία δεν δανείζει στη Βρετανία ένα έργο που το Ηνωμένο Βασίλειο διεκδικεί ως δικό του. Πρόκειται για έναν κανονικό, συμφωνημένο και προσωρινό διεθνή δανεισμό, με συγκεκριμένο νομικό και τεχνικό πλαίσιο.

Και μάλιστα υπάρχει και ανταπόδοση, καθώς στο πλαίσιο της συμφωνίας, το Βρετανικό Μουσείο δανείζει στη Γαλλία σημαντικά αντικείμενα από τις συλλογές του, μεταξύ άλλων θησαυρούς από το Sutton Hoo και τα περίφημα πιόνια του Lewis.

Ένας δανεισμός με έντονο διπλωματικό συμβολισμό

Η Γαλλία και η Βρετανία επιχειρούν να αναδείξουν μέσα από την ταπισερί μια ιστορία σχεδόν χιλίων ετών κοινής ιστορίας. Η γαλλική κυβέρνηση χαρακτηρίζει τον δανεισμό σύμβολο της συνεργασίας και της γαλλοβρετανικής φιλίας.

Η ίδια η έκθεση στο Βρετανικό Μουσείο παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα μιας ευρύτερης πολιτιστικής συνεργασίας, ενώ ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν και ο βασιλιάς Κάρολος Γ΄ βρέθηκαν μαζί στο μουσείο για την παρουσίαση της ταπισερί.

Η μεταφορά, άλλωστε, δεν ήταν μια απλή υπόθεση. Η ταπισερί ταξίδεψε από τη Γαλλία στο Λονδίνο τον Ιούλιο, σε ειδικά σχεδιασμένη διαδικασία υψηλής ασφάλειας, και πλέον εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο έως τις 11 Ιουλίου 2027.

Η υποδοχή της ταπισερί στη Βρετανία είναι εντυπωσιακή. Η ζήτηση για την έκθεση υπήρξε τεράστια, με τα εισιτήρια για την πρώτη περίοδο να εξαντλούνται μέσα σε λίγες ημέρες. Το ενδιαφέρον είναι τέτοιο ώστε η έκθεση να θεωρείται ήδη μία από τις σημαντικότερες στην ιστορία του Βρετανικού Μουσείου.

Από την Μπαγιέ...στα Γλυπτά του Παρθενώνα

Στη συμβολική συνεργασία Γαλλίας- Βρετανίας, υπάρχει ένα σημείο που αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα.

Ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, μιλώντας στους Financial Times, συνέδεσε την επιτυχία της συμφωνίας για την Ταπισερί της Μπαγιέ με την προοπτική να υπάρξει αντίστοιχη πρόοδος στο ζήτημα των Γλυπτών του Παρθενώνα.

Ο ίδιος δεν παρουσίασε την υπόθεση ως ένα έτοιμο «μοντέλο», τονίζοντας ότι κάθε πολιτιστική και ιστορική σχέση είναι διαφορετική. Ωστόσο, εξέφρασε την ελπίδα ότι το γεγονός πως χρειάστηκαν αρκετές προσπάθειες για να επιτευχθεί ο δανεισμός της Μπαγιέ μπορεί να προσφέρει «μια αχτίδα ελπίδας» για να προχωρήσει η συζήτηση γύρω από τα Γλυπτά του Παρθενώνα.

Η δήλωση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς το νέο βρετανικό κυβερνητικό τοπίο έχει αλλάξει. Ο πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ, ο οποίος στο παρελθόν είχε ταχθεί υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών στην Ελλάδα χωρίς όρους, πλέον δηλώνει ότι η απόφαση για τη διαχείρισή τους ανήκει στο Βρετανικό Μουσείο, ενώ τάσσεται υπέρ της «πολιτιστικής διπλωματίας».

Για την ελληνική πλευρά, όμως, υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά. H Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει τα Γλυπτά ως «δάνειο» Η Ελλάδα δεν ζητά να δανειστεί τα Γλυπτά του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο. Ζητά την επανένωσή τους με το μνημείο από το οποίο αποσπάστηκαν και την επιστροφή τους στην Αθήνα. Και αυτό είναι το σημείο στο οποίο ένας απλός «δανεισμός» θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα σοβαρό ζήτημα για την ελληνική θέση.

Μια συμφωνία στην οποία η Ελλάδα θα ζητούσε προσωρινά τα Γλυπτά από το Βρετανικό Μουσείο θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αποδοχή της θέσης ότι το βρετανικό μουσείο έχει την κυριότητα και απλώς επιλέγει να τα παραχωρήσει προσωρινά. Αυτό ακριβώς είναι που η ελληνική πλευρά δεν θέλει να νομιμοποιήσει.

Η ελληνική θέση είναι ότι τα Γλυπτά αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του μνημείου του Παρθενώνα και ότι η λύση δεν μπορεί να είναι ένας προσωρινός δανεισμός από το Λονδίνο, αλλά η μόνιμη επανένωση των γλυπτών στην Αθήνα.

Το γερμανικό αίτημα που έφερε το θέμα στην επικαιρότητα

Η συζήτηση πήρε νέα διάσταση μετά το αίτημα του γερμανικού μουσείου Liebieghaus Skulpturensammlung στη Φρανκφούρτη.

Το μουσείο ετοιμάζει έκθεση για τον γλυπτό του Παρθενώνα, με στόχο να παρουσιάσει - μέσα από νέα αρχαιολογική έρευνα και σύγχρονες τεχνολογίες- μια ανασύνθεση του ανατολικού αετώματος.

Για την έκθεση ζήτησε από την ελληνική πλευρά τον προσωρινό δανεισμό εννέα θραυσμάτων του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Μουσείο Ακρόπολης.

Το πρόβλημα ήταν ότι στην ίδια έκθεση επρόκειτο να παρουσιαστούν και δύο θραύσματα του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο.

Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο έκρινε ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να δανείσει δικά της θραύσματα προκειμένου να συνεκτεθούν με θραύσματα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο και αποτελούν αντικείμενο της ελληνικής διεκδίκησης. Η γνωμοδότηση του ΚΑΣ ήταν ομόφωνα αρνητική.

Αντίθετα, τα δύο θραύσματα από τον Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο πρόκειται να ταξιδέψουν στη Φρανκφούρτη και να παρουσιαστούν στην έκθεση «Athena, the Stage is Yours: The Parthenon Puzzle», η οποία έχει προγραμματιστεί να διαρκέσει από τις 18 Νοεμβρίου 2026 έως τις 25 Ιουλίου 2027.

Έτσι, θα βρεθούν στον ίδιο εκθεσιακό χώρο θραύσματα που προέρχονται από το ίδιο μνημείο, αλλά βρίσκονται σήμερα σε διαφορετικές χώρες - με την Ελλάδα να έχει επιλέξει να μην συμμετάσχει στον συγκεκριμένο «δανεισμό».

Μπαγιέ και Παρθενώνας: Δύο διαφορετικές περιπτώσεις

Η περίπτωση της Μπαγιέ και εκείνη των Γλυπτών του Παρθενώνα δεν είναι ίδιες. Η Ταπισερί ταξίδεψε στο Λονδίνο στο πλαίσιο μιας συμφωνημένης, προσωρινής πολιτιστικής ανταλλαγής μεταξύ Γαλλίας και Βρετανίας, με το έργο να παραμένει ιδιοκτησία του γαλλικού κράτους.

Στην υπόθεση των γλυπτών, αντίθετα, το ζήτημα της κυριότητας και της ιστορικής τους απομάκρυνσης από τον Παρθενώνα βρίσκεται στον πυρήνα της διαφωνίας μεταξύ Ελλάδας και Βρετανικού Μουσείου.

Η υπόθεση του Παρθενώνα, παραμένει ένα ανοιχτό ζήτημα, στο οποίο κάθε δανεισμός, έκθεση ή συμφωνία αποκτά μεγαλύτερη σημασία ακριβώς επειδή συνδέεται με το ευρύτερο αίτημα της Ελλάδας για την επανένωση των Γλυπτών.