Το πιο ανήθικο πείραμα στην Ιστορία: Ο Μικρός Άλμπερτ και το μυστήριο της πραγματικής του ταυτότητας

Το πείραμα «Μικρός Άλμπερτ» συγκαταλέγεται στις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας της επιστήμης. Στις λίστες με τα πιο ανήθικα πειράματα όλων των εποχών, κατέχει σταθερά μια από τις πρώτες θέσεις, προκαλώντας μέχρι σήμερα σοκ και αποτροπιασμό.

Τα αποτελέσματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν το 1920 και είχαν ως έμπνευση το διάσημο πείραμα του Ιβάν Παβλόφ με τα σκυλιά. Σε εκείνο το πείραμα, τα ζώα έμαθαν να συνδέουν τον ήχο ενός κουδουνιού με το φαγητό και, με τον καιρό, άρχισαν να σαλιαρίζουν μόνο και μόνο ακούγοντας τον ήχο, ακόμη και χωρίς τροφή.

Ο Αμερικανός ψυχολόγος Τζον Μπ. Γουότσον και η μεταπτυχιακή του φοιτήτρια Ρόζαλι Ρέινερ αποφάσισαν να πάνε ένα βήμα παραπέρα, εφαρμόζοντας τεχνικές συμπεριφορικής εξάρτησης πάνω σε ένα βρέφος μόλις εννέα μηνών, που έμεινε στην ιστορία ως «Μικρός Άλμπερτ».

Η διαδικασία και τα σοκαριστικά ευρήματα

Στόχος τους ήταν να διαπιστώσουν αν μπορούσαν να «εκπαιδεύσουν» το παιδί ώστε να φοβάται συγκεκριμένα ζώα και αντικείμενα. Στον μικρό Άλμπερτ έδειχναν έναν λαγό, έναν πίθηκο, μια λευκή αρουραία και ακόμη και φλεγόμενες εφημερίδες. Όταν εμφανιζόταν η λευκή αρουραία, οι ερευνητές προκαλούσαν έναν εκκωφαντικό θόρυβο πίσω από το παιδί, με σκοπό να το τρομάξουν και να το κάνουν να συνδέσει την εικόνα του ζώου με τον φόβο.

Στην πρώτη συνεδρία, ο δυνατός ήχος ήταν αρκετός για να κάνει το βρέφος να κλάψει. Στις επόμενες, ο συνδυασμός θορύβου και αρουραίας προκάλεσε έντονη αντίδραση τρόμου. Ήδη από την τρίτη συνεδρία, μία εβδομάδα αργότερα, η απλή θέα του ζώου αρκούσε για να προκαλέσει «ήπιο φόβο», χωρίς καν να χρειαστεί ο θόρυβος.

Μετά από πέντε επαναλήψεις, η αντίδραση του παιδιού χαρακτηρίστηκε ως «έντονος φόβος». Λίγες ημέρες αργότερα, ο Άλμπερτ τρόμαζε και με άλλα αντικείμενα και ζώα, ενώ σε μία από τις τελευταίες συνεδρίες, οι ερευνητές τον τρόμαξαν ακόμη και με ένα γαβγίζον σκυλί.

Επιστροφή έναν μήνα μετά

Έναν μήνα αργότερα, οι επιστήμονες επέστρεψαν για μία τελευταία αξιολόγηση. Ο μικρός Άλμπερτ εξακολουθούσε να φοβάται τη λευκή αρουραία. Δεν έκλαιγε πια, αλλά παρουσίαζε εμφανή σημάδια άγχους, όπως ρίγη και έντονο πιπίλισμα του αντίχειρα, σε μια προσπάθεια να αυτοκαθησυχαστεί.

Η μητέρα του απέσυρε το παιδί από το νοσοκομείο, με αποτέλεσμα να μην πραγματοποιηθούν ποτέ τα λεγόμενα «αποεξαρτητικά» τεστ, δηλαδή οι διαδικασίες για την άρση του φόβου που του είχαν τεχνητά προκαλέσει.

Στη σύγχρονη επιστημονική κοινότητα, το πείραμα θεωρείται βαθιά ανήθικο. Η σκόπιμη πρόκληση φόβου και ψυχικού πόνου σε ένα βρέφος, χωρίς τη δυνατότητα συναίνεσης, παραβιάζει κάθε κανόνα δεοντολογίας. Παράλληλα, η επιστημονική εγκυρότητα των αποτελεσμάτων έχει αμφισβητηθεί, ακριβώς λόγω της ηλικίας του παιδιού και των μεθοδολογικών περιορισμών.

Το μυστήριο της ταυτότητας του «Μικρού Άλμπερτ»

Η πραγματική ταυτότητα του παιδιού παραμένει αμφιλεγόμενη. Ο καθηγητής Χολ Μπεκ του Appalachian State University υποστήριξε ότι πρόκειται για τον Ντάγκλας Μέριτ, γιο μιας νοσοκόμας που εργαζόταν στο νοσοκομείο του Πανεπιστημίου Johns Hopkins, όπου διεξήχθη το πείραμα. Το παιδί, σύμφωνα με την έρευνα, έπασχε από υδροκεφαλία, υπέφερε από περιόδους τύφλωσης και πέθανε σε ηλικία μόλις έξι ετών.

Αντίθετα, ο Ρας Πάουελ από το MacEwan University του Καναδά υποστήριξε ότι ο «Μικρός Άλμπερτ» ήταν στην πραγματικότητα ο Γουίλιαμ Άλμπερτ Μπάργκερ, ο οποίος έζησε μια φυσιολογική ζωή και πέθανε το 2007. Η ανιψιά του δήλωσε πως δεν γνώριζε αν ο θείος της ήταν το παιδί του πειράματος, ανέφερε όμως ότι είχε έντονη αποστροφή προς τα ζώα.

Έναν αιώνα μετά, το πείραμα «Μικρός Άλμπερτ» παραμένει ένα ισχυρό υπενθύμισμα των ορίων που δεν πρέπει ποτέ να ξεπερνά η επιστήμη στο όνομα της γνώσης.