«Ο ξεναγός είναι λίγο αρχαιολόγος, λίγο ιστορικός, λίγο γεωλόγος — αλλά πάνω απ’ όλα άνθρωπος»
Μια μέρα στη δουλειά με την ξεναγό Ιουλία Καλλιμασιά
Για την Ιουλία Καλλιμασιά, η ξενάγηση δεν είναι απλώς η παράθεση ιστορικών στοιχείων μπροστά σε ένα μνημείο, αλλά η ουσιαστική προσπάθεια να μεταφερθεί ένας επισκέπτης σε μια άλλη εποχή, να καταλάβει πώς χτίστηκε ένας ναός, πώς ζούσαν οι άνθρωποι σε μια αρχαία πόλη και τι μπορεί να κρύβεται πίσω από κάθε πέτρα ενός τόπου.
Με σπουδές στην Ιταλική Φιλολογία και στην Σχολή Ξεναγών του Υπουργείου Τουρισμού, μιλά αγγλικά και ιταλικά και εργάζεται σε έναν κλάδο που απαιτεί γνώσεις, επικοινωνιακές δεξιότητες, συνεχή προετοιμασία και κυρίως ψυχραιμία. Από την Ακρόπολη μέχρι τα Μετέωρα και το Κάστρο της Χίου, κάθε διαδρομή έχει διαφορετικές ανάγκες, διαφορετικό κοινό και διαφορετικές συνθήκες.
Η ίδια περιγράφει μια καθημερινότητα που ξεκινά με την υποδοχή ενός γκρουπ, συνεχίζεται σε λεωφορείο ή walking tour και καταλήγει σε αρχαιολογικούς χώρους, μουσεία, γεύματα και συχνά σε πολύωρα προγράμματα. Πίσω από μια φαινομενικά απλή ξενάγηση, όμως, υπάρχει σχεδιασμός για τη διαδρομή, τον χρόνο, τον καιρό, τη σκιά, το νερό και τον ρυθμό κάθε ομάδας.
Μιλώντας στο Newsbomb, η Ιουλία Καλλιμασιά αναφέρεται στην αγάπη της για την ιστορία και την επαφή με ανθρώπους από όλον τον κόσμο, αλλά και στα προβλήματα του κλάδου: τον αθέμιτο ανταγωνισμό και, κυρίως, την παράνομη άσκηση του επαγγέλματος από μη καταρτισμένα πρόσωπα.
Παρά τις δυσκολίες, δηλώνει απόλυτα ικανοποιημένη από την επιλογή της. Η μεγαλύτερη ανταμοιβή, όπως λέει, δεν είναι μόνο ένα καλό φιλοδώρημα, αλλά το ειλικρινές «ευχαριστώ» ενός ανθρώπου που φεύγει έχοντας γνωρίσει ουσιαστικά τον τόπο που επισκέφθηκε.
Διαβάστε τη συνέντευξη:
Newsbomb: Τι ήταν αυτό που σας έκανε αρχικά να διαλέξετε αυτό το επάγγελμα – και τι είναι αυτό που σας κρατάει ακόμα σε αυτό;
Ιουλία Καλλιμασιά: Ο λόγος που διάλεξα αυτό το επάγγελμα είναι η μαγεία της ιστορίας, της αρχαιολογίας, της φύσης και της γεωγραφίας. Πάντοτε ήθελα να συνδυάσω όλα αυτά τα στοιχεία, μαζί με την επικοινωνία με τον κόσμο και τη μετάδοση των πληροφοριών.
Αγαπώ πολύ τους ανθρώπους που με κοιτάζουν στα μάτια και περιμένουν να ακούσουν την ιστορία κάθε τόπου, έναν θρύλο ή ένα μυστικό που μπορεί να κρύβει κάθε πέτρα και κάθε ναός. Στην Ακρόπολη, για παράδειγμα, πολλοί εντυπωσιάζονται από τον όγκο του ναού, αλλά δεν μπορούν αρχικά να κατανοήσουν όσα βλέπουν. Όταν αρχίσεις να τους εξηγείς πώς δημιουργήθηκε, υπό ποιες συνθήκες χτίστηκε και τι σήμαινε για την εποχή του, δείχνουν ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον και ζητούν να μάθουν περισσότερα.
Όταν βλέπεις τον κόσμο να σου κάνει ερωτήσεις, θέλεις να γίνεσαι καλύτερος. Αυτό με κρατά στο επάγγελμα: η δυνατότητα να προσφέρω τις γνώσεις μου με επαγγελματισμό. Βέβαια, έχει μεγάλη σημασία η ηλικία και η εθνικότητα του επισκέπτη. Δεν μπορείς να απευθύνεσαι σε όλους με τον ίδιο τρόπο. Προσαρμόζεις τη συμπεριφορά σου, τον λόγο σου και τις πληροφορίες που θα δώσεις ανάλογα με τον άνθρωπο που έχεις απέναντί σου.
Αν σας ζητούσα να περιγράψετε «μια μέρα στη δουλειά σας» σε κάποιον που δεν ξέρει τίποτα για το αντικείμενο, τι θα του λέγατε;
Συνήθως οι ξεναγήσεις ξεκινούν γύρω στις 09:00 το πρωί. Οι επισκέπτες είναι συχνά σε διακοπές, οπότε θέλουμε να είναι ξεκούραστοι και έτοιμοι να απολαύσουν την εμπειρία. Η μέρα μπορεί να ξεκινήσει με λεωφορείο ή με walking tour, ανάλογα με το πρόγραμμα.
Στην αρχή καλωσορίζουμε τον κόσμο και κάνουμε μια πρώτη εισαγωγή στον τόπο ή στη διαδρομή. Στα walking tours χρησιμοποιούμε συχνά τα λεγόμενα whispers, δηλαδή ασύρματα ακουστικά: εγώ μιλάω στο μικρόφωνο και οι επισκέπτες με ακούν από τα ακουστικά τους, χωρίς να χρειάζεται να φωνάζουμε, ιδιαίτερα όταν βρισκόμαστε σε πολυσύχναστους χώρους.
Όταν φτάνουμε στον αρχαιολογικό χώρο ή στο μουσείο, αρχίζει η ουσιαστική ξενάγηση. Πρέπει να δώσεις τις κατάλληλες πληροφορίες, αλλά και να προσέξεις τις συνθήκες. Το καλοκαίρι, για παράδειγμα, πρέπει να γνωρίζεις πού υπάρχει σκιά, να υπενθυμίζεις στον κόσμο να έχει νερό και να αποφεύγεις να μιλάς πολλή ώρα κάτω από τον ήλιο, γιατί κανείς δεν θα σε ακούει με ευχαρίστηση.
Χρειάζεται επίσης να βρεις τον ρυθμό του γκρουπ. Δεν μπορείς να πλατειάζεις, ούτε να πιέζεις τους ανθρώπους. Αν πρόκειται για πολυήμερο πρόγραμμα, η ημέρα συνεχίζεται με γεύμα, στάσεις για ξεκούραση και τις απαραίτητες συνεννοήσεις με το γραφείο. Μπορεί να ακολουθήσει δεύτερος αρχαιολογικός χώρος, επιστροφή στο ξενοδοχείο ή ακόμη και βραδινή ξενάγηση. Όλα εξαρτώνται από το πρόγραμμα.
Ποια θεωρείτε τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα και ποια τα πιο δύσκολα ή σκοτεινά σημεία της δουλειάς σας, όπως τα ζείτε στην πράξη;
Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα είναι η προσφορά γνώσεων στους επισκέπτες και η επικοινωνία μαζί τους. Είναι εξαιρετικό να γνωρίζεις ανθρώπους από διαφορετικά μέρη του κόσμου και να τους βοηθάς να γνωρίσουν τον πολιτισμό της χώρας σου.
Όταν κάποιος έχει κάνει ένα μεγάλο ταξίδι για να έρθει στην Ελλάδα, οφείλεις να τον κατατοπίσεις και να τον βάλεις στον παλμό του τόπου. Είναι μεγάλη πρόκληση να μεταφέρεις την ιστορία με τέτοιο τρόπο, ώστε να κρατήσεις το ενδιαφέρον του άλλου και να τον κάνεις να φανταστεί πώς ήταν η ζωή στην αρχαιότητα: σε έναν ναό, στην Αθήνα, σε μια πόλη της Μακεδονίας ή στην Αρχαία Ολυμπία.
Μια πρόκληση είναι και η αξιολόγηση από τους επισκέπτες. Ορισμένα πρακτορεία ζητούν reviews, οπότε περιμένεις να δεις αν ο κόσμος έμεινε ευχαριστημένος και πώς θα αξιολογήσει την εμπειρία. Δεν το θεωρώ ακριβώς άγχος, αλλά μια καλή πρόκληση, γιατί σε κάνει να προσπαθείς διαρκώς να είσαι θετικός και να αφήσεις τον επισκέπτη χαρούμενο.
Στα δύσκολα σημεία θα έβαζα τον μεγάλο ανταγωνισμό, ιδιαίτερα όταν κάποιοι συνάδελφοι προσφέρουν πολύ χαμηλότερες τιμές, παρότι υπάρχουν συμφωνίες για συγκεκριμένα επίπεδα αμοιβών. Αυτό πλήττει τη συναδελφικότητα.
Το χειρότερο, όμως, είναι η παρανομία. Σε αρκετούς προορισμούς εμφανίζονται παράνομοι συνοδοί που αναλαμβάνουν ξεναγήσεις χωρίς να έχουν την αναγκαία κατάρτιση. Επιλέγονται επειδή αμείβονται λιγότερο, αλλά δεν έχουν ολοκληρώσει σχολή ή πρόγραμμα σπουδών σχετικό με το επάγγελμα.
Η δική μας σχολή, του Υπουργείου Τουρισμού, είναι διετής και απαιτεί συγκεκριμένα προσόντα. Χρειάζεται, μεταξύ άλλων, άριστη γνώση δύο ξένων γλωσσών, σε επίπεδο Γ2. Στη δική μου περίπτωση είναι τα αγγλικά και τα ιταλικά, ενώ είμαι και απόφοιτη Ιταλικής Φιλολογίας. Ο πιστοποιημένος ξεναγός πρέπει να μπορεί να αποδίδει με ακρίβεια την ορολογία και τις πληροφορίες σε κάθε γλώσσα στην οποία εργάζεται.
Ποια είναι η πιο ιδιαίτερη ή απρόσμενη εμπειρία που σας έχει τύχει στη δουλειά – ένα περιστατικό που θυμάστε και σήμερα;
Μια πολύ ιδιαίτερη και αρνητική εμπειρία συνέβη στα Μετέωρα. Ήμουν με ένα γκρουπ Ιταλίδων, περίπου 60 έως 70 ετών, την Πρωτομαγιά. Η ημέρα ήταν βροχερή και, σύμφωνα με το πρόγραμμά μας, έπρεπε να περπατήσουμε σε ένα μονοπάτι μέσα από δάσος για να φτάσουμε σε μια μονή.
Οι κυρίες ήταν σε πολύ καλή φυσική κατάσταση, όμως το έδαφος γλιστρούσε. Κάποια στιγμή μία από αυτές ξέφυγε από το μονοπάτι και άρχισε να κατρακυλά στην πλαγιά, προς τον γκρεμό. Ευτυχώς, τη σταμάτησε ένας κορμός δέντρου.
Αμέσως κάναμε μια ανθρώπινη αλυσίδα. Ήμουν μπροστά και δύο ή τρεις άλλες κυρίες με βοήθησαν, δίνοντάς μου τα χέρια τους. Καταφέραμε να φτάσουμε εγκαίρως στην επισκέπτρια και να την ανεβάσουμε πριν κατρακυλήσει περισσότερο.
Φοβήθηκα φυσικά μήπως συμβεί το χειρότερο, όμως αυτό που μου έμεινε ήταν η εμπιστοσύνη και η ομαδικότητα. Οι άνθρωποι με εμπιστεύθηκαν, συνεργαστήκαμε και αποφύγαμε να χρειαστεί να καλέσουμε πυροσβεστική ή ασθενοφόρο.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος ή κλισέ που πιστεύει ο πολύς κόσμος για το επάγγελμά σας και δεν ισχύει στην πραγματικότητα;
Πολλοί πιστεύουν ότι οι ξεναγοί τα γνωρίζουμε όλα. Ο ξεναγός, όμως, είναι ένας άνθρωπος με πολύπλευρες γνώσεις: είναι λίγο αρχαιολόγος, λίγο ιστορικός, λίγο γεωλόγος, αλλά πάνω απ’ όλα είναι άνθρωπος.
Μπορεί ένας επισκέπτης να βρίσκεται σε έναν αρχαιολογικό χώρο, να δει ένα λουλούδι δίπλα σε μια κολόνα και να θεωρήσει ότι πρέπει να ξέρεις αμέσως τι είναι. Με τα σημερινά μέσα μπορείς να το αναζητήσεις και να δώσεις απάντηση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι δυνατόν να γνωρίζουμε τα πάντα.
Γι’ αυτό και ενημερωνόμαστε καθημερινά, διαβάζουμε Τύπο και παρακολουθούμε τα γεγονότα. Οι επισκέπτες μπορούν να κάνουν πολύ ιδιαίτερες ερωτήσεις και πρέπει να είμαστε διαρκώς σε εγρήγορση.
Ένα ακόμη κλισέ είναι ότι πρέπει να είμαστε πάντα χαμογελαστοί και να βρίσκουμε λύσεις σε όλα τα προβλήματα. Μπορεί μια ημέρα να ξεκινήσει με πονοκέφαλο ή κούραση, αλλά ο ξεναγός οφείλει να το κρατήσει για τον εαυτό του και να δώσει μια καλή εικόνα στον επισκέπτη.
Αν ερχόταν σήμερα ένας νέος και σας έλεγε «θέλω να κάνω τη δουλειά σας», τι θα τον συμβουλεύατε – και τι θα του κρύβατε για να μην τρομάξει;
Θα του έλεγα ότι, αν αγαπά το διάβασμα, την ιστορία και την επαφή με τους ανθρώπους, τότε να το κάνει χωρίς φόβο. Είναι ένα επάγγελμα για ανθρώπους που θέλουν να συναναστρέφονται άλλους ανθρώπους, τους οποίους μπορεί να δουν για πρώτη, αλλά και τελευταία φορά.
Όταν αγαπάς το επάγγελμά σου, μπορείς να το μεταδώσεις σωστά. Αν σε κουράζει και δεν το αγαπάς, δεν θα μπορέσεις να είσαι πραγματικά καλός.
Ένας πολύ έμπειρος ξεναγός, της παλιάς σχολής, μου είχε δώσει κάποτε μια συμβουλή σε ένα συνέδριο στην Αθήνα. Μου είπε: «Θα πηγαίνεις εκεί που σε πάει η καρδιά σου». Η καρδιά πρέπει να βρίσκεται εκεί που θέλει να είναι και το μυαλό. Αν τα συνδυάζεις, θα προχωράς σωστά.
Αν έπρεπε να του κρύψω κάτι, θα ήταν ο ήλιος. Οι ξεναγοί εκτιθέμεθα πολλές ώρες σε υψηλές θερμοκρασίες. Μπορεί να έχεις βάλει το γκρουπ στη σκιά και να κοιτάζει το αξιοθέατο, όμως συχνά εσύ είσαι εκείνος που στέκεται στον ήλιο για να μπορούν όλοι να βλέπουν και να ακούνε. Είναι από τα πιο επίπονα στοιχεία της δουλειάς.
Πώς φαντάζεστε το μέλλον του κλάδου σας τα επόμενα 5–10 χρόνια και πώς νιώθετε που εσείς είστε «μέσα» σε αυτή την εξέλιξη;
Το μέλλον του κλάδου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις συνθήκες εργασίας και από τις αποφάσεις της Πολιτείας. Η Τουριστική Αστυνομία πρέπει να κάνει σωστά και συστηματικά ελέγχους στους χώρους όπου κινούνται οι επισκέπτες, ώστε να διασφαλίζεται ότι συνοδεύονται από πιστοποιημένους ξεναγούς.
Χρειαζόμαστε πιστοποιημένους ξεναγούς για να δίνονται σωστές και τεκμηριωμένες πληροφορίες. Το επάγγελμα δεν είναι μόνο να είσαι ιστορικός ή αρχαιολόγος. Χρειάζεται να γνωρίζεις τις τεχνικές ξενάγησης, να ξέρεις πώς να διαχειρίζεσαι κάθε περίσταση και πώς να επικοινωνείς σωστά με το κοινό σου.
Αυτές οι τεχνικές διδάσκονται στη Σχολή Ξεναγών του Υπουργείου Τουρισμού, η φοίτηση στην οποία διαρκεί περίπου δυόμισι χρόνια. Αν δεν περιοριστεί η παρανομία, το επάγγελμα θα βρεθεί σε πολύ δύσκολη θέση. Υπάρχει κίνδυνος να απαξιωθεί από ανθρώπους που παρουσιάζονται ως ξεναγοί, ενώ στην πραγματικότητα είναι απλοί συνοδοί χωρίς τις αντίστοιχες σπουδές και την κατάρτιση.
Στο τέλος της ημέρας, είστε χαρούμενη με την προσφορά σας;
Είμαι απίστευτα χαρούμενη και απόλυτα ικανοποιημένη. Αγαπώ πάρα πολύ αυτό που κάνω. Φυσικά, υπάρχουν επισκέπτες που επιλέγουν να δώσουν φιλοδώρημα, όταν θεωρούν ότι έκανες πολύ καλά τη δουλειά σου, και αυτό είναι μια επιπλέον ανταμοιβή. Όμως, ακόμη κι αν δεν υπάρξει φιλοδώρημα, το «ευχαριστώ» του κόσμου είναι εξίσου σημαντικό.
Όταν οι άνθρωποι σε ευχαριστούν, σε ρωτούν από πού κατάγεσαι, ποια σχολή έχεις τελειώσει ή πώς γνωρίζεις τόσα πράγματα, αισθάνεσαι ότι η προσπάθειά σου έχει αξία. Η ανταμοιβή του κόσμου είναι το «ευχαριστώ» του.
Θα σκεφτόσασταν να αλλάξετε εντελώς δουλειά ή καριέρα, και γιατί;
Δεν έχω κανέναν λόγο να αλλάξω το επάγγελμά μου, γιατί το αγαπώ και μου αρέσει να μεταδίδω τις γνώσεις μου στον κόσμο.
Ο μοναδικός λόγος που θα μπορούσε να με οδηγήσει σε αλλαγή επαγγέλματος θα ήταν η συνέχιση της παρανομίας, εάν με υποχρέωνε να το κάνω για βιοποριστικούς λόγους. Όχι επειδή δεν αγαπώ το επάγγελμα, αλλά επειδή θα γινόταν δύσκολο να μπορώ να εργάζομαι κανονικά και με αξιοπρέπεια.
Ελπίζω πραγματικά να μη συμβεί ποτέ.
