Τι έδειξε πραγματικά η μελέτη για τον μεσημεριανό ύπνο και τη βιολογική ηλικία
Τα αποτελέσματα ήταν ακριβώς αυτά που αναζητούσαν οι ερευνητές
Snapshot
- Η μελέτη στην Κίνα δείχνει ότι μεσημεριανός ύπνος διάρκειας 30 έως 90 λεπτών συνδέεται με καλύτερη γνωστική απόδοση σε σύγκριση με την απουσία ύπνου ή ύπνο άνω των 90 λεπτών.
- Η επιτάχυνση της βιολογικής γήρανσης καταγράφηκε κυρίως σε άτομα που δεν κοιμούνταν καθόλου το μεσημέρι, ενώ όσοι κοιμούνταν πάνω από 90 λεπτά δεν εμφάνισαν σημαντική διαφορά στη βιολογική ηλικία.
- Η σχέση μεταξύ μεσημεριανού ύπνου και μειωμένης μνήμης εξηγείται μόνο κατά μικρό μέρος από την επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση, υποδηλώνοντας άλλους μηχανισμούς σε δράση.
- Η διάρκεια του μεσημεριανού ύπνου καταγράφηκε μέσω αυτοαναφορών και αφορούσε αποκλειστικά τον ύπνο μετά το μεσημεριανό γεύμα, χωρίς καταγραφή άλλων μορφών ημερήσιου ύπνου.
- Υπάρχει πιθανότητα αμφίδρομης σχέσης μεταξύ μεσημεριανού ύπνου και ανάπτυξης άνοιας, καθώς η νόσος μπορεί να επηρεάζει τις συνήθειες ύπνου πριν εμφανιστούν συμπτώματα.
Υπάρχει ένας ισχυρισμός που κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σύμφωνα με τον οποίο ο μεσημεριανός ύπνος διάρκειας άνω των 30 λεπτών συνδέεται με ταχύτερη βιολογική γήρανση. Ωστόσο, η πραγματική κινεζική μελέτη στην οποία παραπέμπει ο συγκεκριμένος ισχυρισμός παρουσιάζει μια πολύ πιο σύνθετη και ακριβή εικόνα, σύμφωνα με την οποία οι μεσημεριανοί ύπνοι διάρκειας από 30 έως 90 λεπτά αποτελούν την καλύτερη επιλογή και όχι τη χειρότερη.
Σύμφωνα με τη δημοσιευμένη μελέτη, η έρευνα βασίστηκε σε δεδομένα 6.647 συμμετεχόντων από τη μελέτη Chinese Health and Retirement Study (CHARLS), οι οποίοι συμπεριλήφθηκαν σε συγχρονική ανάλυση, ενώ 6.031 από αυτούς παρακολουθήθηκαν για διάμεσο χρονικό διάστημα επτά ετών. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν πόση ώρα κοιμούνταν το μεσημέρι μετά το φαγητό κατά τη διάρκεια του προηγούμενου μήνα και οι ερευνητές τους χώρισαν σε τέσσερις ομάδες: όσους δεν κοιμούνταν καθόλου το μεσημέρι, όσους κοιμούνταν έως 30 λεπτά, όσους κοιμούνταν από 30 έως 90 λεπτά και όσους κοιμούνταν για περισσότερα από 90 λεπτά.
Μια σημαντική λεπτομέρεια που χάνεται στη δημοφιλή παρουσίαση των αποτελεσμάτων αφορά την ομάδα αναφοράς. Οι ερευνητές επέλεξαν ως βάση σύγκρισης την ομάδα με μέτρια διάρκεια μεσημεριανού ύπνου, δηλαδή από 30 έως 90 λεπτά, επειδή προηγούμενες έρευνες είχαν επανειλημμένα δείξει ότι αυτή η διάρκεια συνδέεται με την καλύτερη γνωστική απόδοση. Δεν επρόκειτο, επομένως, για ένα όριο πέρα από το οποίο ο μεσημεριανός ύπνος θεωρείται επιβλαβής, αλλά για τη «χρυσή τομή» με την οποία συγκρίθηκαν οι υπόλοιπες ομάδες.
Τα αποτελέσματα ήταν ακριβώς αυτά που αναζητούσαν οι ερευνητές. Σύμφωνα με τη μελέτη, δύο ομάδες εμφάνισαν χειρότερες γνωστικές επιδόσεις και ταχύτερη γνωστική έκπτωση κατά τη διάρκεια της έρευνας: οι άνθρωποι που δεν κοιμούνταν καθόλου το μεσημέρι και εκείνοι που κοιμούνταν για περισσότερα από 90 λεπτά. Και οι δύο ομάδες είχαν χειρότερες επιδόσεις σε σύγκριση με όσους κοιμούνταν για μέτριο χρονικό διάστημα. Αντίθετα, ο σύντομος μεσημεριανός ύπνος διάρκειας έως 30 λεπτών δεν παρουσίασε σημαντική διαφορά σε σχέση με τον ύπνο μέτριας διάρκειας. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι απλώς το να ξεπερνά κανείς τα 30 λεπτά, αλλά είτε η πλήρης απουσία μεσημεριανού ύπνου είτε η υπερβολική διάρκειά του.
Παρόμοιο μοτίβο παρατηρήθηκε και στη βιολογική ηλικία, η οποία υπολογίστηκε με δύο ανεξάρτητες μεθόδους που βασίζονταν σε δείκτες του αίματος. Σύμφωνα με τον πίνακα αποτελεσμάτων της μελέτης, οι άνθρωποι που δεν κοιμούνταν καθόλου το μεσημέρι είχαν στατιστικά σημαντικά υψηλότερη βιολογική ηλικία και με τις δύο μεθόδους σε σύγκριση με όσους κοιμούνταν μέτριας διάρκειας. Αντίθετα, η ομάδα με τον παρατεταμένο μεσημεριανό ύπνο άνω των 90 λεπτών δεν παρουσίασε τη συγκεκριμένη διαφορά στη βιολογική ηλικία, αν και εξακολουθούσε να εμφανίζει χειρότερα γνωστικά αποτελέσματα.
Επομένως, η επιτάχυνση της βιολογικής γήρανσης καταγράφηκε με αξιόπιστο τρόπο κυρίως στους ανθρώπους που δεν κοιμούνταν καθόλου το μεσημέρι και όχι πρωτίστως σε εκείνους που κοιμούνταν για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Οι ερευνητές εξέτασαν στη συνέχεια κατά πόσο η επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση εξηγεί τη σχέση μεταξύ του μεσημεριανού ύπνου και της χειρότερης μνήμης. Διαπιστώθηκε ότι πράγματι υπάρχει μια τέτοια σχέση, αλλά σε μικρό μόνο βαθμό. Σύμφωνα με τη μελέτη, οι δύο δείκτες βιολογικής ηλικίας που χρησιμοποιήθηκαν εξηγούσαν από κοινού μόλις ένα μικρό ποσοστό της συνολικής επίδρασης του μεσημεριανού ύπνου στη γνωστική λειτουργία: συγκεκριμένα, 2,9% με τη μία μέθοδο και 4,7% με την άλλη. Αυτό σημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος της σχέσης μεταξύ της απουσίας μεσημεριανού ύπνου και της χειρότερης μνήμης φαίνεται να εξηγείται από άλλους, μέχρι σήμερα μη χαρτογραφημένους μηχανισμούς.
Οι ίδιοι οι συγγραφείς δίνουν γενικές πιθανές εξηγήσεις, οι οποίες προκύπτουν από άλλες μελέτες, όπως η φλεγμονή, η διαταραχή του μεταβολισμού των μιτοχονδρίων ή το γεγονός ότι ο μεσημεριανός ύπνος μπορεί να αντισταθμίζει την ανεπαρκή διάρκεια του νυχτερινού ύπνου. Δεν υποστηρίζουν, ωστόσο, ότι μέτρησαν άμεσα και απέδειξαν μια συγκεκριμένη σχέση μέσω του σωματικού βάρους, των δεικτών φλεγμονής ή της σωματικής αδράνειας, όπως μπορεί να αφήνει να εννοηθεί μια απλουστευμένη παρουσίαση των αποτελεσμάτων.
Οι ίδιοι οι ερευνητές αναγνωρίζουν επίσης τους περιορισμούς της μελέτης. Η διάρκεια του μεσημεριανού ύπνου καταγράφηκε αποκλειστικά με βάση τις αναφορές των ίδιων των συμμετεχόντων και αφορούσε μόνο έναν συγκεκριμένο τύπο ύπνου, δηλαδή τον ύπνο μετά το μεσημεριανό γεύμα. Ως εκ τούτου, η έρευνα δεν κατέγραψε άλλες μορφές μεσημεριανού ή ημερήσιου ύπνου.
Παράλληλα, δεν μπορεί να αποκλειστεί πλήρως η αντίστροφη αιτιότητα, καθώς σύμφωνα με τη βιβλιογραφία που επικαλούνται οι ερευνητές, υπάρχουν ενδείξεις για αμφίδρομη σχέση μεταξύ του μεσημεριανού ύπνου και της ανάπτυξης άνοιας. Με άλλα λόγια, είναι πιθανό σε ορισμένες περιπτώσεις να προηγείται η νόσος και στη συνέχεια να μεταβάλλονται οι συνήθειες ύπνου.
Το πραγματικό μήνυμα της μελέτης είναι, επομένως, διαφορετικό από αυτό που διαδίδεται στο δίκτυο X. Δεν είναι αλήθεια ότι ο μεσημεριανός ύπνος διάρκειας άνω των 30 λεπτών είναι αυτομάτως επιβλαβής. Αντίθετα, στη συγκεκριμένη μελέτη ο ύπνος διάρκειας από 30 έως 90 λεπτά αναδείχθηκε ως η πιο ευνοϊκή επιλογή από όλες όσες εξετάστηκαν. Οι δύο πιο δυσμενείς θέσεις ήταν είτε η πλήρης απουσία μεσημεριανού ύπνου είτε ο ύπνος διάρκειας άνω της μίας ώρας και 30 λεπτών.
