Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας - «Η γλώσσα είναι εξουσία», λέει ο καθηγητής γλωσσολογίας Κλαίρης

Για την απόφαση της UNESCO για την ανακήρυξη της Παγκόσμιας Ημέρας για την ελληνική γλώσσα την 9η Φεβρουαρίου, την επίδραση της τεχνολογίας του διαδικτύου και της τεχνητής νοημοσύνης στις γλώσσες και το πώς οδηγείται μία γλώσσα σε εξαφάνιση μίλησε στο newsbomb.gr ο τακτικός καθηγητής Γενικής Γλωσσολογίας στη Σορβόνη, στο Πανεπιστήμιο Rene Descartes-Paris V και αντιπρόεδρος της Διεθνούς Εταιρείας Λειτουργικής Γλωσσολογίας (SILF), Χρήστος Κλαίρης.

Από κοινού με τον καθηγητή Γλωσσολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιώργο Μπαμπινιώτη ο Χρήστος Κλαίρης βοήθησε στη σύνταξη του κειμένου με τα επιστημονικά επιχειρήματα, τα οποία παρουσιάστηκαν από τον μόνιμο αντιπρόσωπο της Ελλάδας στην UNESCO, Γιώργο Κουμουτσάκο σε όλες τις χώρες του οργανισμού προκειμένου να υποστηρίξουν την ανακήρυξη της Παγκόσμιας Ημέρας για την ελληνική γλώσσα.

«Ο κ. Μπαμπινιώτης και εγώ βοηθήσαμε τον κ. Κουμουτσάκο με τα επιχειρήματα τα οποία έπρεπε να χρησιμοποιήσει. Πάνω σε αυτό δουλέψαμε γιατί καταλαβαίνετε ότι δεν αρκεί το επιχείρημα ότι η ελληνική γλώσσα είναι η βάση του δυτικού πολιτισμού. Δεν ψηφίζει μόνο ο δυτικός πολιτισμός. Για παράδειγμα, ο αφρικανικός πολιτισμός τι ενδιαφέρον θα βρει για να ξεχωρίσει μία γλώσσα; Οι 6-7 γλώσσες που έχουν αναγνωριστεί από την UNESCO είναι όλες μεγάλης διάδοσης, όπως για παράδειγμα τα κινέζικα. Η δική μας γλώσσα αριθμητικά δεν επιβάλλεται ως γλώσσα μεγάλης διάδοσης», λέει ο τακτικός καθηγητής Γενικής Γλωσσολογίας.

Όπως εξηγεί ο κ. Κλαίρης έπρεπε να βρεθούν επιστημονικά επιχειρήματα τα οποία να γίνουν δεκτά από όλα τα κράτη του οργανισμού και αυτή ακριβώς ήταν η σοβαρή δυσκολία. Έτσι προκρίθηκαν ποιοτικά επιχειρήματα για την προσφορά της ελληνικής γλώσσας στον παγκόσμιο πολιτισμό, όπως για παράδειγμα με την ανακάλυψη του ελληνικού αλφαβήτου.

«Η ανακάλυψη του αλφαβήτου τον 8 π.Χ. αιώνα θεωρήθηκε η μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου από τον ίδιο τον Γαλιλαίο. Δηλαδή το πέρασμα από την φοινικική γραφή σε μία γραφή που αντιπροσωπεύει ένα φθόγγο με ένα γράμμα. Αυτό είναι μία τεράστια οικονομία. Έτσι δημιουργήθηκαν εν συνεχεία όλα τα υπόλοιπα αλφάβητα. Είναι δηλαδή μία προσφορά η οποία ξεπερνά τα όρια του δυτικού κόσμου, ενδιαφέρει όλη την ανθρωπότητα. Έτσι δημιουργήθηκαν βιβλία, βιβλιοθήκες και διαδόθηκε η γνώση», αναφέρει ο καθηγητής Γενικής Γλωσσολογίας.

Ο κ. Κλαίρης χαρακτηρίζει, λοιπόν, «ιστορική» την απόφαση της ανακήρυξης της Παγκόσμιας Ημέρας για τη γλώσσα μας καθώς «είναι n μόνη γλώσσα που αναγνωρίστηκε από την UNESCO για την πολιτισμική προσφορά της».

«Σήμερα κυριαρχεί μόνο μία γλώσσα και αυτό ζημιώνει και τις γλώσσες και την επιστήμη»

Στη σημερινή εποχή με την «έκρηξη» της χρήσης του διαδικτύου και της τεχνητής νοημοσύνης το γεγονός ότι η επιστήμη της πληροφορικής είναι εν πολλοίς στα αγγλικά οδηγεί στην σταδιακή αποδυνάμωση των άλλων γλωσσών, καθώς περιορίζεται η χρήση τους στην ιδιωτική σφαίρα των ανθρώπων. «Σήμερα στην επιστήμη και την πληροφορική κυριαρχεί μόνο μία γλώσσα. Αυτό και τις γλώσσες ζημιώνει και την ίδια την επιστήμη διότι πάνω στη γλώσσα είναι αποτυπωμένη η ιστορία ενός λαού, όλη η πολιτισμική προσφορά του», τονίζει.

«Αυτό είναι ένα πρόβλημα που απασχολεί όχι μόνο τα ελληνικά αλλά όλες τις γλώσσες και όλα τα κράτη του κόσμου, δηλαδή το μονοπώλιο μίας και μόνο γλώσσας σε ορισμένους χώρους», λέει ο κ. Κλαίρης, που ως μέλος του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Πολυγλωσσίας κάνει αγώνα για την διατήρηση και την ενίσχυση των γλωσσών.

Και προσθέτει: «Αυτό ασφαλώς μειώνει τους χώρους χρήσης της οικείας γλώσσας μας και αφαιρεί αυτά που έχει να δώσει κάθε γλώσσα στην επιστήμη και στον πολιτισμό. Οδηγεί σε συσπείρωση των χρήσεων της ελληνικής, της γαλλικής καθώς και των άλλων γλωσσών μόνο σε ορισμένους χώρους. Αυτό είναι κάτι που εμείς οι γλωσσολόγοι προσπαθούμε να αγωνιστούμε ώστε να υπάρχει μία σχετική αντίδραση από κάθε κράτος, από κάθε γλώσσα».

Πώς εξαφανίζεται μία γλώσσα

Ένα από τα επιστημονικά ενδιαφέροντα του Χρήστου Κλαίρη είναι πώς και γιατί εξαφανίζονται οι γλώσσες. Στο παρελθόν δίδαξε Γενική Γλωσσολογία στη Χιλή και έκανε έρευνες πάνω στις γλώσσες της Παταγονίας και της Γης του Πυρός, οι οποίες κινδύνευαν με εξαφάνιση. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι υπό ποιες συνθήκες οδηγείται μία γλώσσα στον αφανισμό;

Αυτό γίνεται, όπως αναφέρει ο κ. Κλαίρης, σταδιακά με την μείωση του αριθμού των ανθρώπων οι οποίοι μιλούν μία γλώσσα. «Πρώτον αρχίζει να μην μιλιέται η γλώσσα αυτή σε ορισμένους τομείς της επικοινωνίας και της επιστήμης. Όσο περιορίζονται οι τομείς στους οποίους μιλιέται η γλώσσα τόσο παύει να έχει ενδιαφέρον για τους γονείς να την μεταδώσουν στα παιδιά τους», σημειώνει ο καθηγητής Γενικής Γλωσσολογίας.

«Η γλώσσα είναι εξουσία»

Παρόλα αυτά ο κ. Κλαίρης λέει ότι ο κίνδυνος της εξαφάνισης μίας γλώσσας δεν είναι πάντοτε άμεσος αλλά ενισχύεται συν τω χρόνω. «Δεν θα πάψουμε να μιλάμε ελληνικά αύριο, αλλά αν συνεχίσει αυτή η τάση που εκφράζεται στην επιστήμη τότε κινδυνεύει η ίδια η ύπαρξη της γλώσσας και η ύπαρξη ενός λαού», λέει.

«Ο ίδιος αγώνας γίνεται και στη Γαλλία για την γαλλική γλώσσα. Σήμερα ορισμένοι επιστήμονες προσπαθούμε να πείσουμε τους κυβερνώντες, τη Γαλλία, να καταλάβει ότι η επένδυση στη γλώσσα της θα έπρεπε να είναι ίδιας σημασίας με την επένδυση, για παράδειγμα, στις πυρηνικές έρευνες», εξηγεί ο κ. Κλαίρης.

Επιπλέον θεωρεί ότι δεν είναι τυχαία η επένδυση ενός κράτους στη γλώσσα του και στη διάδοσή της σε άλλες χώρες, καθώς υπάρχουν πολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις. Με απλά λόγια η διάδοση μίας γλώσσας σχετίζεται και με την εικόνα μίας υπερδύναμης που θέλει να προβάλει ένα κράτος.

«Η γλώσσα είναι εξουσία. Διερωτηθήκατε ποτέ γιατί τα αγγλικά έχουν επιβληθεί; Έχει γίνει η απαραίτητη επένδυση για την εξάπλωση της αγγλικής. Δεν είναι τυχαίο. Με την γλώσσα αυξάνεται η κυριαρχία, η δύναμη, το εμπόριο μίας χώρας. Όλα περνάνε από εκεί. Αυτό που αρχίζουν να καταλαβαίνουν οι κυβερνώντες είναι η σημασία που πρέπει να δοθεί στη γλώσσα και στην καλλιέργειά της ώστε να υπάρξουμε. Γι' αυτό λέω ότι είναι εξουσία. Η δύναμη της Αμερικής εν πολλοίς εξαρτάται από την εξάπλωση της γλώσσας της και μέσα από την γλώσσα περνάει η μουσική, η ποίηση, ο τουρισμός κτλ», υπογραμμίζει.

Επομένως αυτός είναι και ο λόγος που αρκετοί παγκόσμιοι ηγέτες, αν και γνωρίζουν αγγλικά, επιλέγουν να κάνουν δηλώσεις αποκλειστικά στη μητρική γλώσσα τους; «Ναι, έχουν συνείδηση ότι η γλώσσα τους είναι η ύπαρξη τους ως διαφορετικότητα. Φανταστείτε έναν κόσμο μονότονο, στον οποίο μιλάμε μία και μόνο γλώσσα. Η πολυγλωσσία είναι ένα πλούτος. Η διαφορετικότητα είναι ένας πλούτος», λέει ο Χρήστος Κλαίρης.

Διαβάστε επίσης