Χανς Άσπεργκερ: Η σκοτεινή πλευρά του παιδιάτρου που έδωσε το όνομά του στο γνωστό σύνδρομο
Ένα ντοκιμαντέρ βρίσκει τον πρωτοπόρο γιατρό να συμμετείχε στα «προγράμματα ευθανασίας» του Τρίτου Ράιχ
Snapshot
- Ο Χανς Άσπεργκερ, παιδίατρος και ψυχίατρος, περιέγραψε το σύνδρομο που φέρει το όνομά του το 1944, το οποίο αργότερα ενσωματώθηκε στη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος το 2013.
- Έρευνα του ιστορικού Herwig Czech αποκάλυψε τη συνεργασία του Άσπεργκερ με το ναζιστικό πρόγραμμα παιδικής ευθανασίας στην Αυστρία κατά την περίοδο του Τρίτου Ράιχ.
- Ο Άσπεργκερ απέστειλε παιδιά σε θανατηφόρα κέντρα όπως το Am Spiegelgrund και υπέγραψε διαγνωστικές εκθέσεις με χαιρετισμούς στον Χίτλερ, εκφράζοντας συμφωνία με τις φυλετικές πολιτικές των Ναζί.
Στην ιστορία του αυτισμού κεντρική φιγούρα θεωρείται ο παιδίατρος και ψυχίατρος Johann 'Hans' Friedrich Karl Asperger, ο οποίος το 1944 περιέγραψε μία πάθηση, που δεκαετίες αργότερα έδωσε το όνομά του στο γνωστό Σύνδρομο.
Στις 18 Φεβρουαρίου, ημερομηνία γέννησής του, τιμάται η Παγκόσμια Ημέρα του Συνδρόμου Άσπεργκερ.
Ο όρος «Σύνδρομο Άσπεργκερ» εισήχθη το 1981 από τη διάσημη ψυχίατρο Lorna Wing σε ένα άρθρο στο περιοδικό Psychological Medicine και ενσωματώθηκε στο DSM το 1994.
Το σύνδρομο Άσπεργκερ ορίστηκε ως μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που χαρακτηρίζεται από δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση και περιορισμένα ή επαναλαμβανόμενα πρότυπα συμπεριφοράς και ενδιαφερόντων, χωρίς σημαντική καθυστέρηση στη γλωσσική ανάπτυξη ή τη διανοητική ικανότητα.
Από το 2013, δεν θεωρούνταν πλέον ανεξάρτητη διάγνωση και έγινε μέρος της Διαταραχής Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ).
Για πολλούς, ο Χανς Άσπεργκερ αντιπροσώπευε το καλοπροαίρετο πρόσωπο της ψυχιατρικής, έναν άνθρωπο που πιστεύεται ότι έσωσε παιδιά από το ναζιστικό καθεστώς.
Αλλά όλα ανατράπηκαν εξαιτίας ενός ντοκιμαντέρ που παρουσίασε ο Αυστριακός ιστορικός Herwig Czech σε συμπόσιο στο Δημαρχείο της Βιέννης το 2010, αφήνοντας έκπληκτους τους παρευρισκόμενους, μεταξύ των οποίων ήταν η κόρη και τα εγγόνια του Άσπεργκερ.
Στην έρευνά του, παρουσίαζε αποδεικτικά στοιχεία, που αποκάλυπταν ότι ο παιδίατρος Χανς Άσπεργκερ συνδέθηκε και συνεργάστηκε με δομές του προγράμματος ευθανασίας παιδιών υπό την ηγεσία των Ναζί στην Αυστρία.
Η μελέτη του ιστορικού Herwig Czech, που δημοσιεύτηκε επίσημα το 2018 στο περιοδικό Molecular Autism, καθιέρωσε για πρώτη φορά, με άμεσες αποδείξεις, τη συνεργασία του Άσπεργκερ με την ευγονική και τις πολιτικές εξόντωσης του Τρίτου Ράιχ.
Ενεργή συνεργασία με το ναζιστικό καθεστώς
Η έρευνα του Czech, περιείχε αναφορές που γράφτηκαν από τον Άσπεργκερ μεταξύ 1928 και 1944. Μεταξύ αυτών των εγγράφων είναι μια επιστολή του 1938, στην οποία ο Άσπεργκερ παραπέμπει το παιδί Χέρτα Σράιμπερ στο κέντρο Am Spiegelgrund στη Βιέννη. Κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής, η αποστολή ενός παιδιού σε ένα τέτοιο ίδρυμα ισοδυναμούσε με την υπογραφή θανατικής καταδίκης, σύμφωνα με την Έντιθ Σέφερ, ιστορικό στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ.
Το Am Spiegelgrund, μέρος του νοσοκομείου Steinhof, κέρδισε τη φήμη ως μία από τις πιο θανατηφόρες εγκαταστάσεις του προγράμματος, όπου τουλάχιστον 800 παιδιά πέθαναν αφού υποβλήθηκαν σε υπερβολική δόση ηρεμιστικών και παρατεταμένη νηστεία.
Σύμφωνα με τον Czech, ο Άσπεργκερ ήξερε πώς να προσαρμοστεί στο ναζιστικό καθεστώς της Βιέννης και απέκτησε επαγγελματικές ευκαιρίες χάρη στις επιδείξεις πίστης του.
Μεταξύ αυτών τεκμηριώνεται ότι ο Άσπεργκερ υπέγραψε ακόμη και διαγνωστικές εκθέσεις με την έκφραση «Χάιλ Χίτλερ» και, σε ένα έγγραφο του 1940, εξέφρασε τη συμφωνία του με τους νόμους περί φυλετικής και στείρωσης που εφάρμοσε το Τρίτο Ράιχ. Επιπλέον, ο Czech επεσήμανε ότι ο γιατρός ήταν μέρος μιας επιτροπής που αξιολόγησε περίπου 200 ασθενείς στον χώρο των παιδιών. Τουλάχιστον 35 από τους ανηλίκους που θεωρήθηκαν «μη εκπαιδεύσιμοι» παραπέμφθηκαν αργότερα στο πρόγραμμα ευθανασίας Aktion T4.
Ο ερευνητής υποστηρίζει ότι τα γραπτά και οι συστάσεις του Άσπεργκερ συνέβαλαν στη μεταφορά και τον θάνατο δεκάδων, αν όχι εκατοντάδων, παιδιών που χαρακτηρίστηκαν από τους Ναζί ως «ελαττωματικά» ή βάρος για το κράτος.
Προσαρμογή στο ναζιστικό πλαίσιο
Το περιβάλλον στην Αυστρία μεταμορφώθηκε ριζικά μετά τη γερμανική προσάρτηση το 1938. Σύμφωνα με τη Σέφερ, ο Άσπεργκερ άρχισε να χρησιμοποιεί όρους όπως σκληρότητα, κακία ή σαδιστικά χαρακτηριστικά στις διαγνώσεις του για να περιγράψει ορισμένα παιδιά, μια στάση που συνέπεσε με την εντατικοποίηση των πολιτικών ευγονικής του καθεστώτος.
Ο Στιβ Σίλμπερμαν, συγγραφέας ενός βιβλίου για τον αυτισμό, υπενθύμισε στο Αμερικανικό Δημόσιο Ραδιοφωνικό Δίκτυο ότι οι γιατροί έπρεπε να αναφέρουν παιδιά με αναπηρία και ότι οι φοιτητές ιατρικής εκπαιδεύονταν να χορηγούν θανατηφόρες ενέσεις και να παραποιούν πιστοποιητικά θανάτου.
Αν και ο Άσπεργκερ δεν εντάχθηκε ποτέ επίσημα στο κόμμα, εντάχθηκε σε ομοϊδεάτες επαγγελματικούς κύκλους.
Οι δεσμοί του με εξέχοντες εκπροσώπους του προγράμματος ευθανασίας στη Βιέννη, συμπεριλαμβανομένου του διευθυντή του Am Spiegelgrund, ενίσχυσαν τη θέση του στην τοπική ιατρική.
Παιδική ευθανασία και διεύρυνση του φάσματος του αυτισμού
Η παιδική ευθανασία εφαρμόστηκε στη Γερμανία και την Αυστρία από τον Ιούλιο του 1939, με ρητό στόχο την εξάλειψη αυτού που οι Ναζί περιέγραφαν ως «ζωή ανάξια να τη ζεις». Η Σέφερ σημειώνει ότι τουλάχιστον 5.000 παιδιά πέθαναν σε αυτά τα προγράμματα, τα περισσότερα αφού μεταφέρθηκαν σε ειδικούς θαλάμους σε κέντρα όπως το Am Spiegelgrund.
Οι θάνατοι προήλθαν από υπερβολικές δόσεις που χορηγήθηκαν σκόπιμα από το προσωπικό με τον Άσπεργκερ, να συστήνει τη μεταφορά εκει δεκάδων παιδιών, όπως προκύπτει από τα έγγραφα.
Παρά αυτή τη σκοτεινή ιστορία, μια μεταγενέστερη ερμηνεία θεώρησε τον Άσπεργκερ ως πιθανό προστάτη των παιδιών με νευρολογικές παθήσεις, λόγω μεμονωμένων αναφορών στις οποίες υποστήριξε ότι ο αυτισμός έδειξε την προσαρμοστικότητα των «μη φυσιολογικών προσωπικοτήτων».
Το 1943, εξέφρασε ότι ήταν υποχρέωση να υπερασπιστεί αυτά τα παιδιά και οι θεωρητικές του συνεισφορές προώθησαν, δεκαετίες αργότερα, τη διατύπωση της έννοιας του φάσματος του αυτισμού.
Η μελέτη του Czech έχει αναδιαμορφώσει την ιστορική εκτίμηση του Χανς Άσπεργκερ.
Αν και μετά τον πόλεμο επικράτησε η πεποίθηση ότι όχι μόνο δεν συνεργάστηκε, αλλά προστάτευε τα παιδιά, η ανασκόπηση του ντοκιμαντέρ το διαψεύδει, δείχνοντας τον ρόλο του ως δομικό μέρος των ιατρικών ομάδων που εμπλέκονται σε αποφάσεις ζωής ή θανάτου για ανηλίκους.
Σε ερώτηση ωστόσο αν είναι σκόπιμο να αλλάξει το όνομα του συνδρόμου, ο ερευνητής απάντησε: «Θα πρέπει απλώς να γνωρίζουμε το ιστορικό πλαίσιο πίσω από την προέλευσή του, αλλά να μην το διαγράψουμε από το λεξιλόγιό μας».
Ο Χανς Άσπεργκερ, απεβίωσε στη Βιέννη το 1980 σε ηλικία 74 ετών.
