Ευρώπη πριν από 30.000 χρόνια: Τα νέα στοιχεία που ανατρέπουν την ιστορία των ανθρώπων
Η έρευνα συνδυάζει αναλύσεις αρχαίου DNA από ανθρώπινα λείψανα με την ανάκτηση αρχαίου DNA από ιζήματα σπηλαίων
Snapshot
- Οι πληθυσμοί της Ευρώπης πριν από 30.000 χρόνια ήταν πιο κινητικοί και διασυνδεδεμένοι, με επαφές και επιμειξίες μεταξύ ομάδων από τη δυτική, κεντρική και ανατολική Ευρώπη.
- Η ανάλυση αρχαίου DNA από τρία άτομα σε σημαντικές τοποθεσίες (Ιστουρίτζ, Τσουφίν, Οστούνι) αποκάλυψε πολύπλοκη πληθυσμιακή δομή πριν από το Τελευταίο Μέγιστο των Παγετώνων.
- Στον τάφο Οστούνι βρέθηκε γενετική σύνδεση μητέρας και αγέννητου παιδιού, επιτρέποντας νέες γνώσεις για τις βιολογικές και δημογραφικές διεργασίες της Ανώτερης Παλαιολιθικής.
- Η Ιβηρική Χερσόνησος λειτούργησε ως καταφύγιο κατά τις παγετώδεις περιόδους, με ανθρώπινη παρουσία που διήρκησε πάνω από 12.000 χρόνια.
- Το σπήλαιο Ιστουρίτζ φαίνεται ότι ήταν σημείο συνάντησης πληθυσμών από διαφορετικές περιοχές, υπογραμμίζοντας την πολυπλοκότητα των μεταναστευτικών προτύπων της Παλαιολιθικής.
Οι πληθυσμοί της Ευρώπης πριν από περίπου 30.000 χρόνια ήταν πιο κινητικοί και διασυνδεδεμένοι απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
Ακόμη και σε μια εποχή που χαρακτηριζόταν από ακραίες κλιματικές συνθήκες και την επέκταση των πάγων, ομάδες ανθρώπων που ζούσαν σε μεγάλες γεωγραφικές αποστάσεις έρχονταν σε επαφή, δημιουργώντας ένα πιο σύνθετο γενετικό τοπίο από εκείνο που είχαν ανασυνθέσει τα προηγούμενα μοντέλα. Αυτό είναι το συμπέρασμα διεθνούς μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, υπό τον συντονισμό του Πανεπιστημίου της Βιέννης και με τη συμμετοχή ερευνητών από το Πανεπιστήμιο Σαπιέντσα της Ρώμης.
Η έρευνα συνδυάζει αναλύσεις αρχαίου DNA από ανθρώπινα λείψανα με την ανάκτηση αρχαίου DNA από ιζήματα σπηλαίων. Η συγκεκριμένη μέθοδος διευρύνει τις γνώσεις για τους προϊστορικούς πληθυσμούς, ακόμη και σε τοποθεσίες όπου δεν υπάρχουν ανθρώπινα λείψανα κατάλληλα για ανάλυση. Η μελέτη επικεντρώνεται στον Γραβετιανό πολιτισμό, έναν από τους σημαντικότερους πολιτισμούς της Ανώτερης Παλαιολιθικής περιόδου στην Ευρώπη, ο οποίος αναπτύχθηκε πριν από περίπου 34.000 έως 25.000 χρόνια.
Τα νέα γενετικά δεδομένα αφορούν τρία άτομα που εντοπίστηκαν σε τρεις σημαντικές αρχαιολογικές τοποθεσίες: στο Ιστουρίτζ, στη νοτιοδυτική Γαλλία, στο Τσουφίν, στη βόρεια Ισπανία, και στο Οστούνι της Απουλίας, στη νότια Ιταλία. Η σύγκριση των γενετικών προφίλ τους αποκαλύπτει ότι η πληθυσμιακή δομή της Ευρώπης πριν από το Τελευταίο Μέγιστο των Παγετώνων ήταν πιο σύνθετη απ’ όσο θεωρούνταν μέχρι σήμερα. Τα ευρήματα δείχνουν ότι υπήρχαν επαφές και επιμειξίες μεταξύ ομάδων της δυτικής Ευρώπης και πληθυσμών που συνδέονταν γενετικά με την κεντρική και την ανατολική Ευρώπη.
Οστούνι: Το DNA μητέρας και αγέννητου παιδιού αποκαλύπτει νέες οικογενειακές σχέσεις
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συμβολή της αρχαιολογικής θέσης του Οστούνι στην Απουλία, όπου ο περίφημος τάφος Οστούνι 1 διατηρεί τα λείψανα μιας γυναίκας του Γραβετιανού πολιτισμού, η οποία έζησε πριν από περίπου 28.000 χρόνια, καθώς και του εμβρύου που κυοφορούσε, το οποίο έχει καταγραφεί ως Οστούνι 1β.
Οι νέες γενετικές αναλύσεις επιβεβαίωσαν ότι το έμβρυο ήταν παιδί της γυναίκας που είχε ταφεί στο σημείο. Η σύγκριση του DNA της μητέρας με εκείνο του αγέννητου παιδιού έδωσε, παράλληλα, έμμεσες πληροφορίες για την καταγωγή του πατέρα.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ο πατέρας πιθανότατα ανήκε σε πληθυσμό με γενετικά χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα της μητέρας. Ωστόσο, δεν εντοπίστηκαν ενδείξεις στενής συγγένειας μεταξύ των γονέων, παρά το γεγονός ότι ο πληθυσμός της εποχής ήταν σχετικά μικρός.
Η δυνατότητα γενετικής μελέτης μιας μητέρας και του αγέννητου παιδιού της αποτελεί μια εξαιρετική ευκαιρία για την καλύτερη κατανόηση των βιολογικών και δημογραφικών χαρακτηριστικών των ανθρώπινων πληθυσμών της Ανώτερης Παλαιολιθικής περιόδου.
«Τα Οστούνι 1 και Οστούνι 1β αποτελούν μια εξαιρετική περίπτωση για τη μελέτη των πληθυσμών της Ανώτερης Παλαιολιθικής περιόδου. Η δυνατότητα γενετικής ανάλυσης μιας μητέρας και του αγέννητου παιδιού της μάς επιτρέπει να παρατηρήσουμε βιολογικές και δημογραφικές διεργασίες που, για τόσο μακρινές περιόδους, παραμένουν συνήθως εντελώς απρόσιτες», εξηγεί ο Αλφρέντο Κόπα, ένας από τους επικεφαλής συγγραφείς της μελέτης.
Η Ιβηρική Χερσόνησος αποτέλεσε καταφύγιο κατά τις περιόδους των παγετώνων
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά την Ιβηρική Χερσόνησο, όπου η ανάκτηση αρχαίου DNA από ιζήματα σπηλαίων στην Κανταβρία επέτρεψε στους ερευνητές να διατυπώσουν την υπόθεση ότι ένας ανθρώπινος πληθυσμός παρέμεινε στην περιοχή για περισσότερα από 12.000 χρόνια.
Η περιοχή φαίνεται ότι λειτούργησε ως καταφύγιο κατά τις περιόδους με τις πιο σκληρές κλιματικές συνθήκες, όταν τεράστιες εκτάσεις της Ευρώπης καλύπτονταν από πάγους.
Η παρατεταμένη παρουσία ανθρώπων στην περιοχή συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση του ρόλου που διαδραμάτισαν οι νότιες και δυτικές περιοχές της ευρωπαϊκής ηπείρου στην επιβίωση και τη συνέχεια των ανθρώπινων πληθυσμών κατά τις κλιματικές μεταβολές της Παλαιολιθικής περιόδου.
Ιστουρίτζ: Πιθανό σημείο συνάντησης πληθυσμών από μακρινές περιοχές
Νέα στοιχεία προκύπτουν και από το σπήλαιο Ιστουρίτζ, έναν από τους σημαντικότερους προϊστορικούς αρχαιολογικούς χώρους της Ευρώπης, από τον οποίο δεν είχαν δημοσιευθεί μέχρι σήμερα δεδομένα ανθρώπινου γονιδιώματος.
Η ανάλυση του γονιδιώματος μιας γυναίκας που έζησε πριν από περίπου 30.000 χρόνια αποκάλυψε έναν συνδυασμό γενετικών καταβολών, ο οποίος, σύμφωνα με τους ερευνητές, μπορεί να εξηγηθεί από τις μετακινήσεις πληθυσμών σε μεγάλες αποστάσεις.
Τα ευρήματα ενισχύουν την υπόθεση ότι το Ιστουρίτζ ενδέχεται να αποτελούσε σημείο συνάντησης ανθρώπινων ομάδων από διαφορετικές περιοχές της ευρωπαϊκής ηπείρου. Παράλληλα, επιβεβαιώνουν ότι τα μεταναστευτικά πρότυπα της Παλαιολιθικής περιόδου ήταν σύνθετα και δεν μπορούν να εξηγηθούν εύκολα με βάση αυστηρά γεωγραφικά όρια.
Συνολικά, η μελέτη παρουσιάζει μια προϊστορική Ευρώπη που διασχιζόταν από ανθρώπινες μετακινήσεις, επαφές και γενετικές ανταλλαγές. Οι πληθυσμοί της εποχής κατάφερναν να διατηρούν δεσμούς ακόμη και όταν τους χώριζαν μεγάλες αποστάσεις.
Τα νέα στοιχεία αναδεικνύουν επίσης τη σημασία του συνδυασμού της παλαιογενωμικής, της αρχαιολογίας και της ανθρωπολογίας για την ανασύνθεση πτυχών της ανθρώπινης ιστορίας που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να τεκμηριωθούν.
Στην έρευνα συμμετείχαν επιστήμονες από τα Τμήματα Ιστορίας, Ανθρωπολογίας, Θρησκειών, Τεχνών και Θεαμάτων, Οδοντιατρικών και Γναθοπροσωπικών Επιστημών, Περιβαλλοντικής Βιολογίας, καθώς και από το Ιταλικό Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Σαπιέντσα της Ρώμης.
Η διεθνής συνεργασία συνδύασε την εμπειρία στην παλαιογενετική, την ανθρωπολογία και την αρχαιολογία, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση μιας ακριβέστερης εικόνας για την καταγωγή και τις σχέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών πληθυσμών της Ανώτερης Παλαιολιθικής περιόδου.
