Τι έδειξε έρευνα για την αυξανόμενη ηλικία των γιατρών και την ασφάλεια των ασθενών
Επηρεάζει η ηλικία του γιατρού την ποιότητα της φροντίδας; Τα δεδομένα είναι πιο περίπλοκα απ’ ό,τι νομίζετε.
Το ερώτημα κατά πόσον ένας μεγαλύτερος σε ηλικία γιατρός μπορεί να συνεχίσει να ασκεί το επάγγελμά του με ασφάλεια καθίσταται ολοένα και πιο επίκαιρο, καθώς οι γιατροί παραμένουν ενεργοί στην ιατρική για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Οι αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία (μνήμη, όραση δεξιότητα των κινήσεων) ενδέχεται να επηρεάσουν ορισμένους γιατρούς, ωστόσο η εμπειρία δεκαετιών μπορεί, αντίθετα, να ενισχύσει την κρίση τους.
Ούτε η ηλικία ενός γιατρού ούτε το γκριζάρισμα των μαλλιών του μπορούν να καθορίσουν το πόσο καλά φροντίζει τους ασθενείς του.
Επηρεάζει η ηλικία ενός μεγαλύτερου γιατρού την ασφάλεια των ασθενών;
Ορισμένες έρευνες έχουν εντοπίσει διαφορές στα αποτελέσματα για τους ασθενείς, ανάλογα με την ηλικία του γιατρού. Μια αμερικανική μελέτη του 2023 εξέτασε 2,63 εκατομμύρια επισκέψεις σε Τμήματα Επειγόντων περιστατικών, που αφορούσαν ασθενείς ηλικίας 65–89 ετών. Μετά την προσαρμογή των δεδομένων ως προς διάφορους παράγοντες, η θνησιμότητα εντός 1 εβδομάδας ήταν:
- 1,33% για τους ασθενείς που έλαβαν φροντίδα από γιατρούς ηλικίας κάτω των 40 ετών
- έναντι 1,43% για εκείνους που έλαβαν φροντίδα από γιατρούς ηλικίας 60 ετών και άνω
Πρόκειται για μια απόλυτη διαφορά 0,1 ποσοστιαίων μονάδων και όχι για αύξηση της τάξης των δέκα ποσοστιαίων μονάδων. Τα ευρήματα αυτά, που προέρχονται από μελέτες παρατήρησης, ΔΕΝ αποδεικνύουν ότι η ηλικία του γιατρού ήταν η αιτία της διαφοράς, ούτε επιτρέπουν την πρόβλεψη της απόδοσης ενός συγκεκριμένου κλινικού γιατρού.
Η συνολική εικόνα είναι λιγότερο ξεκάθαρη. Μια συστηματική ανασκόπηση, που δημοσιεύθηκε πριν λίγο καιρό, και η οποία εξέτασε 17 μελέτες παρατήρησης με περισσότερους από 7,3 εκατομμύρια ασθενείς, κατέληξε σε αντικρουόμενα αποτελέσματα: οι μεγαλύτεροι σε ηλικία χειρουργοί συχνά συνδέονταν με χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας, ενώ, αντίθετα, τα περιορισμένα διαθέσιμα στοιχεία για την μη χειρουργική φροντίδα έδειχναν, σε ορισμένες περιπτώσεις, πλεονέκτημα υπέρ των νεαρότερων γιατρών.
Οι διαφορές στις ιατρικές ειδικότητες, τον φόρτο εργασίας και τα χαρακτηριστικά των ασθενών καθιστούν τις συγκρίσεις περίπλοκες.
Τι αλλάζει καθώς οι γιατροί μεγαλώνουν;
Η γήρανση ενδέχεται να επηρεάσει την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών, την όραση, τον λεπτό κινητικό έλεγχο ή την ικανότητα διαχείρισης πολλών απαιτητικών εργασιών ταυτόχρονα.
Οι ικανότητες αυτές έχουν διαφορετική βαρύτητα για έναν χειρουργό που εκτελεί περίπλοκες επεμβάσεις, έναν ακτινολόγο που ερμηνεύει απεικονιστικά ευρήματα ή έναν παθολόγο, που διαχειρίζεται χρόνιες παθήσεις.
Ωστόσο, η γήρανση είναι μια άκρως εξατομικευμένη διαδικασία. Η κλινική εμπειρία μπορεί να ενισχύσει την ικανότητα αναγνώρισης προτύπων, την επικοινωνία και τη διαχείριση σύνθετων περιστατικών. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ένας συγκεκριμένος γιατρός διατηρεί τις ικανότητες που απαιτούνται για τα πραγματικά του καθήκοντα και όχι αν έχει ξεπεράσει κάποιο αυθαίρετο ηλικιακό όριο.
Ούτε η εμπειρία εξαλείφει την ανάγκη για συνεχιζόμενη εκπαίδευση. Η ενημέρωση σχετικά με τις μεταβαλλόμενες θεραπείες και τις κατευθυντήριες οδηγίες είναι σημαντική σε κάθε στάδιο της επαγγελματικής σταδιοδρομίας.
Γιατί ορισμένα νοσοκομεία υποβάλλουν σε ελέγχους τους μεγαλύτερους σε ηλικία γιατρούς;
Ορισμένα αμερικανικά νοσοκομεία έχουν εισαγάγει διαδικασίες αξιολόγησης για γιατρούς που πλησιάζουν ή έχουν εισέλθει στην όγδοη δεκαετία της ζωής τους (70 ετών και πάνω). Οι αξιολογήσεις αυτές ενδέχεται να εξετάζουν την μνήμη, την προσοχή, την όραση, τη σωματική υγεία και τη χειρωνακτική επιδεξιότητα.
Σύμφωνα με την Ένωση Αμερικανικών Ιατρικών Σχολών (Association of American Medical Colleges), οι περισσότεροι γιατροί που αξιολογούνται συνεχίζουν να εργάζονται χωρίς περιορισμούς. Στα προγράμματα για τα οποία υπάρχουν στοιχεία, περίπου το 12–14% των αξιολογήσεων αναδεικνύει ζητήματα, που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης. Αυτό δεν σημαίνει ότι το συγκεκριμένο ποσοστό των μεγαλύτερων σε ηλικία γιατρών είναι ακατάλληλο ή επικίνδυνο.
Η προσέγγιση αυτή παραμένει αμφιλεγόμενη. Ένας έλεγχος που βασίζεται αποκλειστικά στην ηλικία εγείρει ερωτήματα σχετικά με τις διακρίσεις, την ιδιωτικότητα και το κατά πόσον τα σύντομα γνωστικά τεστ αντικατοπτρίζουν με ακρίβεια την πραγματική κλινική απόδοση.
Εναλλακτικές λύσεις περιλαμβάνουν την τακτική αξιολόγηση της επάρκειας με βάση τα καθήκοντα και την παρατηρούμενη απόδοση, με τη διενέργεια πρόσθετων ελέγχων μόνο όταν προκύπτουν συγκεκριμένες ανησυχίες.
Αφορά η συζήτηση αυτή την Ελλάδα;
Ναι, αν και τα αποτελέσματα από τις ΗΠΑ δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτούσια στα ελληνικά νοσοκομεία. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει επίσης το ζήτημα της γήρανσης του ιατρικού δυναμικού, καθώς και πιέσεις όσον αφορά τη στελέχωση. Το σύστημα των δημόσιων νοσοκομείων προβλέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τη δυνατότητα ορισμένοι γιατροί να συνεχίσουν την εργασία τους πέραν του τυπικού ορίου συνταξιοδότησης, που είναι το 67ο έτος της ηλικίας.
Αυτό καθιστά σχετική και για τη χώρα μας τη βασική πρόκληση: πώς θα διασφαλιστεί η προστασία των ασθενών, διατηρώντας παράλληλα έμπειρους επαγγελματίες εκεί όπου είναι απαραίτητοι;
Τα προγράμματα των αμερικανικών νοσοκομείων, που αναφέρονται εδώ, δεν αποτελούν καθιερωμένες απαιτήσεις ελέγχου στην Ελλάδα.
Τι θα πρέπει, επί της ουσίας, να προσέχουν οι ασθενείς;
Η ημερομηνία γέννησης ενός γιατρού αποτελεί κακό κριτήριο για την αξιολόγηση της ποιότητας της παρεχόμενης φροντίδας. Ορισμένα χρήσιμα ερωτήματα ισχύουν για γιατρούς κάθε ηλικίας:
- Ακούει ο γιατρός τον ασθενή, εξηγεί το σκεπτικό του και δίνει απαντήσεις στις ανησυχίες του;
- Γίνεται σαφής συζήτηση σχετικά με τις θεραπευτικές επιλογές και τους πιθανούς κινδύνους;
- Στην περίπτωση μιας περίπλοκης ιατρικής πράξης, διαθέτει ο γιατρός την κατάλληλη εκπαίδευση και εμπειρία;
- Υπάρχει δυνατότητα λήψης δεύτερης γνώμης, όταν μια διάγνωση ή μια προτεινόμενη θεραπεία παραμένει αβέβαιη;
Συμπέρασμα
Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία γιατροί δεν είναι αυτομάτως λιγότερο ικανοί, ούτε οι νεαρότεροι γιατροί είναι αυτομάτως πιο ασφαλείς. Η έρευνα εγείρει βάσιμα ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια των ασθενών, ωστόσο η πιο ενδεδειγμένη προσέγγιση είναι η δίκαιη και ουσιαστική αξιολόγηση της επαγγελματικής επάρκειας και όχι η κρίση των γιατρών με μοναδικό κριτήριο την ηλικία τους.
Πηγές: