Πώς δημιουργήθηκε το αλβανικό κράτος; - Ο ύπουλος ρόλος Ιταλίας και Αυστρίας

Οι προκλητικές δηλώσεις του Αλβανού πρωθυπουργού Έντι Ράμα, ότι όσοι είμαστε Έλληνες ή μιλάμε ελληνικά δεν είμαστε απόγονοι του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, προκάλεσε σφοδρότατες αντιδράσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και όχι μόνο. Ο Ράμα βλέποντας τον σάλο που προκλήθηκε και τον αντίκτυπο που είχαν οι δηλώσεις του αναδιπλώθηκε, μάλλον άκομψα, ισχυριζόμενος ότι «έκανε πλάκα». Όλα αυτά έφεραν ξανά στο προσκήνιο την Αλβανία, μια χώρα με κατοίκους άγνωστης προέλευσης, που μπήκαν για τα καλά στη ζωή των Ελλήνων μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος στη γειτονική χώρα το 1990.

Με μια ακατανόητη πολιτική, ο Έντι Ράμα, που εκτός από την υπόθεση Μπελέρη, έδειξε ξανά τα ανθελληνικά του αισθήματα ξεχνώντας (;) την τεράστια βοήθεια που πρόσφεραν οι ελληνικές κυβερνήσεις και ο ελληνικός λαός στη χώρα του, αλλά και ότι οι συμπατριώτες του βρήκαν εργασία, τροφή και στέγη στην Ελλάδα, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, την ίδια ώρα που οι πάτρωνές τους Ιταλοί, τους πετούσαν στη θάλασσα… Προφανώς υπήρξαν άδικες συμπεριφορές από συμπατριώτες μας προς τους Αλβανούς, οι οποίοι όμως ευθύνονται με τη σειρά τους για πολλές και σοβαρές εγκληματικές ενέργειες στην Ελλάδα.

Πώς όμως δημιουργήθηκε από το πουθενά η Αλβανία; Πώς κατάφερε να γίνει ανεξάρτητη, ενώ στους Βαλκανικούς Πολέμους, πολεμούσε μαζί με τους Οθωμανούς, που ηττήθηκαν, με αποτέλεσμα την πλήρη αναδιαμόρφωση του χάρτη των Βαλκανίων, λόγω της μεγάλης απώλειας εδαφών από τους Τούρκους.

Λίγα λόγια για την καταγωγή των Αλβανών

«Η αρχική προέλευση των Αλβανών παραμένει μυστηριώδης», αναφέρει η εγκυκλοπαίδεια ΠΑΠΥΡΟΣ- ΛΑΡΟΥΣ- ΜΠΡΙΤΑΝΝΙΚΑ. Θεωρούνται απόγονοι των Ιλλυριών και συνεπώς είναι μέλη της ινδοευρωπαϊκής, γλωσσικής οικογένειας. Η συγκριτική γλωσσολογία προσφέρει μερικά επιχειρήματα για αυτό. Στην Αλβανία σήμερα υπάρχουν δύο μεγάλες γλωσσικές ομάδες: οι Γκέγκηδες στον βορρά και οι Τόσκηδες στον νότο. Διαχωριστικό όριο για τους Γκέγκηδες και τους Τόσκηδες είναι ο ποταμός Σκούμπιν (Γενούσος ή Σκούμπης). Κατά καιρούς, ο ποταμός αυτός αποτελούσε το βορειότερο όριο της Ηπείρου, ενώ σχεδόν συμπίπτει με τη γραμμή που χάραξε ο Τσέχος ιστορικός Konstantin Jirecek το 1911. Βόρεια της γραμμής Jirecek κυριαρχούσε η λατινική γλώσσα, ενώ νότια από αυτή η ελληνική. Ο Κ. Μπίρης αναφέρει ότι υπάρχει τεράστια διαφορά των Τόσκηδων από τους βόρειους Αλβανούς, τόσο που ο Σέρβος εθνολόγος και γεωγράφος Cuijitch γράφει ότι δύσκολα μπορεί να ξεχωρίσει κανείς τους Τόσκηδες από τους Έλληνες. Ο Άγγλος γεωγράφος Stanford, μετά από ενδελεχή φιλολογική και γλωσσολογική μελέτη και έρευνα των χαρακτηριστικών των εθίμων τους, έγραψε το 1877 ότι είχαν αρχαία ελληνική καταγωγή. Την ίδια περίπου εποχή, ο Γάλλος συγγραφέας Alfred Gilleron έγραφε: «Η έως τον ποταμό Σκούμπη (Γενούσο) χώρα είναι απολύτως ελληνική».

19^ος αιώνας: το ξεκίνημα του αλβανικού εθνικιστικού κινήματος

Μετά την Ελληνική Επανάσταση και την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, η Πύλη, θέλοντας να αποφύγει ανάλογες κινήσεις από τους Αλβανούς (δημιουργία ανεξάρτητων πασαλικίων) χώρισε την Αλβανία σε βιλαέτια (νομούς) και εφάρμοσε το συγκεντρωτικό σύστημα της αυτοκρατορίας. Τα μέτρα όμως που έλαβε η Πύλη για την αποδυνάμωση των Αλβανών φεουδαρχών, προκάλεσαν νέες εξεγέρσεις.

Στα μέσα του 19^ου αιώνα, σημαντικότερη πόλη της Αλβανίας ήταν η Σκόδρα, με περίπου 45.000 κατοίκους. Όμως στις αγροτικές περιοχές υπήρχε μεγάλη φτώχεια, κάτι που οδήγησε τους Αλβανούς σε μετανάστευση. Τότε αρχίζει να αναδύεται ο αλβανικός εθνικισμός. Σημαντικό ρόλο σε αυτό, έπαιξε ο Ναούμ Βεκιλχάρτζης, από την Κορυτσά, με πρωτοβουλία του οποίου το 1850 ιδρύθηκε ο «Αλβανικός Εκπολιτιστικός Σύνδεσμος».

Στο μεταξύ, το 1847, 47 μπέηδες και αγάδες της Αλβανίας (από τις περιοχές Αυλώνας, Δελβίνου και Κουρβελεσίου), ζητούσαν με επιστολή τους προς τον Όθωνα να ενωθούν με το ελληνικό βασίλειο. Ανάλογες προσπάθειες έγιναν και τα επόμενα χρόνια, μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, για ίδρυση αυτόνομου αλβανικού κράτους, υποτελούς στο ελληνικό, που θα περιλάμβανε και την Ήπειρο. Χωρίς αποτέλεσμα όμως, λόγω των υπερβολικών αξιώσεων των Αλβανών.

Μετά την ίδρυση της ενωμένης Ιταλίας, το 1861, η Ελλάδα είχε να αντιμετωπίσει ένα ακόμα πρόβλημα: την πολιτική της Ρώμης, που ήθελε διακαώς να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις απέναντι από αυτή ακτές, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται η Αλβανία.

Από το Συνέδριο του Βερολίνου έως την ίδρυση της Αλβανίας

Η πρώτη δυναμική παρουσία της Ιταλίας έγινε στο Συνέδριο του Βερολίνου (13/6- 13/7/1878). Οι Ιταλοί έστειλαν εκεί τον συγγραφέα της στρατιωτικής γεωγραφίας Giovanni Sironi. Αυτός ήρθε σε επαφή με Τούρκους ιθύνοντες της περιοχής και η γνωμοδότησή του ενίσχυσε την κοινή ιταλοτουρκική προσπάθεια για τη μη απόδοση στην Ελλάδα, των παραλίων της Ηπείρου που βρίσκονται απέναντι από την Κέρκυρα. Ο Ιταλός πρόξενος στην Πρέβεζα συνέταξε ένα υπόμνημα εκ μέρους των Αλβανών, εναντίον τέτοιου ενδεχομένου. Έτσι, ενώ ήταν σχεδόν βέβαιο ότι τα σύνορα της Ελλάδας από τη γραμμή Αμβρακικού- Παγασητικού, θα φτάσουν στη γραμμή Καλαμά- Πηνειού (Σαλαμβριά), στη χώρα μας παραχωρήθηκε μόνο η περιοχή της Ηπείρου ως το παλιό, θρυλικό, γεφύρι της Άρτας. Βέβαια και η Θεσσαλία, εκτός από την Ελασσόνα, παραχωρήθηκε στην Ελλάδα.

Ένα πολύ ενδιαφέρον περιστατικό σχετικά με τις διαπραγματεύσεις για την Ήπειρο στο Βερολίνο ήταν το εξής: Ο Υπουργός Εξωτερικών της Αυστροουγγαρίας βαρόνος Heinrich Karl von Haymerle, σε οδηγίες του προς τον πρεσβευτή της χώρας του Felso- Videk- Emerich Szechenyi von Savar, που εκπροσωπούσε την Αυστροουγγαρία στο Συνέδριο του Βερολίνου έγραψε ότι δεν πρέπει να ληφθούν υπόψη οι αξιώσεις των Αλβανών στην Ήπειρο, καθώς μια ενδελεχής μελέτη της κατάστασης, έδειχνε ότι ακόμα και στις δίγλωσσες περιοχές κυριαρχεί το ελληνικό αίσθημα και ότι Παραμυθιά, Φιλιάτες και Μαργαρίτι πρέπει να ενωθούν με την Ελλάδα. Δυστυχώς, 35 χρόνια Ιταλοί και Αυστριακοί χάραξαν σε έναν χάρτη τα σύνορα Ελλάδας- Αλβανίας παραχωρώντας στη γειτονική χώρα περιοχές με αμιγώς ελληνικούς πληθυσμούς.

Οι Ιταλοί συνέχισαν τη δράση τους στην περιοχή της Ηπείρου και μετά το 1878. Εξοργισμένος ο Χαρίλαος Τρικούπης κάλεσε τον Αυστριακό πρεσβευτή στην Αθήνα και τόνισε ότι θα προτιμούσε: «1.000 φορές να δει στην περιοχή (της Ηπείρου) εγκατεστημένους τους Αυστριακούς, παρά τους Ιταλούς». Η Ιταλία, μετά το 1881, ανέπτυξε ένα πρόγραμμα διάδοσης της ιταλικής παιδείας και αύξησης των εμπορικών δραστηριοτήτων της χώρας μας. Δεν ήταν όμως μόνο αυτή η ενέργεια των Ιταλών. Το 1887, ο Ιταλός πρωθυπουργός Francesco Crispi είχε συγκεντρώσει 45.000 άντρες στο Μπάρι για να καταλάβουν την Αυλώνα και τη Σάσωνα.

Όμως τα σχέδια του ανατράπηκαν μετά από παρέμβαση της βρετανικής κυβέρνησης. Η Ρώμη τότε κινήθηκε διαφορετικά. Πέτυχε τη διδασκαλία της ιταλικής γλώσσας στο ρουμανικό σχολείο των Ιωαννίνων και μέσω διαφόρων ιταλικών συλλόγων την παροχή βοήθειας σε αλβανικά σχολεία (π.χ. διανομή δωρεάν βιβλίων και ρούχων σε άπορους μαθητές). Βέβαια, το πρώτο αλβανικό σχολείο λειτούργησε στην Κορυτσά μόλις το 1887, όταν το πρώτο ελληνικό σχολείο λειτουργούσε στο Αργυρόκαστρο από το 1633 και το πρώτο ελληνικό τυπογραφείο λειτούργησε στη Μοσχόπολη το 1720. Εκεί, λίγο αργότερα ξεκίνησε τη λειτουργία της η «Νέα Ακαδημία» που συγκέντρωσε φιλομαθείς νέους από διάφορες περιοχές.

Η «Λίγκα της Πριζρένης» και οι άλλες αυτονομιστικές ενέργειες των Αλβανών

Παρά τις προσπάθειες των Ιταλών να πατήσουν πόδι στην Αλβανία, από το 1878 εμφανίστηκαν τα πρώτα τοπικής εμβέλειας σωματεία από ακραίους Αλβανούς: ο «Αλβανικός Σύνδεσμος», η «Ένωση του Ιπέκ» και, κυρίως, η «Λίγκα της Πριζρένης». Πουθενά όμως δεν γινόταν λόγος από τα σωματεία αυτά για αλβανικό έθνος, καθώς δεν είχε δημιουργηθεί τότε αλβανική εθνική συνείδηση. Δεν υπήρχε γραπτή αλβανική γλώσσα, αλλά μόνο προφορική. Τότε ξεκίνησε η προσπάθεια δημιουργίας αλβανικού αλφαβήτου με την παρότρυνση πολλών Ιταλών λόγιων.

Οι Αλβανοί, το 1878 έστειλαν στον Βρετανό πρωθυπουργό Ντισραέλι, ένα υπόμνημα με τις θέσεις τους. Οι Ντισραέλι που συμμετείχε στο Συνέδριο του Βερολίνου, δεν ασχολήθηκε καθόλου με το αλβανικό υπόμνημα. Οι Αλβανοί όμως δεν πτοήθηκαν. Ο Αμπντούλ Φρασέρι, ο θεωρούμενος ως πολιτικός ιδεολόγος της εθνικής αφύπνισης των Αλβανών δημοσίευσε το 1878 ένα κείμενο στην εφημερίδα «Βασιρέτ» της Κωνσταντινούπολης, στο οποίο ισχυριζόταν ότι σε όλη την Ήπειρο, εκτός από την περιοχή της Άρτας οι κάτοικοι μιλούσαν αλβανικά! Άλλα δημοσιεύματα Αλβανών εκείνη την εποχή έκαναν λόγο για καταγωγή τους από τους Ιλλυριούς και ανέφεραν τα χονδροειδή ψέματα που ακούμε μέχρι σήμερα, όχι μόνο από επίσημα χείλη. Ότι ο Μέγας Αλέξανδρος ήταν Αλβανός (!), ότι στην Ήπειρο δεν ζούσαν ποτέ Έλληνες κ.ά. Την ίδια περίοδο, κάποιοι άλλοι Αλβανοί επέμεναν σε προσέγγιση με την Ελλάδα. Η ενσωμάτωση της περιοχής της Άρτας στην Ελλάδα το 1881 όμως ήταν μάλλον το τελειωτικό χτύπημα γι’ αυτή την προσπάθεια, καθώς οι Αλβανοί εποφθαλμιούσαν ολόκληρη την Ήπειρο. Ελληνική αντιπροσωπεία, υπό τον Στέφανο Σκουλούδη πήγε στην Κωνσταντινούπολη, μετά από εντολή του Γεώργιου Α’ για να συναντηθεί με σημαίνοντες Αλβανούς. Προτάθηκε σε αυτούς η σύσταση δυαδικής μοναρχίας υπό τον Γεώργιο Α’, με αντάλλαγμα την αυτονομία των Αλβανών. Αυτοί δέχτηκαν, με την προϋπόθεση ότι στην επικράτειά τους θα περιλαμβάνεται και η Ήπειρος. Αυτό φυσικά δεν μπορούσε να γίνει αποδεκτό από την Ελλάδα. Οι Ιταλοί συνέχιζαν στο μεταξύ να υποδαυλίζουν τις αλβανικές φιλοδοξίες και το ανθελληνικό κλίμα, καθώς στα σημερινά αλβανικά εδάφη έκανε την εμφάνισή της η εφημερίδα «La Nazione Albaneze», όργανο των Ιταλών. Το 1880 η «Λίγκα της Πριζρένης» εξελίχθηκε σε πολιτικό κόμμα, οργάνωσε ένοπλα σώματα και συγκρούστηκε με τον οθωμανικό στρατό. Οι Αλβανοί ηττήθηκαν κατά κράτος. Πάντως είχαν αρχίσει να καταλαβαίνουν ότι περισσότερα θα κέρδιζαν αν συνεργάζονταν με την Υψηλή Πύλη, παρά αν συγκρούονταν με αυτήν.

Από τις αρχές του 20ου αιώνα υπήρξε έντονος αναβρασμός στα Βαλκάνια, με χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Μακεδονικού Αγώνα. Στην Ήπειρο, οι Έλληνες ίδρυσαν το 1906 το «Ηπειρωτικό Κομιτάτο» το οποίο πολεμούσε τους Τουρκαλβανούς. Την ίδια περίοδο υπήρχαν και αλβανικές ένοπλες οργανώνεις που δρούσαν στη σημερινή, Βόρειο Ήπειρο και τις ακριτικές περιοχές της σημερινής ελληνικής Ηπείρου. Κυριότερη όλων, η συμμορία του Τσερτσίζ Τόπουλι που έχει κατηγορηθεί για τη δολοφονία του Μητροπολίτη Κορυτσάς Φώτιου, το 1906, τον εμπρησμό σχολείων στην περιοχή του Πωγωνίου κ.ά. Η κυβέρνηση Θεοτόκη εγκατέλειψε την προσπάθεια ίδρυσης κράτους «δυαδικής μοναρχίας» και επιχείρησε να προσεταιριστεί Αλβανούς μπέηδες. Ένας απ’ αυτούς ήταν ο Ισμαήλ Κεμάλ. Μάλιστα υπογράφηκε μια συμφωνία με τίτλο «Δήλωσις Συνεννόησης», στην οποία τονιζόταν ότι οι Έλληνες και Αλβανοί ήταν αδελφοί και φίλοι λαοί και δεσμεύονταν στην ανεμπόδιστη ανάπτυξη κάθε λαού στα όρια που είχε καθορίσει η ιστορία. Επίσης απέρριπταν οποιαδήποτε ενσωμάτωση των εθνοτήτων τους στην Υψηλή Πύλη. Όλα αυτά όμως δεν εφαρμόστηκαν ποτέ, καθώς το 1908 ξεκίνησε στην τουρκοκρατούμενη, τότε Θεσσαλονίκη, το Κίνημα των Νεότουρκων. Αρχικά, αυτό σκόρπισε ενθουσιασμό στους βαλκανικούς λαούς, σύντομα όμως φάνηκε ότι οι Νεότουρκοι εφάρμοζαν μια αυστηρή κατασταλτική πολιτική. Οι Αλβανοί εξεγέρθηκαν το 1910 και το 1911 χωρίς αποτέλεσμα. Οι Νεότουρκοι όμως φρόντισαν να προσδιορίσουν τα, ακαθόριστα ως τότε, όρια της Αλβανίας. Σε αυτήν περιλαμβάνονταν τα βιλαέτια Σκόδρας και Ιωαννίνων και μεγάλα τμήματα των βιλαετίων Κοσσυφοπεδίου και Μοναστηρίου. Έτσι πλέον οι ακραίοι εθνικιστικοί αλβανικοί κύκλοι είχαν συγκεκριμένες περιοχές για να διεκδικήσουν. Αλλά οι Έλληνες ξαφνικά είδαν να «θεωρούνται» ως περιοχές της Αλβανίας, εδάφη με αμιγώς ελληνικό πληθυσμό ή με πληθυσμό ελληνικό στη συντριπτική του πλειοψηφία. Από την άλλη πλευρά οι Ιταλοί, λόγω του πολέμου με τους Οθωμανούς από το 1911 ανέστειλαν τις ενέργειές τους στην περιοχή της Αλβανίας. Οι Οθωμανοί δεν τήρησαν την υπόσχεσή τους για χορήγηση αμνηστίας στους Αλβανούς που είχαν εξεγερθεί. Έτσι οι Αλβανοί ξεσηκώθηκαν και πάλι το 1912 στο Κόσοβο και τη Σκόδρα και τα κινήματά τους διογκώθηκαν στη συνέχεια, με οικονομική βοήθεια που έλαβαν από τη Σερβία και το Μαυροβούνιο. Ο καταπονημένος από τον πόλεμο με τους Ιταλούς οθωμανικός στρατός συνάντησε δυσκολίες με τους Αλβανούς.

Έτσι, οι Νεότουρκοι δέχτηκαν να υπογράψουν μια συμφωνία με τους Αλβανούς των Σκοπίων με την οποία παραχωρούσαν στους Μουσουλμάνους κατοίκους της περιοχής κάποια προνόμια (Αύγουστος 1912). Οι Ιταλοί θορυβήθηκαν γιατί ήθελαν να είναι οι μοναδικοί «προστάτες των Αλβανών…».

Η ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Αλβανίας

Όταν ξέσπασε ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος, οι Αλβανοί διακήρυξαν την πρόθεσή τους, να υπερασπιστούν τα εδάφη τους. Η ταχύτατη όμως προέλαση των ελληνικών και των σερβικών δυνάμεων θορύβησε τους Αλβανούς, οι οποίοι έσπευσαν να πολεμήσουν στο πλευρό των Οθωμανών! Ήταν οι μόνοι Βαλκάνιοι που έκαναν κάτι τέτοιο. Και αντί να «πληρώσουν» γι’ αυτό βρέθηκαν με ανεξάρτητο κράτος! Αλβανοί ηγέτες, ανάμεσά τους και ο συνομιλητής των Ελλήνων Ισμαήλ Κεμάλ έσπευσαν στην Κωνσταντινούπολη, τη Βιέννη και το Βουκουρέστι. Οι Αυστριακοί και οι Ιταλοί, φοβούμενοι επέκταση της Ρωσίας στα Βαλκάνια, μέσω των Σέρβων, δέχτηκαν το αίτημα των Αλβανών και ο Ισμαήλ Κεμάλ ανακήρυξε την ανεξαρτησία της Αλβανίας και ο Ισμαήλ Κεμάλ ανακήρυξε την ανεξαρτησία της Αλβανίας στην Αυλώνα, στις 28 Νοεμβρίου 1912. Ο Γερμανός αυτοκράτορας Γουλιέλμος Β’ αποδοκίμασε πάντως την πολιτική της Βιέννης.

Η μοιραία καθυστέρηση, από ελληνικής πλευράς, στην κατάληψη των Ιωαννίνων (21 Φεβρουαρίου 1913) έπαιξε τον ρόλο της στις μετέπειτα εξελίξεις. Αν και ο Ελληνικός Στρατός απελευθέρωσε το Αργυρόκαστρο, την Κορυτσά και το Τεπελένι, οι Μεγάλες Δυνάμεις αδιαφόρησαν και αναγνώρισαν την Αλβανία, ως κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος, στις 29 Ιουλίου 1913. Είχε προηγηθεί, στις 30 Μαΐου 1913 η Συνθήκη του Λονδίνου, με την οποία οι Ευρωπαίοι αναλάμβαναν να καθορίσουν τα σύνορα του νέου αλβανικού κράτους.

Η ελληνική πλευρά κράτησε εφεκτική στάση, καθώς απειλήθηκε με απώλεια των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου. Ο Γερμανός αξιωματικός του Στρατού, Πρίγκιπας Γουλιέλμος του Βιντ (Wied) έγινε ηγεμόνας της Αλβανίας. Το τελειωτικό χτύπημα για τη χώρα μας ήρθε με το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (17/12/1913), με το οποίο το Αργυρόκαστρο, η Χιμάρα, η Κορυτσά, το Δέλβινο, η Πρεμετή, οι Άγιοι Σαράντα και το Τεπελένι παραχωρούνταν στην Αλβανία.

Επρόκειτο για ένα Πρωτόκολλο που συντάχθηκε «στο πόδι» επάνω σε έναν αυστριακό χάρτη της εποχής. Αγνοήθηκαν παντελώς εθνικά, θρησκευτικά, γλωσσικά, πολιτιστικά και άλλα στοιχεία, καθώς και το γεγονός ότι στις περιοχές αυτές το ελληνικό στοιχείο υπερτερούσε πληθυσμιακά και όχι μόνο. Η Ελλάδα αδικήθηκε κατάφωρα και δυστυχώς, η κατάσταση αυτή δεν άλλαξε. Μάλιστα, με το Δεύτερο Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (1925), η χώρα μας παραχώρησε 14 χωριά ακόμα στην περιοχή της Φλώρινας στην Αλβανία!

Ποια ήταν η πληθυσμιακή σύνθεση των περιοχών που δόθηκαν στην Αλβανία;

Πέρα από τις όποιες ελληνικές εκτιμήσεις, στατιστικές των Οθωμανών και των Ιταλών επιβεβαιώνουν την πληθυσμιακή υπεροχή, των Ελλήνων απέναντι στους Αλβανούς. Τότε, ο διαχωρισμός γινόταν με βάση το θρήσκευμα. Στην περιοχή, που η Ελλάδα θεωρούσε «Ήπειρο» κατοικούσαν το 1908 (οθωμανική απογραφή) 326.778 Χριστιανοί και 174.802 Μουσουλμάνοι.

Το 1907, στατιστική του Instituto Geografico de Agostini της Ρώμης, στους καζάδες Ιωαννίνων, Πρέβεζας, Αργυροκάστρου, Κορυτσάς και Κολώνιας, από τους 452.000 κατοίκους 297.000 ήταν Χριστιανοί και 155.000 Μουσουλμάνοι.

Ακόμα και τα στοιχεία της Διεθνούς Επιτροπής Εθνολογικού Ελέγχου, μέχρι τις 28/4/1914 δεν άλλαξαν τη γνώμη των Συμμάχων. Ας δούμε τα στοιχεία αναλυτικά:

Κορυτσά (3 καζάδες): 40.080 Έλληνες, 28.600 Αλβανοί, 126 ελληνικά σχολεία, 2 αλβανικά!

Καζάς Σταρόβου: 1.326 Έλληνες, 7.262 Αλβανοί, ωστόσο: 27 ελληνικά σχολεία, κανένα αλβανικό!

Καζάς Κολώνιας: 14.269 Έλληνες, 6.615 Αλβανοί, 35 ελληνικά σχολεία, μηδέν (!) αλβανικά.

Καζάς Αργυροκάστρου: 26.440 Έλληνες, 15.000 Αλβανοί, 124 ελληνικά σχολεία, κανένα αλβανικό!

Καζάς Χιμάρας: (8.188 Έλληνες, 2.460 Αλβανοί, 34 ελληνικά σχολεία, κανένα αλβανικό!

Καζάς Δελβίνου: 19.295 Έλληνες, 2.645 Αλβανοί, 69 ελληνικά σχολεία, μηδέν αλβανικά!

Καζάς Τεπελενίου: 8.093 Έλληνες, 4.727 Αλβανοί, 20 ελληνικά σχολεία, κανένα αλβανικό και τέλος

Καζάς Πρεμετής: 12.251 Έλληνες, 10.823 Αλβανοί, 62 ελληνικά σχολεία, κανένα αλβανικό.

Ο καζάς ήταν διοικητική υποδιαίρεση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που αντιστοιχούσε σε ελληνικό νομό (περιφερειακή ενότητα σήμερα), ενώ στους Οθωμανούς ήταν κάτι σαν τις παλιές ελληνικές επαρχίες και το βιλαέτι να θεωρείται νομός.