Η λάμψη του Ζελένσκι ξεθωριάζει - Από τη δημοφιλία εν καιρώ πολέμου στην αμφισβήτηση

Η εικόνα του και η δημοφιλία του, το πρώτο διάστημα της σύγκρουσης Ουκρανίας - Ρωσίας, τοποθέτησε τον Βολοντιμίρ Ζελένσκι στην κεντρική παγκόσμια σκηνή, σχετικά άγνωστο μέχρι τότε στο ευρύ κοινό, μετατρέποντάς τον όμως σε ισότιμο συνομιλητή των ισχυρών.

Αναδείχθηκε στην ηγεσία της Ουκρανίας το 2019 ως αουτσάιντερ κατά της διαφθοράς το 2019, και τους πρώτους μήνες της σύγκρουσης κέρδισε παγκόσμια αναγνώριση και συντριπτική υποστήριξη στο εσωτερικό.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, όμως τα πράγματα έχουν γίνει πιο περίπλοκα, καθώς σκάνδαλα διαφθοράς με την εμπλοκή υψηλόβαθμων αξιωματούχων, ακόμα και από το στενό περιβάλλον του προέδρου Ζελένσκι, συγκλονίζουν την Ουκρανία, ενώ η εκκρεμότητα των εκλογών, αλλά και οι πιέσεις των ΗΠΑ κυρίως, και της Ευρώπης δευτερευόντως για ειρηνευτική επίλυση, έχουν αλλάξει αισθητά την εικόνα του στο εσωτερικό της χώρας.

Τη διαδρομή που ακολούθησε ο Ζελένσκι και από «Μεσσίας μετατράπηκε σε παρία» καταγράφει το Al Jazeera.

O Ζελένσκι ήταν κωμικός ηθοποιός, γνωστός για τον ρόλο ενός δασκάλου που ξυπνά για να διαπιστώσει ότι έχει εκλεγεί αρχηγός κράτους αφού ένα βίντεο που τον έδειχνε να φωνάζει κατά της διαφθοράς, που καταγράφηκε κρυφά από τους μαθητές του, έγινε viral.

Η εκστρατεία του χρησιμοποίησε σε μεγάλο βαθμό την ίδια ρητορική κατά της διαφθοράς με τον χαρακτήρα του στην οθόνη, τοποθετώντας τον ως αουτσάιντερ στα εδραιωμένα ολιγαρχικά δίκτυα που κυριαρχούσαν στην ουκρανική πολιτική.

Πέτυχε σαρωτική νίκη με 73% των ψήφων.

Μετά την άνοδο στην εξουσία, η πραγματικότητα της διακυβέρνησης άρχισε να διαβρώνει την εικόνα του κάθε ανθρώπου καθώς αντιμετώπισε πρώτα μια ενεργειακή κρίση και στη συνέχεια τον αντίκτυπο της παγκόσμιας πανδημίας COVID.

Τον Δεκέμβριο του 2021, δύο μήνες πριν από την έναρξη του πολέμου, η δημοτικότητά του ήταν μόλις 31%, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Κοινωνιολογίας του Κιέβου.

Η δημοκρατία της Ουκρανίας είναι «πολύ ζωντανή» και «πολύ δυναμική», αλλά και «πολύ ανώριμη από πολλές απόψεις», που συχνά μοιάζει με «διαγωνισμό δημοτικότητας γυμνασίου». Η πολιτική περιστρέφεται γύρω από άτομα και όχι θεσμούς, εξήγησε ο Βρετανός Πίτερ Ντίκινσον, εκδότης του περιοδικού Business Ukraine και συντάκτης της υπηρεσίας UkraineAlert του Ατλαντικού Συμβουλίου.

Οι ηγέτες αρχικά αγκαλιάζονται ως εθνικοί σωτήρες, μόνο για να απορριφθούν γρήγορα όταν οι προσδοκίες για ταχεία αλλαγή δεν ικανοποιούνται, κάτι που ονόμασε το φαινόμενο «Μεσσίας στον παρία».

Ο πρόεδρος κάθε ανθρώπου εν καιρώ πολέμου

Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία και εν μία νυκτί, ο Ζελένσκι έγινε πρόεδρος εν καιρώ πολέμου.

Φορώντας ένα casual πράσινο στρατιωτικό μπλουζάκι, απευθύνθηκε στο έθνος σε μια σειρά από βίντεο που δημοσιεύτηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Οι παθιασμένες ομιλίες του παρότρυναν τους Ουκρανούς να πάρουν τα όπλα και η άρνησή του να εγκαταλείψει την Ουκρανία, παρά τις προειδοποιήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, κέρδισε επαίνους στο εσωτερικό και στο εξωτερικό.

Το ποσοστό αποδοχής του εκτοξεύτηκε (ξανά) στα ύψη, φτάνοντας το 91% εκατό τις πρώτες εβδομάδες της εισβολής.

Όπως αναφέρει το Al Jazeera επικαλούμενο τις συνεντεύξεις ανθρώπων οι οποίοι νωρίτερα επέκριναν τον πρόεδρο, άλλαξαν γνώμη τις πρώτες εβδομάδες.

Από τότε όμως, η εικόνα ξανά άλλαξε και τα ποσοστά του πήραν την κατηφόρα, με Ουκρανό πρόεδρο να έχει περάσει λιγότερο χρόνο στο δρόμο και περισσότερο στο Προεδρικό Μέγαρο και σε διπλωματικά ταξίδια, επιδιώκοντας διεθνή υποστήριξη.

Σε έρευνα του Δεκεμβρίου, το Διεθνές Ινστιτούτο Κοινωνιολογίας του Κιέβου διαπίστωσε ότι ενώ το 61% των Ουκρανών εμπιστεύεται τον Ζελένσκι, το 32% εκατό δεν το κάνει.

Κάποιοι πιστεύουν ότι θα δυσκολευτεί να επανεκλεγεί σε μια μεταπολεμική ψηφοφορία.

Ο Ντίκινσον είπε ότι αυτό οφείλεται εν μέρει σε σκάνδαλα διαφθοράς που αφορούν συνεργάτες του και στην αντίληψη ότι συγκεντρώνει εξουσία και χρησιμοποιεί συνθήκες πολέμου για να επεκτείνει την προεδρική εξουσία.

Ο Ζελένσκι αντιμετωπίζει αυξανόμενη πίεση από την Ουάσιγκτον να διοργανώσει εθνικές εκλογές το 2026, αλλά αυτό θα απαιτούσε νομικές και συνταγματικές αλλαγές σύμφωνα με τους κανόνες στρατιωτικού νόμου της χώρας εν καιρώ πολέμου.

Τις τελευταίες ημέρες, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι είναι «έτοιμος» να διεξαγάγει εκλογές – εφόσον η Ουάσιγκτον και, ίσως, οι Βρυξέλλες μπορούσαν να διασφαλίσουν την ασφάλειά τους.

Στα τέλη του 2025, η Ουκρανία συγκλονίστηκε από ένα μεγάλο σκάνδαλο διαφθοράς, προκαλώντας έρευνες και συλλήψεις που αφορούσαν ανώτερα στελέχη και τροφοδοτώντας τον έλεγχο του στενού κύκλου του Ζελένσκι, συμπεριλαμβανομένου του επί μακρόν αρχηγού του επιτελείου Αντρίι Γερμάκ, ο οποίος παραιτήθηκε.

«Οι Ουκρανοί είναι πολύ, πολύ κυνικοί ούτως ή άλλως όταν πρόκειται για πολιτική διαφθορά, επομένως ήταν καταστροφικό για αυτόν να έχει προσωπικούς του φίλους που είχε διορίσει σε ανώτερους ρόλους για να εμπλακούν σε ένα σκάνδαλο», είπε ο Ντίκινσον.

Πρόσθεσε ότι το τελευταίο σκάνδαλο επικεντρώθηκε στον ενεργειακό τομέα, ο οποίος είναι ιδιαίτερα ενοχλητικός για τους Ουκρανούς, δεδομένου ότι οι επιθέσεις της Ρωσίας σε υποδομές έχουν αφήσει εκατομμύρια χωρίς ρεύμα, νερό ή θέρμανση σε συνθήκες παγετού.

«Οι άνθρωποι [κάποτε] ένιωθαν ότι ήταν ο κάθε άνθρωπος στο δρόμο, αλλά τώρα είναι μέρος του κατεστημένου», είπε ο Ντίκινσον.

Η έλλειψη ωστόσο εναλλακτικής ειναι κάτι που προβληματίζει του Ουκρανούς, σύμφωνα με καταγραφές του Αl Jazeera, ενώ ο Βαλερί Ζαλούζνι, πρεσβευτής της Ουκρανίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, είναι ένα πρόσωπο που μπαίνει στο τραπέζι, παρότι ο πρώην αρχηγός του ουκρανικού στρατού δεν έχει εκφράσει δημοσίως πολιτικές φιλοδοξίες.

Ίσως έτσι δικαιολογείται και η απόφαση Ζελένσκι να «ανανεώσει την ηγεσία» το 2024, στέλνοντάς τον στο Ηνωμένο Βασίλειο, που δημιούργησε υποψίες ότι τον έβλεπε ως πιθανή απειλή για την προεδρία του.

Όμως, παρά την τρέχουσα εγχώρια διάθεση, πολλοί Ουκρανοί εξακολουθούν να υποστηρίζουν τον Ζελένσκι ως ηγέτη εν καιρώ πολέμου.

Ο Ντίκινσον είπε ότι η απάντηση του Ζελένσκι στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στη συνάντησή τους στο Οβάλ Γραφείο τον Φεβρουάριο του 2025 – όπου ο Ουκρανός πρόεδρος θεωρήθηκε ότι πιέστηκε ή υποτιμήθηκε από τον Τραμπ – πυροδότησε ένα πατριωτικό κύμα στο εσωτερικό της Ουκρανίας.

Οι δημοσκοπήσεις εκείνη την εποχή έδειχναν άμεση άνοδο στα ποσοστά αποδοχής του.

Πολλοί άνθρωποι θεώρησαν ότι όταν ο Ζελένσκι δέχθηκε επίθεση, η ίδια η Ουκρανία δεχόταν επίθεση, είπε ο Ντίκινσον.

Διαβάστε επίσης