«Τα ψάρια δεν μπορούν να μας πουν τι αισθάνονται - Πρέπει εμείς να "διαβάσουμε" τις συμπεριφορές»

Τι σημαίνει στην πραγματικότητα να είσαι ιχθυολόγος; Πόση επιστήμη, παρατήρηση και ευθύνη κρύβεται πίσω από ένα ψάρι που φτάνει στο πιάτο μας; Ο Δημήτρης Πάφρας γνωρίζει την απάντηση από πρώτο χέρι, καθώς η καθημερινότητά του βρίσκεται ανάμεσα στο εργαστήριο, στις δεξαμενές και στον θαλάσσιο κόσμο, με αντικείμενο την υγεία, την ποιότητα και την ευζωία των ψαριών.

Με αφετηρία την αγάπη του για τη θάλασσα, επέλεξε την Ιχθυολογία και σήμερα εργάζεται σε σταθμό προπάχυνσης τσιπούρας και λαβρακιού, έχοντας την ευθύνη του ποιοτικού ελέγχου και του ιχθυοπαθολογικού τμήματος. Μια δουλειά που, όπως εξηγεί, απέχει πολύ από το στερεότυπο του «ανθρώπου που ταΐζει ψάρια», καθώς απαιτεί συνεχή παρατήρηση, επιστημονική γνώση και την ικανότητα να εντοπίζει ακόμη και τις πιο μικρές αλλαγές στη συμπεριφορά των ζωντανών οργανισμών.

Παράλληλα με την επαγγελματική του δραστηριότητα, ο Δημήτρης Πάφρας πραγματοποιεί διδακτορική έρευνα πάνω στη βιολογία, την οικολογία και την αλιεία του μαργαριτοφόρου στρειδιού Pinctada radiata, αρθρογραφεί για τη θάλασσα και τη βιωσιμότητα και ασχολείται με τη συγγραφή παιδικών βιβλίων. Μέσα από διαφορετικούς δρόμους, υπηρετεί την ίδια σταθερή επιλογή: να γνωρίσει καλύτερα τον θαλάσσιο κόσμο και να μεταφέρει αυτή τη γνώση στην κοινωνία.

Στη συνέντευξη του στο Newsbomb μιλά για μια ημέρα στη δουλειά του, τις δύσκολες στιγμές και την ευθύνη απέναντι σε χιλιάδες ζωντανούς οργανισμούς, το μέλλον της ελληνικής υδατοκαλλιέργειας, τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης και της τεχνολογίας, αλλά και για τον λόγο που, παρά τις δυσκολίες, εξακολουθεί να αισθάνεται ότι επέλεξε το σωστό επάγγελμα.

Newsbomb: Τι ήταν αυτό που σας έκανε αρχικά να διαλέξετε αυτό το επάγγελμα – και τι είναι αυτό που σας κρατάει ακόμα σε αυτό;​

Δημήτρης Πάφρας: Η αγάπη μου για τη θάλασσα ήταν πάντα η κινητήριος δύναμη. Από μικρός με γοήτευε ο θαλάσσιος κόσμος και ήθελα να κατανοήσω πώς λειτουργεί, πώς αλληλεπιδρούν οι οργανισμοί μεταξύ τους και πώς μπορούμε να συμβάλουμε στην προστασία και τη βιώσιμη διαχείρισή του. Έτσι, η Ιχθυολογία δεν ήταν απλώς μια επαγγελματική επιλογή, ήταν η φυσική συνέχεια αυτής της αγάπης.

Σήμερα εργάζομαι σε έναν σταθμό προπάχυνσης τσιπούρας και λαβρακιού, έχοντας την ευθύνη του ποιοτικού ελέγχου και του ιχθυοπαθολογικού τμήματος. Καθημερινά αξιολογώ την ποιότητα των ψαριών, ελέγχω πιθανές σκελετικές δυσμορφίες και παρακολουθώ την υγεία και την ευζωία τους. Είναι μια δουλειά που απαιτεί παρατηρητικότητα, επιστημονική γνώση και αίσθημα ευθύνης, γιατί πίσω από κάθε απόφαση βρίσκονται ζωντανοί οργανισμοί. Αυτό όμως που με κρατάει στο επάγγελμα είναι ότι δεν σταματά ποτέ να σε εξελίσσει. Κάθε ημέρα είναι διαφορετική, κάθε πρόκληση σε κάνει καλύτερο επιστήμονα και κάθε επιτυχία, όσο μικρή κι αν φαίνεται, συμβάλλει στην παραγωγή ποιοτικών και ασφαλών τροφίμων, αλλά και στην ευζωία των ψαριών.

Παράλληλα, η έρευνά μου στο διδακτορικό πάνω στη βιολογία, την οικολογία και την αλιεία του μαργαριτοφόρου στρειδιού Pinctada radiata, η αρθρογραφία μου για τη θάλασσα και τη βιωσιμότητα, αλλά και η συγγραφή παιδικών βιβλίων, αποτελούν προεκτάσεις της ίδιας αποστολής στο να υπηρετώ τη θάλασσα μέσα από την επιστήμη, την έρευνα και την επικοινωνία της γνώσης. Η μεγαλύτερη ανταμοιβή για μένα είναι να ξέρω ότι η δουλειά μου, είτε μέσα στη μονάδα παραγωγής είτε μέσα από την έρευνα και τη συγγραφή, έχει θετικό αντίκτυπο. Η ελληνική υδατοκαλλιέργεια είναι ένας δυναμικός και εξωστρεφής κλάδος, μια πραγματική ναυαρχίδα του πρωτογενούς τομέα, και αισθάνομαι περήφανος που μπορώ να συμβάλλω, έστω και λίγο, στη συνεχή εξέλιξή της.

Αν σας ζητούσα να περιγράψετε «μια μέρα στη δουλειά σας» σε κάποιον που δεν ξέρει τίποτα για το αντικείμενο, τι θα του λέγατε;​

Μια συνηθισμένη μέρα στη δουλειά μου μοιράζεται ανάμεσα στο εργαστήριο και στην παραγωγή. Στο εργαστήριο εργάζομαι με μικροσκόπια και εξετάζω δείγματα από τσιπούρες και λαβράκια, ώστε να αξιολογήσω την υγεία και την ποιότητά τους. Ελέγχω αν υπάρχουν παθολογικά ευρήματα, εξωτερικές αλλοιώσεις ή σκελετικές δυσμορφίες και προσπαθώ να εντοπίσω έγκαιρα οποιαδήποτε ένδειξη μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη και την ευζωία των ψαριών.

Η δουλειά μου, όμως, δεν περιορίζεται στο μικροσκόπιο. Περνώ σημαντικό μέρος της ημέρας και στους χώρους της παραγωγής, παρατηρώντας τα ίδια τα ψάρια μέσα στις δεξαμενές. Κοιτάζω τον τρόπο με τον οποίο κολυμπούν, αν τρέφονται φυσιολογικά, αν παρουσιάζουν ασυνήθιστη συμπεριφορά και αν ανταποκρίνονται σωστά στις συνθήκες εκτροφής. Πολλές φορές, μια μικρή αλλαγή στην κίνηση, στην όρεξη ή στη θέση που επιλέγουν μέσα στη δεξαμενή μπορεί να αποτελέσει την πρώτη ένδειξη ότι κάτι χρειάζεται διερεύνηση.

Θα έλεγα, λοιπόν, ότι η ημέρα μου είναι ένας συνδυασμός επιστημονικής εξέτασης, παρατήρησης και άμεσης επαφής με την παραγωγή. Το εργαστήριο μου δίνει τη λεπτομερή εικόνα, ενώ η παρουσία μου δίπλα στις δεξαμενές με βοηθά να κατανοώ τη συνολική κατάσταση των ψαριών. Ο στόχος είναι πάντα ο ίδιος, να διασφαλίζουμε ότι τα ψάρια είναι υγιή, αναπτύσσονται σωστά και βρίσκονται σε καλές συνθήκες ευζωίας.

Ποια θεωρείτε τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα και ποια τα πιο δύσκολα ή σκοτεινά σημεία της δουλειάς σας, όπως τα ζείτε στην πράξη;​

Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της δουλειάς μου είναι ότι κάθε μέρα νιώθω πως η επιστήμη αποκτά πρακτικό αντίκρισμα. Δεν εργάζομαι μόνο με δεδομένα και αναλύσεις, εργάζομαι με ζωντανούς οργανισμούς, όπου κάθε σωστή παρατήρηση και κάθε έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να βελτιώσει την υγεία και την ευζωία τους. Είναι ιδιαίτερα ικανοποιητικό να γνωρίζεις ότι συμβάλλεις στην παραγωγή ενός ποιοτικού και ασφαλούς τροφίμου, αλλά και στην εξέλιξη ενός τόσο σημαντικού κλάδου για την Ελλάδα, όπως είναι η υδατοκαλλιέργεια. Ένα ακόμη σημαντικό πλεονέκτημα είναι ότι πρόκειται για ένα επάγγελμα που δεν σε αφήνει ποτέ να σταματήσεις να μαθαίνεις. Η βιολογία είναι γεμάτη προκλήσεις και κάθε ημέρα μπορεί να σου διδάξει κάτι καινούργιο. Αυτό κρατά το ενδιαφέρον και την αγάπη μου για το αντικείμενο ζωντανά.

Από την άλλη πλευρά, η μεγαλύτερη δυσκολία είναι η ευθύνη που συνοδεύει τη δουλειά μας. Τα ψάρια δεν μπορούν να μας πουν τι αισθάνονται. Πρέπει εμείς να "διαβάσουμε" τις συμπεριφορές τους, να εντοπίσουμε τις μικρές αλλαγές που ίσως υποδηλώνουν κάποιο πρόβλημα και να δράσουμε έγκαιρα. Αυτό απαιτεί εμπειρία, ψυχραιμία και συνεχή επαγρύπνηση.

Ίσως το πιο "σκοτεινό" σημείο είναι ότι, παρά τη γνώση και την εμπειρία, η φύση πάντα θα κρύβει εκπλήξεις. Υπάρχουν στιγμές που αντιμετωπίζεις ασθένειες ή απώλειες και συνειδητοποιείς ότι η επιστήμη δεν μπορεί να προβλέψει τα πάντα. Αυτές οι στιγμές είναι δύσκολες, αλλά ταυτόχρονα σε κάνουν πιο υπεύθυνο και καλύτερο επιστήμονα. Τελικά, πιστεύω ότι οι δυσκολίες αυτού του επαγγέλματος είναι εκείνες που του δίνουν και τη μεγαλύτερη αξία. Όταν στο τέλος της ημέρας βλέπεις υγιή ψάρια να αναπτύσσονται σωστά και γνωρίζεις ότι συνέβαλες σε αυτό, η ικανοποίηση είναι πραγματικά μεγάλη.

Ποια είναι η πιο ιδιαίτερη ή απρόσμενη εμπειρία που σας έχει τύχει στη δουλειά – ένα περιστατικό που θυμάστε και σήμερα;​

Στη δουλειά μας υπάρχουν πολλές στιγμές που μένουν χαραγμένες στη μνήμη, όχι γιατί είναι θεαματικές, αλλά γιατί σου υπενθυμίζουν πόσο ευαίσθητοι είναι οι θαλάσσιοι οργανισμοί και πόσο σημαντική είναι η παρατήρηση.

Μία από τις εμπειρίες που θυμάμαι έντονα ήταν όταν, παρακολουθώντας τη συμπεριφορά μιας ομάδας ψαριών, παρατήρησα μια πολύ μικρή αλλαγή στον τρόπο που κολυμπούσαν και ανταποκρίνονταν στην τροφή. Εκ πρώτης όψεως δεν έμοιαζε ανησυχητικό, όμως η εμπειρία μού έλεγε ότι κάτι δεν ήταν όπως συνήθως. Προχωρήσαμε άμεσα σε δειγματοληψίες και εργαστηριακούς ελέγχους και τελικά διαπιστώσαμε ότι υπήρχε ένα πρόβλημα που βρισκόταν ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο. Η έγκαιρη διάγνωση μάς επέτρεψε να λάβουμε τα κατάλληλα μέτρα και να προστατεύσουμε την υγεία των ψαριών.

Αυτή η εμπειρία με δίδαξε ότι στη δική μας δουλειά η παρατήρηση είναι ίσως το σημαντικότερο εργαλείο. Τα ψάρια δεν μπορούν να εκφράσουν ότι κάτι τα ενοχλεί, «μιλούν» μέσα από τη συμπεριφορά τους. Όσο περισσότερο μαθαίνεις να τα παρατηρείς, τόσο καλύτερα μπορείς να τα καταλάβεις. Είναι από εκείνες τις στιγμές που σε κάνουν να συνειδητοποιείς ότι πίσω από κάθε επιστημονική γνώση βρίσκεται και η εμπειρία, η προσοχή στη λεπτομέρεια και η ευθύνη απέναντι στους ζωντανούς οργανισμούς που έχεις αναλάβει να φροντίζεις.

Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος ή κλισέ που πιστεύει ο πολύς κόσμος για το επάγγελμά σας και δεν ισχύει στην πραγματικότητα;​

Το μεγαλύτερο κλισέ είναι ότι ο ιχθυολόγος στην υδατοκαλλιέργεια απλώς «ταΐζει ψάρια». Στην πραγματικότητα, είναι ο επιστήμονας που παρακολουθεί την υγεία, την ευζωία και την ποιότητα χιλιάδων ζωντανών οργανισμών, λαμβάνοντας καθημερινά αποφάσεις που βασίζονται στη βιολογία, την παθολογία, τη διατροφή, τη συμπεριφορά και την ποιότητα του νερού. Πίσω από κάθε ψάρι που φτάνει στον καταναλωτή υπάρχει γνώση, πρόληψη, ευθύνη και συνεχής παρατήρηση. Εξίσου λανθασμένη είναι η αντίληψη ότι η υδατοκαλλιέργεια λειτουργεί αναγκαστικά εις βάρος του περιβάλλοντος.

Αντίθετα, ένα υγιές ψάρι μπορεί να αναπτυχθεί μόνο μέσα σε ένα υγιές οικοσύστημα, γι’ αυτό η βιωσιμότητα, η ευζωία και η ποιότητα αποτελούν αδιαχώριστους στόχους. Η ελληνική υδατοκαλλιέργεια δεν είναι ένας δευτερεύων κλάδος, αλλά ένας τομέας υψηλής τεχνογνωσίας και μία από τις σημαντικότερες δυνάμεις του πρωτογενούς τομέα. Το κοινό βλέπει συνήθως μόνο το τελικό προϊόν, δεν βλέπει όμως τους ανθρώπους, την επιστήμη και την ευθύνη που υπάρχουν πίσω από αυτό. Και αυτή ακριβώς είναι η ουσία του επαγγέλματός μας: να φροντίζουμε τη ζωή μέσα στο νερό, ώστε να παράγουμε με σεβασμό, ασφάλεια και ποιότητα.

Αν ερχόταν σήμερα ένας νέος και σας έλεγε «θέλω να κάνω τη δουλειά σας», τι θα τον συμβουλεύατε – και τι θα του κρύβατε για να μην τρομάξει;​

Θα του έλεγα να αγαπά πραγματικά τη θάλασσα και τη ζωή που φιλοξενεί, γιατί αυτό το επάγγελμα δεν είναι απλώς μια δουλειά, αλλά επιλογή ζωής. Να παραμένει περίεργος, να μη σταματά ποτέ να μαθαίνει και να καλλιεργήσει την παρατηρητικότητά του, γιατί πολλές φορές η πιο μικρή λεπτομέρεια κάνει τη μεγαλύτερη διαφορά. Αυτό που ίσως θα του έκρυβα είναι ότι η ευθύνη δεν τελειώνει όταν σχολάσεις, όταν φροντίζεις την υγεία και την ευζωία χιλιάδων ζωντανών οργανισμών, η δουλειά σε ακολουθεί και στο σπίτι. Όμως αυτή ακριβώς η ευθύνη είναι που σε διαμορφώνει. Θα τον συμβούλευα να μην κυνηγήσει απλώς μια καριέρα, αλλά έναν σκοπό, γιατί η υδατοκαλλιέργεια χρειάζεται νέους επιστήμονες με γνώση, ήθος και όραμα, που να ξυπνούν κάθε πρωί γνωρίζοντας ότι η δουλειά τους έχει πραγματικό νόημα.

Πώς φαντάζεστε το μέλλον του κλάδου σας τα επόμενα 5–10 χρόνια και πώς νιώθετε που εσείς είστε «μέσα» σε αυτή την εξέλιξη;

Πιστεύω ότι τα επόμενα 5–10 χρόνια η ελληνική υδατοκαλλιέργεια θα εξελιχθεί ακόμη περισσότερο, συνδυάζοντας την επιστήμη, την τεχνολογία και τη βιωσιμότητα. Η τεχνητή νοημοσύνη, η ανάλυση δεδομένων και τα σύγχρονα συστήματα παρακολούθησης θα ενισχύσουν την πρόληψη, την υγεία και την ευζωία των ψαριών, όμως η εμπειρία και η επιστημονική κρίση του ιχθυολόγου θα παραμείνουν αναντικατάστατες. Η Ελλάδα διαθέτει σημαντική τεχνογνωσία και αποτελεί σημείο αναφοράς στην παραγωγή τσιπούρας και λαβρακιού, γι’ αυτό νιώθω ιδιαίτερα τυχερός που συμμετέχω ενεργά σε αυτή την εξέλιξη μέσα από την εργασία και την έρευνά μου. Είναι σημαντικό να γνωρίζεις ότι δεν παρακολουθείς απλώς το μέλλον να έρχεται, αλλά συμβάλλεις στη διαμόρφωσή του, σε έναν κλάδο που αποτελεί πραγματική ναυαρχίδα του ελληνικού πρωτογενούς τομέα.

Στο τέλος της ημέρας, είστε χαρούμενος με την προσφορά σας;

Ναι, είμαι πραγματικά χαρούμενος, όχι γιατί θεωρώ ότι έχω πετύχει τα πάντα, αλλά γιατί αισθάνομαι ότι η δουλειά μου έχει ουσία και αφήνει θετικό αποτύπωμα. Μέσα από τον ποιοτικό έλεγχο και το ιχθυοπαθολογικό τμήμα συμβάλλω στην υγεία και την ευζωία των ψαριών, στην ποιότητα της παραγωγής και στην παροχή ενός ασφαλούς προϊόντος στον καταναλωτή, μια ευθύνη που αντιμετωπίζω ως επιστημονικό και ηθικό χρέος.

Παράλληλα, με τη διδακτορική μου έρευνα, την αρθρογραφία και τη συγγραφή παιδικών βιβλίων προσπαθώ να φέρνω τη γνώση και τη θάλασσα πιο κοντά στην κοινωνία. Αυτό που με γεμίζει περισσότερο δεν είναι ένας τίτλος ή μια διάκριση, αλλά η αίσθηση ότι υπηρετώ κάτι μεγαλύτερο από εμένα: τη θάλασσα, την επιστήμη και τον άνθρωπο. Αν μέσα από τη δουλειά και τα γραπτά μου καταφέρω να εμπνεύσω έστω και έναν άνθρωπο να δει τη θάλασσα με περισσότερο σεβασμό, τότε αισθάνομαι ότι έχω πραγματικά προσφέρει.

Θα σκεφτόσασταν να αλλάξετε εντελώς δουλειά ή καριέρα, και γιατί;

Πιστεύω ότι στη ζωή δεν πρέπει να φοβόμαστε την εξέλιξη. Αν κάποια στιγμή άλλαζα πορεία, δεν θα ήταν επειδή κουράστηκα από την Ιχθυολογία, αλλά επειδή θα ήθελα να υπηρετήσω την ίδια αποστολή από μια διαφορετική θέση. Η θάλασσα παραμένει το σημείο αναφοράς μου και, μέσα από την υδατοκαλλιέργεια, τη διδακτορική μου έρευνα, την αρθρογραφία και τη συγγραφή βιβλίων, υπηρετώ έναν κοινό σκοπό: την επιστήμη, τη βιωσιμότητα και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Θα μπορούσα να δω τον εαυτό μου περισσότερο στην έρευνα, στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση, στη χάραξη πολιτικών ή στην επικοινωνία της επιστήμης, εκεί όπου η γνώση γίνεται εργαλείο αλλαγής. Όμως να εγκαταλείψω εντελώς αυτόν τον χώρο; Δύσκολα. Για μένα, η πραγματική επιτυχία δεν είναι να αλλάζεις επάγγελμα, αλλά να εξελίσσεσαι, να προσφέρεις και να αφήνεις το αποτύπωμά σου. Αν καταφέρω να εμπνεύσω έστω και έναν νέο άνθρωπο να αγαπήσει και να υπηρετήσει τη θάλασσα με σεβασμό και επιστημονική γνώση, τότε θα θεωρώ ότι έχω πετύχει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια επιτυχημένη καριέρα.

Διαβάστε επίσης