«Αστική Θερμική Νησίδα»: Γιατί οι πόλεις μετατρέπονται σε «παγίδες ζέστης» - Πώς αντιμετωπίζεται

Η έντονη διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στα αστικά κέντρα και την ύπαιθρο αποτελεί ένα από τα πιο έντονα περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας, επηρεάζοντας άμεσα τα τρία τέταρτα των Ευρωπαίων που κατοικούν σε πόλεις.

Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «αστική θερμική νησίδα». Η ζέστη εγκλωβίζεται ανάμεσα σε ψηλά κτίρια και απορροφάται από τις τεράστιες ποσότητες ασφάλτου και σκυροδέματος που κυριαρχούν στο αστικό τοπίο, για να απελευθερωθεί στη συνέχεια πίσω στην ατμόσφαιρα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Υπηρεσίας Κλιματικής Αλλαγής Copernicus της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι μεγαλύτερες πόλεις βιώνουν εντονότερο θερμικό στρες. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Λονδίνου και του Παρισιού, όπου τα κέντρα τους καταγράφουν τακτικά κατά τη διάρκεια της νύχτας θερμοκρασίες έως και 4 βαθμούς Κελσίου υψηλότερες σε σύγκριση με τις γύρω αγροτικές περιοχές.

Αυτές οι συνθήκες προκαλούν σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως θερμοπληξία και αναπνευστικά προβλήματα. Έρευνα της ΕΕ συνέδεσε τις υψηλές θερμοκρασίες λόγω του φαινομένου με 6.700 πρόωρους θανάτους το καλοκαίρι του 2015, με τον αριθμό των θυμάτων να παρουσιάζει έκτοτε συνεχή αυξητική τάση.

Οι αιτίες πίσω από το φαινόμενο

Τα φυσικά τοπία που διαθέτουν δάση, λιβάδια και ποτάμια δεν απορροφούν ούτε συγκρατούν τη θερμότητα του ήλιου με τον ίδιο τρόπο που το κάνουν οι πόλεις. Τα αστικά κέντρα είναι κατασκευασμένα από άσφαλτο, χάλυβα και τούβλα, δηλαδή σκούρα υλικά που απορροφούν εύκολα το φως και το μετατρέπουν σε θερμότητα. Την ίδια ώρα, τα υλικά αυτά εμποδίζουν τη ροή του νερού, στερώντας από το περιβάλλον τη δυνατότητα φυσικής ψύξης.

Η θερμότητα που αποθηκεύεται στα κτίρια ακτινοβολεί πίσω στον αέρα κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η κατάσταση επιδεινώνεται από την πυκνή δόμηση με ψηλά κτίρια τοποθετημένα κοντά το ένα στο άλλο, γεγονός που εμποδίζει τη ροή του αέρα και μειώνει τη δυνατότητα φυσικού δροσισμού. Κι όμως, στο πρόβλημα συμβάλλει καθοριστικά και η ανθρώπινη δραστηριότητα. Η ρύπανση από την οδήγηση και τη βιομηχανία λειτουργεί ως ασπίδα που παγιδεύει την ηλιακή ακτινοβολία πάνω από τις πόλεις.

Οι εναλλακτικές λύσεις αντί του κλιματιστικού

Η εκτεταμένη χρήση των κλιματιστικών και των ηλεκτρικών ανεμιστήρων δεν αποτελεί λύση, καθώς οι συσκευές αυτές καταναλώνουν το 10% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας, επιτείνοντας τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Αντίθετα, η χρήση ανοιχτόχρωμων υλικών που αντανακλούν το ηλιακό φως μπορεί να μειώσει σημαντικά τις θερμοκρασίες. Το βάψιμο των οροφών με λευκό χρώμα κρατά τα κτίρια δροσερά, ενώ οι δρόμοι και τα πεζοδρόμια μπορούν να καλυφθούν με ανακλαστικές γκρίζες επιστρώσεις ή διαπερατά υλικά.

Η φύση προσφέρει τα δικά της εργαλεία ψύξης, καθώς τα δέντρα λειτουργούν ως φυσικά κλιματιστικά απελευθερώνοντας υδρατμούς και προσφέροντας σκιά. Η προσθήκη δέντρων στις πόλεις μπορεί να ρίξει τη θερμοκρασία από 2 έως και 10 βαθμούς Κελσίου, ανάλογα με τις τοπικές συνθήκες. Όπου ο χώρος είναι περιορισμένος, οι ταρατσόκηποι και οι κάθετοι κήποι στα κτίρια προσφέρουν σημαντικές ανάσες πρασίνου, όπως και η ενίσχυση των υδάτινων επιφανειών.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός μπορεί να βοηθήσει περαιτέρω με την τοποθέτηση ηλιακών πάνελ και κινητών σκιάστρων στα παράθυρα. Παράλληλα, η μείωση της οδικής κυκλοφορίας μέσω της δημιουργίας ζωνών χαμηλών εκπομπών και η στροφή στα μέσα μαζικής μεταφοράς περιορίζουν τη ρύπανση που εγκλωβίζει τη ζέστη, ανοίγοντας τον δρόμο για πιο βιώσιμες πόλεις.

Διαβάστε επίσης