Εκπαίδευση του αύριο με αποφάσεις του χθες; Η ευθύνη είναι όλων
Για ακόμη μία φορά αναδεικνύεται ότι κρίσιμα ζητήματα Παιδείας αντιμετωπίζονται μέσα από προσωπικές επιδιώξεις, ιδεολογικές αγκυλώσεις και μικροπολιτικές σκοπιμότητες
Snapshot
- Η εκπαίδευση στη χώρα αντιμετωπίζει χρόνια προβλήματα λόγω αποσπασματικών πολιτικών αποφάσεων και έλλειψης εθνικού σχεδίου.
- Η Πολιτεία έχει την άμεση ευθύνη για ασφαλείς και αξιόπιστες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, ενώ η ευρύτερη ευθύνη αφορά όλες τις πολιτικές δυνάμεις.
- Οι φοιτητές και οι οικογένειές τους απαιτούν συγκεκριμένες και δεσμευτικές λύσεις για τη συνέχεια των σπουδών τους, όχι γενικές διαβεβαιώσεις.
- Δημόσια και μη κρατικά πανεπιστήμια μπορούν να συνυπάρξουν και να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της Ανώτατης Εκπαίδευσης, αρκεί να υπάρχει αυστηρό και διαφανές θεσμικό πλαίσιο.
- Η Παιδεία χρειάζεται θεσμική συνέχεια, σοβαρότητα και συναίνεση, καθώς δεν αντέχει πειραματισμούς και αλλαγές ανάλογα με την εκάστοτε πολιτική ηγεσία.
Τις τελευταίες ημέρες παρατηρούμε έντονη αναστάτωση και σύγχυση γύρω από τις εξελίξεις στον χώρο της εκπαίδευσης. Την ώρα που φοιτητές και οικογένειες περιμένουν με αγωνία συγκεκριμένες απαντήσεις, πολιτικοί, ακαδημαϊκοί και άλλοι παράγοντες επιδίδονται σε έναν ακόμη χαρτοπόλεμο ανακοινώσεων.
Αντί να αναζητούν άμεσα λύσεις, παραμένουν εγκλωβισμένοι στις δογματικές τους θέσεις και χρησιμοποιούν τη σημερινή κατάσταση για να υπενθυμίσουν πόσο δίκιο είχαν όλοι τους πριν από μερικούς μήνες.
Για ακόμη μία φορά αναδεικνύεται ότι κρίσιμα ζητήματα Παιδείας αντιμετωπίζονται μέσα από προσωπικές επιδιώξεις, ιδεολογικές αγκυλώσεις και μικροπολιτικές σκοπιμότητες. Στο περιθώριο μένουν οι μαθητές, οι φοιτητές και οι οικογένειές τους, αλλά και το δημόσιο πανεπιστήμιο και τα μη κρατικά πανεπιστήμια που έρχονται να επενδύσουν και να συνεισφέρουν στην ανάπτυξη της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Γιατί, όταν διακυβεύονται οι σπουδές και το μέλλον νέων ανθρώπων, το ζητούμενο δεν είναι ποιος δικαιώθηκε πολιτικά, αλλά ποιος μπορεί να δώσει ουσιαστικές απαντήσεις.
Το ζήτημα δεν είναι να κρίνουμε την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία είναι απολύτως σεβαστή. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς έχει επιτραπεί να φτάσουμε σε αυτό το σημείο και ποιος θα αναλάβει τώρα την ευθύνη να δώσει άμεσες και ξεκάθαρες λύσεις.
Τα προβλήματα στο χώρο της παιδείας δεν εμφανίστηκαν σήμερα. Η άμεση ευθύνη για την ασφάλεια και την αξιοπιστία κάθε εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης ανήκει στην Πολιτεία και στους αρμόδιους φορείς. Η ευρύτερη ευθύνη, όμως, είναι διαχρονική και αφορά όλες τις πολιτικές δυνάμεις που δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν στις βασικές αρχές ενός εθνικού σχεδίου για την Παιδεία.
Αντί να υπάρχει θεσμική συνέχεια, κάθε σημαντική αλλαγή μετατρέπεται σε πεδίο κομματικής και ιδεολογικής αντιπαράθεσης. Μεταρρυθμίσεις εξαγγέλλονται χωρίς την αναγκαία προετοιμασία, αποφάσεις εφαρμόζονται αποσπασματικά και πολιτικές ανατρέπονται πριν προλάβουν να αξιολογηθούν ουσιαστικά. Το αποτέλεσμα είναι ένα εκπαιδευτικό σύστημα που αλλάζει διαρκώς, χωρίς να εξελίσσεται πραγματικά και χωρίς να προσφέρει την απαιτούμενη ασφάλεια στους ανθρώπους που το εμπιστεύονται.
Η Παιδεία δεν μπορεί να λειτουργεί με τη λογική της εκάστοτε κυβερνητικής θητείας. Χρειάζεται θεσμική συνέχεια, σοβαρότητα και συμφωνία τουλάχιστον στις βασικές της κατευθύνσεις. Χρειάζεται ένα σταθερό, διαφανές και αξιόπιστο πλαίσιο, το οποίο θα προστατεύει τους φοιτητές και τις οικογένειές τους, θα στηρίζει ουσιαστικά το δημόσιο πανεπιστήμιο και, παράλληλα, θα προσφέρει ασφάλεια στα μη κρατικά πανεπιστήμια που επιλέγουν να επενδύσουν στη χώρα μας.
Μια μακρά αλυσίδα αποσπασματικών επιλογών
Το σημερινό πρόβλημα δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Αποτελεί ακόμη έναν κρίκο σε μια μακρά αλυσίδα αποσπασματικών επιλογών στον χώρο της εκπαίδευσης.
Τι να πρωτοθυμηθούμε;
Τη διαχείριση της εκπαίδευσης κατά την περίοδο της πανδημίας, όταν χιλιάδες παιδιά προχώρησαν στις επόμενες τάξεις χωρίς να έχουν καλύψει ουσιαστικά την απαιτούμενη ύλη; Τα εκπαιδευτικά κενά εκείνης της περιόδου δεν εξαφανίστηκαν. Μεταφέρθηκαν στις επόμενες τάξεις και σήμερα γίνονται ιδιαίτερα αισθητά στο Λύκειο και, κατά συνέπεια, στις Πανελλαδικές Εξετάσεις.
Να θυμηθούμε την ανωτατοποίηση των Τεχνολογικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων χωρίς έναν ενιαίο και ολοκληρωμένο σχεδιασμό;
Ή την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, η οποία λειτούργησε κυρίως ως αριθμητικός κόφτης, αφήνοντας κάθε χρόνο χιλιάδες υποψηφίους εκτός Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης και πολλές θέσεις των περιφερειακών πανεπιστημίων κενές, χωρίς να αντιμετωπίζει τα πραγματικά προβλήματα ποιότητας και βιωσιμότητας των τμημάτων;
Την αλλαγή των συντελεστών βαρύτητας των πανελλαδικώς εξεταζόμενων μαθημάτων, η οποία είχε αρχικά παρουσιαστεί ως μέρος ενός ευρύτερου μοντέλου εισαγωγής και διαφορετικής συμπλήρωσης του Μηχανογραφικού Δελτίου, αλλά τελικά εφαρμόστηκε αποσπασματικά;
Την ίδια στιγμή, τα προγράμματα σπουδών σε όλες τις βαθμίδες του σχολείου παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναχρονιστικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι μαθητές που γνωρίζουν ότι θέλουν να ακολουθήσουν το πεδίο Οικονομίας και Πληροφορικής εξακολουθούν στη Β΄ Λυκείου να παρακολουθούν ένα πρόγραμμα το οποίο ελάχιστα συνδέεται με τις κλίσεις, τα ενδιαφέροντα και τις μελλοντικές ακαδημαϊκές τους επιλογές.
Μιλάμε διαρκώς για το «σχολείο του 2030», ενώ στην πραγματικότητα το σχολείο εξακολουθεί να μοιάζει σε μεγάλο βαθμό με εκείνο του 1990. Ο κόσμος, η τεχνολογία και η αγορά εργασίας αλλάζουν με πρωτοφανή ταχύτητα, αλλά το εκπαιδευτικό μας σύστημα συνεχίζει να κινείται με τους ρυθμούς μιας άλλης εποχής.
Οι φοιτητές δεν είναι αριθμοί σε διοικητικούς φακέλους
Σήμερα, φοιτητές και οικογένειες που στήριξαν τα όνειρά τους στις συγκεκριμένες επιλογές αισθάνονται δικαιολογημένα ανασφάλεια. Περιμένουν να μάθουν τι θα συμβεί με τις σπουδές τους, τα δίδακτρα που έχουν καταβάλει, τα προγράμματα που επέλεξαν και συνολικά τον ακαδημαϊκό τους σχεδιασμό.
Η διαβεβαίωση ότι κανένας φοιτητής δεν θα δει τις σπουδές και το ακαδημαϊκό του όνειρο να ανατρέπονται είναι απαραίτητη. Πρέπει, όμως, να μετατραπεί άμεσα σε συγκεκριμένες, ξεκάθαρες και δεσμευτικές λύσεις. Οι οικογένειες δεν χρειάζονται άλλες γενικές διαβεβαιώσεις. Χρειάζονται σαφείς απαντήσεις και ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τη συνέχεια των σπουδών των παιδιών τους.
Υπάρχουν, επίσης, μαθητές και μελλοντικοί φοιτητές οι οποίοι, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και στο πλαίσιο των συζητήσεων για τις σπουδές και το μέλλον τους, εξέταζαν αυτές τις επιλογές μη κρατικών πανεπιστημίων. Για ορισμένους αποτελούσαν μια εναλλακτική διαδρομή που θεωρούσαν ιδανική και στην οποία σχεδίαζαν να επενδύσουν.
Όλοι πρέπει να κατανοήσουν κάτι πολύ απλό: οι μαθητές και οι φοιτητές δεν μπορούν να αποτελούν πιόνια σε μια πολιτική, ιδεολογική ή κομματική αντιπαράθεση.
Δημόσια και μη κρατικά πανεπιστήμια μπορούν και πρέπει να πορευτούν μαζί
Το δημόσιο πανεπιστήμιο πρέπει να παραμείνει ο βασικός πυλώνας της Ανώτατης Εκπαίδευσης στη χώρα μας. Πρέπει, όμως, να στηριχθεί έμπρακτα και όχι μόνο με λόγια: με επαρκή χρηματοδότηση, σύγχρονες υποδομές, στελέχωση, ενίσχυση της έρευνας, διεθνείς συνεργασίες και ουσιαστική φοιτητική μέριμνα.
Την ίδια στιγμή, τα μη κρατικά πανεπιστήμια έρχονται στη χώρα μας για να πραγματοποιήσουν σημαντικές επενδύσεις και να συνεισφέρουν στην ανάπτυξη της ελληνικής Ανώτατης Εκπαίδευσης. Μπορούν να δημιουργήσουν νέα προγράμματα σπουδών, να ενισχύσουν τις συνεργασίες με πανεπιστήμια του εξωτερικού, να προσελκύσουν φοιτητές και ακαδημαϊκούς και να συμβάλουν στην εξωστρέφεια της χώρας μας.
Η παρουσία τους δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτομάτως ως απειλή για το δημόσιο πανεπιστήμιο. Αντίθετα, δημόσια και μη κρατικά πανεπιστήμια μπορούν και πρέπει να πορευτούν μαζί, μέσα σε ένα αυστηρό, διαφανές και αξιόπιστο θεσμικό πλαίσιο, με κοινό στόχο την πρόοδο της Ανώτατης Εκπαίδευσης.
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «δημόσιο ή μη κρατικό πανεπιστήμιο». Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι να έχουμε καλά πανεπιστήμια: ιδρύματα με υψηλού επιπέδου σπουδές, σύγχρονα προγράμματα, ισχυρή έρευνα, ακαδημαϊκή ελευθερία και ουσιαστική σύνδεση με τις ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας.
Η συνύπαρξη των δύο μορφών εκπαίδευσης μπορεί να λειτουργήσει δημιουργικά και να προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες στους νέους ανθρώπους, αρκεί η Πολιτεία να θέσει σαφείς κανόνες και να τους εφαρμόζει με την ίδια αυστηρότητα για όλους. Η ποιότητα, η διαφάνεια και η προστασία των φοιτητών δεν μπορούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών πλήττουν την αξιοπιστία της χώρας, δημιουργούν ανασφάλεια για μελλοντικές εκπαιδευτικές επενδύσεις και, κυρίως, αφήνουν σε αβεβαιότητα φοιτητές και οικογένειες που έχουν ήδη πραγματοποιήσει εγγραφές, καταβάλει δίδακτρα και στηρίξει τα όνειρά τους σε αυτές τις επιλογές
Παράλληλα, έπρεπε να δοθεί στα μη κρατικά πανεπιστήμια ο απαραίτητος χρόνος για να παρουσιάσουν ολοκληρωμένα τα προγράμματα σπουδών τους, αλλά και στους υποψήφιους φοιτητές η δυνατότητα να ενημερωθούν επαρκώς και να επιλέξουν με ασφάλεια. Ωστόσο, για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, οι ανακοινώσεις για τα μη κρατικά πανεπιστήμια που θα υποδέχονταν φοιτητές τον Σεπτέμβριο έγιναν στα τέλη Ιουλίου, χωρίς να υπάρχει εγκαίρως σαφής εικόνα για τα προγράμματα σπουδών που θα λειτουργούσαν κατά τη νέα ακαδημαϊκή χρονιά.
Η ενίσχυση του δημόσιου πανεπιστημίου και η ανάπτυξη αξιόπιστων μη κρατικών πανεπιστημίων δεν είναι δύο αντικρουόμενοι στόχοι. Μπορούν να αποτελέσουν δύο παράλληλες και συμπληρωματικές διαδρομές προς ένα ισχυρότερο, πιο εξωστρεφές και πιο ανταγωνιστικό σύστημα Ανώτατης Εκπαίδευσης.
Μην παίζετε με τα παιδιά
Η Πολιτεία οφείλει τώρα να ενημερώσει άμεσα και αναλυτικά κάθε φοιτητή και κάθε οικογένεια. Να παρουσιάσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ενεργειών, να διασφαλίσει τη συνέχεια των σπουδών και να αναλάβει την ευθύνη για όσα οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση.
Παράλληλα, όλες οι πολιτικές και ακαδημαϊκές δυνάμεις οφείλουν να αντιληφθούν ότι η Παιδεία δεν μπορεί να αποτελεί διαρκώς πεδίο αντιπαράθεσης. Χρειάζεται συνέχεια, σοβαρότητα, συναίνεση και ένα μακροπρόθεσμο εθνικό σχέδιο.
Η Παιδεία δεν αντέχει άλλους πειραματισμούς, αποσπασματικές παρεμβάσεις και αποφάσεις που αλλάζουν μαζί με την εκάστοτε πολιτική ηγεσία. Πάνω από όλα, απαιτεί σεβασμό στους ανθρώπους που εμπιστεύονται το εκπαιδευτικό σύστημα για να οικοδομήσουν το μέλλον τους.
Γιατί πίσω από κάθε άδεια, κάθε υπουργική απόφαση και κάθε θεσμική εξέλιξη υπάρχουν παιδιά, οικογένειες, αγωνίες και όνειρα.
Και με τα παιδιά δεν παίζουμε.
*Ο Θανάσης Λέλες είναι Επιστημονικός Υπεύθυνος Career Gate
