Το μυστήριο της «ανωμαλίας» στη Βαλτική: Τι λέει πραγματικά η επιστήμη

Τον Αύγουστο του 2011, η σουηδική αποστολή Ocean X εντόπισε στον βυθό της Βαλτικής Θάλασσας, σε βάθος περίπου 90 μέτρων, έναν σχηματισμό που έμοιαζε ασυνήθιστα… τέλειος. Η σχεδόν κυκλική δομή, με διάμετρο περίπου 60 μέτρων, καταγράφηκε μέσω σόναρ και αρκούσε για να πυροδοτήσει ένα κύμα θεωριών: από σπάνια γεωλογικά φαινόμενα μέχρι υποθέσεις για εξωγήινα αντικείμενα. Δεκατρία χρόνια μετά, τι γνωρίζουμε πραγματικά;

Η εικόνα που άναψε τη φωτιά

Η ομάδα της Ocean X πραγματοποιούσε έρευνες στον βυθό της Βαλτικής με στόχο τον εντοπισμό ναυαγίων, όταν στις οθόνες του σόναρ εμφανίστηκε μια εικόνα που δεν έμοιαζε με τίποτα συνηθισμένο. Ένας σχεδόν τέλειος κύκλος, με ευθείες γραμμές και λεπτομέρειες που, σύμφωνα με τους ερευνητές, θύμιζαν τεχνητή κατασκευή και όχι απλώς έναν βράχο ή μια τυχαία συσσώρευση πετρωμάτων. Η συγκεκριμένη καταγραφή αποτέλεσε τη βάση για μια πληθώρα εικασιών, καθώς η γεωμετρία της εικόνας φαινόταν υπερβολικά «καθαρή» για φυσικό σχηματισμό.

Οι θεωρίες εξαπλώθηκαν γρήγορα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στα ταμπλόιντ, τα οποία συνέδεσαν το εύρημα με UFO, αρχαίους πολιτισμούς ή μυστηριώδεις υποθαλάσσιες κατασκευές, παρά το γεγονός ότι όλη η συζήτηση στηριζόταν ουσιαστικά σε μία και μόνο εικόνα σόναρ.

Τι είναι η «Ανωμαλία της Βαλτικής»

Σύμφωνα με εγκυκλοπαιδικές πηγές, η λεγόμενη Baltic Anomaly βρίσκεται στον Κόλπο της Βοθνίας, ανάμεσα στη Σουηδία και τη Φινλανδία, και καταγράφηκε για πρώτη φορά το καλοκαίρι του 2011. Η Ocean X περιέγραψε τον σχηματισμό ως έναν κύκλο με «αφύσικα» χαρακτηριστικά. Ωστόσο, επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι εικόνες του σόναρ ήταν θολές και παραμορφωμένες, γεγονός που περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα ασφαλών συμπερασμάτων.

Από τα UFO στη γεωλογία

Μετά τη δημοσιοποίηση της ανακάλυψης, δεν άργησαν να εμφανιστούν υποθέσεις περί τεχνητής προέλευσης, ακόμη και σενάρια για αντικείμενο άγνωστης προέλευσης που κατέπεσε στον βυθό. Οι υποστηρικτές αυτών των θεωριών επικαλούνταν τη συμμετρία και τις ευθείες γραμμές του σχηματισμού. Ωστόσο, οι εικασίες αυτές δεν συνοδεύονταν από μετρήσεις, αναλύσεις υλικών ή ανεξάρτητες επιβεβαιώσεις.

Οι γεωλόγοι δίνουν μια πολύ πιο πεζή εξήγηση. Η Βαλτική Θάλασσα έχει διαμορφωθεί από επαναλαμβανόμενες παγετωνικές φάσεις κατά την Εποχή των Παγετώνων. Οι προελάσεις και υποχωρήσεις των παγετώνων δημιούργησαν πολύπλοκα ιζηματογενή στρώματα και σχηματισμούς, που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να φαίνονται συμμετρικοί ή «γεωμετρικοί» στις απεικονίσεις σόναρ. Παράλληλα, οι παγετώνες μετέφεραν βράχους από διαφορετικές περιοχές, αποθέτοντάς τους στον βυθό.

Τα όρια της τεχνολογίας σόναρ

Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο είναι η ποιότητα των μετρήσεων. Ειδικοί στην υδροακουστική έχουν τονίσει ότι ο εξοπλισμός που χρησιμοποιήθηκε δεν ήταν ο πιο εξελιγμένος, γεγονός που μπορεί να οδηγεί σε παραμορφώσεις και οπτικά «τεχνουργήματα». Τέτοια φαινόμενα είναι γνωστά στη χαρτογράφηση βυθών και μπορούν εύκολα να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση κανονικότητας εκεί όπου δεν υπάρχει.

Χωρίς επαναλαμβανόμενες μετρήσεις υψηλής ανάλυσης ή εκτενή επιτόπια έρευνα, η ερμηνεία μιας μεμονωμένης εικόνας παραμένει εξαιρετικά επισφαλής.

Τι έδειξαν τα δείγματα

Η Ocean X επιχείρησε και καταδύσεις στην περιοχή, συλλέγοντας δείγματα. Σύμφωνα με γεωλόγους, τα υλικά που αναλύθηκαν ήταν κοινά για τη Βαλτική: γρανίτες, σχιστόλιθοι και ψαμμίτες. Ο γεωλόγος Volker Brüchert από το Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης έχει δηλώσει ότι τα πετρώματα της περιοχής εξηγούνται πλήρως από τη γεωλογική ιστορία της και δεν υποδεικνύουν καμία τεχνητή κατασκευή.

Μύθοι, παρεμβολές και φαντασία

Στα χρόνια που ακολούθησαν, κυκλοφόρησαν και πιο «εξωτικές» αφηγήσεις: για περίεργες ενεργειακές εκπομπές, ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές ή βλάβες σε ηλεκτρονικές συσκευές δυτών κοντά στον σχηματισμό. Ωστόσο, καμία από αυτές τις ιστορίες δεν επιβεβαιώθηκε με αξιόπιστες μετρήσεις και παραμένει περισσότερο κομμάτι της λαϊκής μυθολογίας παρά της επιστημονικής γνώσης.

Η επιστημονική κοινότητα συμφωνεί ότι παρόμοια δεδομένα σόναρ μπορούν να επηρεαστούν από πολλούς φυσικούς και τεχνικούς παράγοντες. Χωρίς σαφή και επαναλήψιμα στοιχεία, το «μυστήριο» της Ανωμαλίας της Βαλτικής μοιάζει σήμερα πολύ λιγότερο ανεξήγητο απ’ όσο παρουσιαζόταν αρχικά.

Ο μύθος επιμένει

Παρά τις ψύχραιμες επιστημονικές εξηγήσεις, η ιστορία συνεχίζει να συναρπάζει το κοινό. Η ιδέα ενός άγνωστου αντικειμένου κρυμμένου στα βάθη της θάλασσας αγγίζει βαθιά τη συλλογική φαντασία και δείχνει πόσο εύκολα η έλλειψη ξεκάθαρων απαντήσεων μπορεί να γεννήσει σύγχρονους μύθους. Ίσως τελικά το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της Baltic Anomaly να μην είναι ο ίδιος ο σχηματισμός, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τον αντιλαμβανόμαστε.