«Η δημιουργία είναι αυτή που μας κρατάει ζωντανούς και θρέφει την ψυχή μας»

Snapshot

• Η Αλεξάνδρα Μπελεγράτη εργάζεται πάνω από 20 χρόνια ως συγγραφέας, σεναριογράφος και εκδότρια, συνδυάζοντας πολλαπλούς ρόλους για να στηρίξει την ανθρώπινη δημιουργία στην Ελλάδα.
• Η δημιουργική γραφή στην Ελλάδα σπάνια αρκεί για βιοπορισμό, γι’ αυτό οι συγγραφείς συχνά αναλαμβάνουν παράλληλες εργασίες όπως διδασκαλία και επιμέλεια.
• Η διαδικασία δημιουργίας ενός βιβλίου είναι απαιτητική και βασίζεται σε συνεργασία, επιμονή, διορθώσεις και πειθαρχία, απορρίπτοντας τον ρομαντικό μύθο της εύκολης έμπνευσης.
• Η τεχνητή νοημοσύνη θέτει νέες προκλήσεις για τον κλάδο, αλλά η Μπελεγράτη τονίζει την αξία της ανθρώπινης ατέλειας και της προσωπικής δημιουργίας ως θεμέλιο της τέχνης.
• Παρά τις δυσκολίες και την αστάθεια στον χώρο των βιβλίων, η συνέχιση της εργασίας και η υποστήριξη νέων δημιουργών παραμένουν κεντρικά στοιχεία της καριέρας και της αποστολής της.

Snapshot powered by AI

Η συγγραφέας, σεναριογράφος, εκδότρια και υπεύθυνη των Εκδόσεων Ύδωρ – Όμιλος Πολιτισμού, Αλεξάνδρα Μπελεγράτη, μιλά στο Newsbomb για τη ζωή της ανάμεσα στα χειρόγραφα, τις διορθώσεις, τις αίθουσες διδασκαλίας και τον καθημερινό αγώνα να παραμένει η ανθρώπινη δημιουργία στο επίκεντρο σε μια εποχή ταχύτητας και τεχνητής νοημοσύνης.

Για την Αλεξάνδρα Μπελεγράτη, η σχέση με τις λέξεις δεν υπήρξε ποτέ μια απλή επαγγελματική επιλογή. Ξεκίνησε από τα παιδικά χρόνια, όταν διάβαζε με την ίδια περιέργεια εγκυκλοπαίδειες, μυθιστορήματα, ετικέτες και ταμπέλες, αλλά και τις εφημερίδες που έφταναν καθημερινά στα σπίτια. «Έμπαινα κυριολεκτικά μέσα στις εφημερίδες», θυμάται, περιγράφοντας μια πρώιμη ανάγκη να παρακολουθεί και να κατανοεί τον κόσμο μέσα από το γραπτό κείμενο.

Σήμερα, έπειτα από περισσότερα από 20 χρόνια στη συγγραφή και στο σενάριο, η καθημερινότητά της κινείται σε πολλαπλές δημιουργικές τροχιές. Είναι συγγραφέας, σεναριογράφος, διδάσκει σενάριο και Media Production, ενώ παράλληλα έχει την ευθύνη των Εκδόσεων Ύδωρ – Όμιλος Πολιτισμού. Μια «μέρα στη δουλειά» δεν έχει για εκείνη συμβατικό ωράριο: αρχίζει νωρίς, συχνά συνεχίζεται τα Σαββατοκύριακα και περιλαμβάνει από την αναζήτηση νέων δημιουργών έως την επιμέλεια, τις αλλεπάλληλες διορθώσεις, τον σχεδιασμό ενός εξωφύλλου και την πορεία ενός βιβλίου μέχρι να φτάσει στον αναγνώστη.

Πίσω από τη ρομαντική εικόνα του συγγραφέα που γράφει μπροστά στη θάλασσα, η ίδια βλέπει μια απαιτητική εργασία με πειθαρχία, επιμονή και συνεχή εγρήγορση. «Writing is rewriting», λέει χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι ένα βιβλίο δεν γεννιέται μόνο από μια έμπνευση, αλλά από τη συνεργασία πολλών ανθρώπων, από χρόνο, διορθώσεις και διαρκή προσπάθεια να τελειοποιηθεί το αποτέλεσμα.

Η Αλεξάνδρα Μπελεγράτη επιμένει πως, στην Ελλάδα, η δημιουργική γραφή σπάνια αρκεί από μόνη της ως βιοπορισμός. Γι’ αυτό και η διαδρομή ενός συγγραφέα συχνά περιλαμβάνει παράλληλες δουλειές, διδασκαλία, επιμέλεια και πολλαπλούς ρόλους. Ωστόσο, η επαφή με νέους ανθρώπους που έχουν «φρέσκες ιδέες» και η δυνατότητα να στηρίζει πρωτοεμφανιζόμενους δημιουργούς, δίνουν στην καθημερινή αυτή προσπάθεια ξεχωριστό νόημα.

Σε μια περίοδο κατά την οποία, όπως επισημαίνει, το βιβλίο δοκιμάζεται και η τεχνητή νοημοσύνη προκαλεί νέες αγωνίες για την ανθρώπινη δημιουργία, η απάντησή της είναι η συνέχιση της δουλειάς: νέα βιβλία, νέες φωνές και εμπιστοσύνη στην ατέλεια που κάνει την τέχνη ανθρώπινη. Γιατί, όπως λέει, η δημιουργία είναι τελικά εκείνη που «μας κρατάει ζωντανούς και θρέφει την ψυχή μας».

Διαβάστε τη συνέντευξη:

Newsbomb: Τι ήταν αυτό που σας έκανε αρχικά να διαλέξετε αυτό το επάγγελμα – και τι είναι αυτό που σας κρατάει ακόμα σε αυτό;

Αλεξάνδρα Μπελεγράτη: Η σύνδεσή μου με την γραφή ξεκίνησε ενστικτωδώς, μόλις έμαθα να γράφω και να διαβάζω. Θυμάμαι από παιδί διάβαζα εγκυκλοπαίδειες, μυθιστορήματα, ετικέτες, ταμπέλες. Χαρακτηριστικά θυμάμαι έμπαινα κυριολεκτικά μέσα στις εφημερίδες - την εποχή που μεγάλωσα υπήρχαν εφημερίδες καθημερινά στα σπίτια μας - και διάβαζα τα νέα του κόσμου!

Tο λαπτοπ μου είναι πλέον μέρος του σώματός μου - προέκταση των χεριών, του νου και της ψυχής μου. Γνωρίζοντας τον τομέα της γραφής ως συγγραφέας και σεναριογράφος για πάνω από 20 χρόνια και έχοντας χτίσει και μία πορεία στις επιχειρήσεις, θα έλεγα ότι η ζωή με τις εναλλαγές της και τις εκπλήξεις της, η ειμαρμένη με πλοήγησε να στραφώ ουσιαστικά στον κόσμο της γραφής. Eν τέλει, να ζω από τις λέξεις και μέσα σε αυτές.

Αν σας ζητούσα να περιγράψετε «μια μέρα στη δουλειά σας» σε κάποιον που δεν ξέρει τίποτα για το αντικείμενο, τι θα του λέγατε;

Ένας συγγραφέας στην Ελλάδα, εκτός σπανίων φωτεινών περιπτώσεων, δεν βιοπορίζεται από τα βιβλία του, ούτε εργάζεται με συμβατικά ωράρια, αντίθετα, χρειάζεται να κάνει καθημερινά και άλλες παράλληλες δράσεις, αυτό έκανα κι εγώ για πολλά χρόνια.

Τα τελευταία έτη, εκτός της συγγραφικής μου ιδιότητας, είμαι υπεύθυνη των εκδόσεων Ύδωρ - Όμιλος Πολιτισμού. Στις εκδόσεις δουλεύω καθημερινά, πολλές φορές και Σαββατοκύριακα καθώς ετοιμάζουμε νέους τίτλους που σύντομα θα ανακοινωθούν. Στην Ύδωρ, είμαστε ανοιχτοί σε νέους δημιουργούς κάθε τομέα, που δεν έχουν εκδοθεί ακόμα. Στόχος μας είναι ένα βιβλίο προσιτό για όλους.

Κατά καιρούς διοργανώνουμε σεμινάρια γραφής, αναζητούμε, συνεχώς διαβάζουμε και χτίζουμε βήμα-βήμα σε όλα τα στάδια, βιβλία κάθε είδους. Από την ιδέα μέχρι και την διανομή, ένα βιβλίο απαιτεί δεμένη ομάδα, συνεργασία, καλή χημεία, δουλειά, διορθώσεις (πολλές διορθώσεις), έμπνευση, πειραματισμούς και εξώφυλλα γεμάτα τέχνη! Αγαπάμε τους ζωγράφους και τους εικαστικούς δημιουργούς και τους στηρίζουμε όπως μας στηρίζουν.

Αντλούμε θησαυρούς από το παρελθόν, αναζητούμε και προσπαθούμε να ανακαλύψουμε τα σημαντικά, τα ουσιαστικά και τα σπάνια από το σήμερα και να τα φέρνουμε δημιουργικά και εμπνευσμένα στο φως, για όλους. Βρισκόμαστε στη διαδικασία να φτιάχνουμε νέους τίτλους που επιθυμούμε να εμπνέουν και να διεισδύουν κάτω από την επιφάνεια των πραγμάτων.

Άρα, οι μέρες αρχίζουν πολύ νωρίς το πρωί, με συγκεκριμένο πρόγραμμα και στόχους, και ολοκληρώνονται συνήθως αργά, ωστόσο με πολλή αγάπη και χαρά για τον κάθε ρόλο που με έχει επιλέξει να υπηρετήσω, καθώς αγαπώ με πάθος τη γραφή. Με χαρά μεταδίδω χρόνια τώρα, τις γνώσεις μου πάνω στο Σενάριο στους φοιτητές του Μητροπολιτικού Κολλεγίου στο Τμήμα Σκηνοθεσίας αλλά και στο ΙΕΚ Ακμή στα τμήματα Μοντάζ και Σκηνοθεσίας όπου διδάσκω και Media Production.

Ποια θεωρείτε τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα και ποια τα πιο δύσκολα ή σκοτεινά σημεία της δουλειάς σας, όπως τα ζείτε στην πράξη;

Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της εργασίας μου θα έλεγα ότι έχω τη χαρά να εργάζομαι σε καθημερινή βάση με την τέχνη των λέξεων, άρα όσο φορτίο και αν υπάρχει, αυτόματα αλαφραίνει. Ανακαλύπτουμε κάθε είδους έργα, συνεργαζόμαστε με δημιουργούς, ξεχωριστούς ανθρώπους - συγγραφείς, εικαστικούς, που εμπιστεύονται τις εκδόσεις μας. Επίσης, μέσω της διδασκαλίας μοιράζομαι τις γνώσεις μου με νεότερους δημιουργούς της χώρας μας, που έχουν φρέσκες ιδέες, ωραία μυαλά και γράφουν δυνατές ιστορίες με εικόνες.

Το να ασχολείται κάποιος με τα βιβλία στις μέρες μας θεωρείται σχεδόν ουτοπικό. Το πιο δύσκολο σημείο της δουλειάς μου είναι η ανάγκη τήρησης αυστηρής πειθαρχείας από πλευράς μου σε πολλά επίπεδα, ώστε να μπορέσει να ολοκληρωθεί ένα δημιουργικό έργο, χρειάζεται συντονισμός πολλών παραγόντων, αντοχή και επιμονή μέχρι να τελειοποιηθεί το αποτέλεσμα: “Writing is rewriting”

Ποια είναι η πιο ιδιαίτερη ή απρόσμενη εμπειρία που σας έχει τύχει στη δουλειά – ένα περιστατικό που θυμάστε και σήμερα;

To 2012, ήρθε η πρόσκληση από το Πανεπιστήμιο της Οκλαχόμα, να παραβρεθώ ως Visiting Lecturer στα μαθήματα του Σεναρίου και των Βιβλικών ελληνικών, την οποία και αποδέχθηκα με χαρά. Στο Πανεπιστήμιο ένιωσα προστατευτική αγκαλιά, είδα πόσο νοιάζονται για τις τέχνες και τον πολιτισμό, έζησα την αγάπη τους για τη χώρα μας. Επίσης, είχα την τύχη να συναντήσω τους συντελεστές του περιοδικού World Literature Today.

Έχω ευγνωμοσύνη για την πρόσκληση και την φιλοξενία από τον φιλέλληνα καθηγητή Andrew Horton και την υπέροχη σύζυγό του Odette αλλά και την χορηγό του προγράμματος, την εκλειπούσα δωρική, Jeanne Hoffman Smith που ακολουθούσε το συγκεκριμένο ρητό: "Leave more wood on the wood pile than was there when you came."

Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος ή κλισέ που πιστεύει ο πολύς κόσμος για το επάγγελμά σας και δεν ισχύει στην πραγματικότητα;

Το μεγαλύτερο κλισέ που άκουγα παλαιότερα όταν έλεγα ότι γράφω βιβλία, ήταν: “Α, συγγραφέας! Γράφετε ενώ βλέπετε το ηλιοβασίλεμα στη θάλασσα…” Αυτή την ρομαντική εικόνα προφανώς την έχει “φυτέψει” στη συνείδηση του κόσμου συγγραφέας ή σεναριογράφος!

Ο κόσμος έχει την ρομαντική εικόνα ενός ανθρώπου απομονωμένου που βρίσκεται εκτός κοινωνίας και γράφει μπροστά σε μία μαύρη γραφομηχανή. Δεν είναι έτσι, οι δημιουργοί αντιμετωπίζουμε καθημερινά την επιλογή των δυσχεριών της τέχνης μας σε μια δύσκολη συγκυρία. Ζούμε την έντονη καθημερινότητα, νιώθουμε, αισθανόμαστε, προβληματιζόμαστε, αγωνιούμε και δρούμε εντός της κοινωνίας και των δυσκολιών της. Ιδιαίτερα τώρα, βιώνουμε όλοι μας μία περίοδο που παγκοσμίως επικρατεί μία μεγάλων διαστάσεων αστάθεια, αν όχι κατάρρευση, σε κάθε τομέα. Και παρ’όλα αυτά, καλούμαστε να συνδεθούμε με την Μούσα μας και να δημιουργήσουμε με λέξεις.

Αν ερχόταν σήμερα ένας νέος και σας έλεγε «θέλω να κάνω τη δουλειά σας», τι θα τον συμβουλεύατε – και τι θα του κρύβατε για να μην τρομάξει;

Εάν ήθελε να γίνει συγγραφέας ή σεναριογράφος, θα του έλεγα ότι στην χώρα μας θα πρέπει να κάνει κι άλλη δουλειά για να βιοπορίζεται, τουλάχιστον τον πρώτο καιρό (που δεν γνωρίζουμε πόσο διαρκεί!) με την ευχή να θωρακιστεί με γνώσεις, υπομονή και να έχει τύχη, γιατί στον τομέα μας θα την χρειαστεί. Θα τον συμβούλευα ωστόσο, παρά τις μεγάλες δυσκολίες, εφόσον αγαπά ειλικρινά την δημιουργία, να ακολουθήσει το πάθος του, γιατί στο τέλος της μέρας, μόνο αυτό μας κρατάει ζωντανούς και θρέφει την ψυχή μας, η δημιουργία.

Ο καλλιτεχνικός χώρος είναι σκληρός και καθώς ζούμε σε εποχές επιφάνειας και άκρατου εγωισμού, πολλές φορές ο αληθινός καλλιτέχνης εξαφανίζεται πίσω από την εφήμερη χρυσόσκονη. Άρα, χρειάζεται εσωτερική δύναμη κι ωριμότητα για να συνεχίσει κάποιος να δουλεύει υπό τέτοιες συνθήκες.

Ωστόσο, η πορεία και η τύχη του κάθε ανθρώπου είναι μοναδική. Θα πρέπει ο καθένας χωριστά να ψάξει μέσα του, να βρει τα δικά του πατήματα για να ανοίξει το δικό του, μοναδικό δρόμο, να βρει τη δική του δημιουργική φωνή, στο τεράστιο δάσος της δημιουργίας.

Πώς φαντάζεστε το μέλλον του κλάδου σας τα επόμενα 5–10 χρόνια και πώς νιώθετε που εσείς είστε «μέσα» σε αυτή την εξέλιξη;

Εκτιμώ ότι οι εξελίξεις μας προλαβαίνουν. Η γραφή και το βιβλίο στις μέρες μας βάλλεται. Τα βιβλία στην Ελλάδα δεν αποτελούν προτεραιότητα για πολλούς. Στο εξωτερικό, εν καιρώ ειρήνης αυτή τη φορά τα βιβλία δεν καίγονται, αλλά, όπως όλοι μάθαμε πρόσφατα, τεμαχίζονται και καταστρέφονται από φορείς της τεχνητής νοημοσύνης κι εμείς, σε παγκόσμιο επίπεδο, κοιτάζουμε αμήχανα, παρατηρώντας άπραγοι και βουβοί την επέλαση της δικτατορίας της τεχνητής νοημοσύνης.

Είναι κάτι πρωτόγνωρο, ωστόσο απαιτείται άμεση δράση από όλους μας. Επίσης, κάποιοι επίδοξοι δημιουργοί προσπαθούν μέσω της τεχνητής νοημοσύνης να φτιάξουν “τέλειες” ιστορίες, ωστόσο, δεν μπορεί ποτέ μία μηχανή να αποκτήσει ψυχή. Όπως λέει και ο Σοφοκλής, “Κανένα ψέμα δεν αντέχει σε βάθος χρόνου”.

Το μόνο που μένει, για όσους πιστεύουμε στον άνθρωπο και στη δημιουργικότητά του, είναι να εξακολουθούμε να γράφουμε και να κυκλοφορούμε νέα βιβλία που εμπνέουν, να ενισχύουμε την ανθρώπινη δημιουργία και τέχνη σε κάθε επίπεδο, αγαπώντας το φθαρτό, το ατελές του ανθρώπου-δημιουργού, γιατί αυτό είναι και το ουσιαστικό.

Στο τέλος της ημέρας, είστε χαρούμενη με την προσφορά σας;

Υπηρετώ κατά το δυνατόν καλύτερα, όσο καταλαβαίνω, στο κάθε μετερίζι της ζωής. Δεν γνωρίζω εάν είναι χαρά, ωστόσο η ενέργεια της δημιουργίας με γεμίζει.

Θα σκεφτόσασταν να αλλάξετε εντελώς δουλειά ή καριέρα, και γιατί;

Δεκαετίες πλέον στο δημιουργικό χώρο και έχοντας συνδέσει τις εμπειρίες και τις γνώσεις μου στους τομείς της γραφής και της επιχειρηματικότητας για κάτι νέο, όπως οι εκδόσεις Ύδωρ-Όμιλος πολιτισμού, δεν θα μπορούσα να αλλάξω ρότα, όμως, θα ήθελα να έχω τα μάτια και την ψυχή μου ανοιχτά, για να μπορώ να εξελιχθώ, καθώς «Μέλλον αόρατον». Σας ευχαριστώ πολύ για την φιλοξενία.

Διαβάστε επίσης