Η Global Gateway αναδεικνύεται ως η στρατηγική ευρωπαϊκή απάντηση στον κινεζικό «Δρόμο του Μεταξιού»
Η Global Gateway εγκαινιάστηκε το 2021 με προγραμματισμένες επενδύσεις ύψους 300 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2021-2027
Snapshot
- Η Global Gateway της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με επενδύσεις 300 δισ. ευρώ για το 2021
- 2027, αποτελεί στρατηγική απάντηση στην κινεζική Πρωτοβουλία Belt and Road (BRI).
- Η Global Gateway προωθεί βιωσιμότητα, διαφάνεια και συνεργασία με τοπικές κοινωνίες, σε αντίθεση με το συγκεντρωτικό και χρεωκοπικό μοντέλο της BRI.
- Σημαντικά έργα, όπως ο Διάδρομος Lobito στην Αφρική και ο Διακασπιακός Μεταφορικός Διάδρομος στην Κεντρική Ασία, ενισχύουν τις εμπορικές διαδρομές και την τοπική ανάπτυξη.
- Η πρωτοβουλία επεκτείνεται πέρα από τις μεταφορές, χρηματοδοτώντας ψηφιακή συνδεσιμότητα, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, υγεία και εκπαίδευση.
- Η Global Gateway επιδιώκει να διαμορφώσει ένα διαφανές, θεσμικό και βιώσιμο μοντέλο διεθνών συνεργασιών, ανταγωνιζόμενη γεωπολιτικά την κινεζική επιρροή.
Η κινεζική Πρωτοβουλία Belt and Road (BRI) σχεδιάστηκε ως μια φιλόδοξη γεωπολιτική και οικονομική στρατηγική με στόχο την επέκταση της παγκόσμιας επιρροής του Πεκίνου μέσω χρηματοδότησης υποδομών και έργων διασυνδεσιμότητας σε Ασία, Αφρική, Ευρώπη και Λατινική Αμερική.
Ωστόσο, περισσότερο από μία δεκαετία μετά την έναρξή της, η BRI βρίσκεται ολοένα και περισσότερο στο επίκεντρο κριτικής σχετικά με τη βιωσιμότητα του χρέους, την έλλειψη διαφάνειας και τις μακροπρόθεσμες συνέπειες που έχουν οι κινεζικά χρηματοδοτούμενες υποδομές στις αναπτυσσόμενες οικονομίες.
Ως απάντηση, η Ευρωπαϊκή Ένωση προώθησε τη δική της εναλλακτική πρόταση, την πρωτοβουλία Global Gateway, την οποία παρουσιάζει ως ένα πιο βιώσιμο και βασισμένο σε αξίες μοντέλο διεθνούς συνεργασίας.
Η Global Gateway εγκαινιάστηκε το 2021 με προγραμματισμένες επενδύσεις ύψους 300 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2021-2027 και αποτελεί την προσπάθεια της Ευρώπης να επαναπροσδιορίσει τις διεθνείς αναπτυξιακές συνεργασίες μέσα από επενδύσεις σε υποδομές, ψηφιακή συνδεσιμότητα, καθαρή ενέργεια, μεταφορές, εκπαίδευση και υγεία, με βασικούς άξονες τη βιωσιμότητα, τη διαφάνεια και τη συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες.
Σε αντίθεση με το συχνά συγκεντρωτικό και κρατικά καθοδηγούμενο χρηματοδοτικό μοντέλο που συνδέεται με την BRI, η Global Gateway επιδιώκει να συνδυάσει επιχορηγήσεις, ευνοϊκή χρηματοδότηση και τεχνική υποστήριξη, επιτρέποντας στις χώρες-εταίρους να λειτουργούν ως ισότιμοι συνεργάτες και όχι ως οικονομικά εξαρτημένοι οφειλέτες.
Η διαφορά μεταξύ των δύο μοντέλων γίνεται πλέον όλο και πιο εμφανής. Η κινεζική BRI άλλαξε τα δεδομένα της παγκόσμιας χρηματοδότησης υποδομών, χρηματοδοτώντας με ταχύτητα σιδηροδρόμους, αυτοκινητοδρόμους, λιμάνια και ενεργειακά έργα σε ολόκληρο τον αναπτυσσόμενο κόσμο. Ωστόσο, επικριτές επισημαίνουν ότι πολλές χώρες βρέθηκαν αντιμέτωπες με υπέρογκα χρέη και αδιαφανείς συμβάσεις.
Μελέτες διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών δείχνουν ότι αρκετές χώρες χαμηλού εισοδήματος αντιμετωπίζουν πλέον αυξημένο κίνδυνο δημοσιονομικής ασφυξίας, καθώς σημαντικό μέρος των εθνικών τους εσόδων κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση χρέους αντί για αναπτυξιακές πολιτικές.
Αντίθετα, η Global Gateway στηρίζεται σε έξι βασικές αρχές: δημοκρατικές αξίες, χρηστή διακυβέρνηση, διαφάνεια, βιωσιμότητα, ασφάλεια και συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη υποδομών δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στη δημιουργία φυσικών έργων, αλλά να συμβάλλει και στην ενίσχυση θεσμών, τοπικών οικονομιών, περιβαλλοντικής βιωσιμότητας και κοινωνικής συνοχής.
Αυτή η φιλοσοφία αποτυπώνεται ήδη σε εμβληματικά έργα της Global Gateway που βρίσκονται σε εξέλιξη στην Αφρική, την Κεντρική Ασία και άλλες περιοχές.
Ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα είναι ο Διάδρομος Lobito στην Αφρική. Ο διάδρομος εκτείνεται από τις ακτές της Αγκόλας στον Ατλαντικό, διασχίζει τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και φτάνει έως τη ζώνη χαλκού της Ζάμπιας, με στόχο να μεταμορφώσει το εμπόριο και τις μεταφορές στην Κεντρική και Νότια Αφρική.
Με την ολοκλήρωσή του, αναμένεται να μειώσει θεαματικά τον χρόνο μεταφοράς εμπορευμάτων από τις πλούσιες σε ορυκτά περιοχές της Ζάμπιας και του Κονγκό προς τις διεθνείς αγορές, περιορίζοντας τους χρόνους παράδοσης από περισσότερο από έναν μήνα σε περίπου μία εβδομάδα.
Πέρα όμως από τις μεταφορικές υποδομές, ο Διάδρομος Lobito αντανακλά και τις ευρύτερες στρατηγικές φιλοδοξίες της Ευρώπης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι εταίροι της έχουν κινητοποιήσει περισσότερα από 2 δισεκατομμύρια ευρώ για επενδύσεις που σχετίζονται με τον διάδρομο, δίνοντας έμφαση όχι μόνο σε σιδηροδρομικά έργα, λιμάνια και logistics, αλλά και στην ενέργεια, τη βιώσιμη γεωργία, την επαγγελματική κατάρτιση, τη διευκόλυνση εμπορίου και την τοπική βιομηχανική ανάπτυξη.
Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά μοντέλα εξορυκτικών υποδομών, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται πλέον προς την τοπική προστιθέμενη αξία, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ενσωμάτωση των αφρικανικών οικονομιών στις περιφερειακές και παγκόσμιες αλυσίδες αξίας.
Το έργο έχει επίσης προσελκύσει ευρεία διεθνή στήριξη.
Η ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης, η Africa Finance Corporation, η Παγκόσμια Τράπεζα και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμμετέχουν ενεργά στη χρηματοδότηση και υλοποίησή του, σε συνεργασία με την Αγκόλα, τη Ζάμπια και τη ΛΔ Κονγκό.
Μόνο η Ουάσιγκτον φέρεται να έχει δεσμεύσει έως και 4 δισεκατομμύρια δολάρια για τον διάδρομο, γεγονός που αναδεικνύει πόσο καθοριστικός έχει γίνει πλέον ο ανταγωνισμός στις υποδομές για τη διαμόρφωση της νέας γεωπολιτικής ισορροπίας.
Παρόμοια δυναμική καταγράφεται και στην Κεντρική Ασία μέσω του Διακασπιακού Μεταφορικού Διαδρόμου, μιας ακόμη μεγάλης πρωτοβουλίας της Global Gateway που συνδέει την Ευρώπη με την Κεντρική Ασία και τον Νότιο Καύκασο.
Ευρωπαϊκοί χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί έχουν ήδη δεσμεύσει δισεκατομμύρια ευρώ για έργα μεταφορών, logistics και περιφερειακής εμπορικής διασύνδεσης σε χώρες όπως το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν και το Κιργιστάν.
Η πρωτοβουλία αντικατοπτρίζει τη στρατηγική επιδίωξη της Ευρώπης να ενισχύσει εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές και να μειώσει την εξάρτησή της από παραδοσιακούς γεωπολιτικούς άξονες.
Η Global Gateway επεκτείνεται πλέον και πέρα από τις κλασικές μεταφορικές υποδομές.
Το πρόγραμμα χρηματοδοτεί έργα ψηφιακής συνδεσιμότητας, ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, υδάτινων υποδομών, συστημάτων υγείας και εκπαιδευτικών συνεργασιών σε πολλές περιοχές του κόσμου.
Στα παραδείγματα περιλαμβάνονται επενδύσεις σε δίκτυα οπτικών ινών στη Βόρεια Αφρική, έργα ανανεώσιμης ενέργειας στη Λατινική Αμερική και μονάδες αφαλάτωσης στη Μέση Ανατολή.
Αυτή η πιο ολιστική αναπτυξιακή προσέγγιση διαφοροποιεί τη Global Gateway από τα παραδοσιακά μοντέλα χρηματοδότησης που επικεντρώνονται αποκλειστικά στις υποδομές.
Στον πυρήνα αυτής της αντιπαράθεσης βρίσκεται ένα πολύ ευρύτερο ερώτημα: πώς πρέπει να διαμορφώνονται οι διεθνείς αναπτυξιακές συνεργασίες στον 21ο αιώνα;
Η κινεζική BRI απέδειξε την ταχύτητα και την κλίμακα με την οποία μπορούν να χρηματοδοτηθούν και να υλοποιηθούν μεγάλα έργα υποδομών. Παράλληλα όμως ανέδειξε και αδυναμίες που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα του χρέους, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και την εξάρτηση από εξωτερικούς παράγοντες.
Η ευρωπαϊκή Global Gateway επιχειρεί να παρουσιαστεί ως ένα πιο διαφανές, θεσμικό και τοπικά ενσωματωμένο μοντέλο, που δίνει προτεραιότητα στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα αντί της βραχυπρόθεσμης γεωπολιτικής επιρροής.
Το αν θα πετύχει, ωστόσο, θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τα διαθέσιμα κεφάλαια αλλά και από την ταχύτητα υλοποίησης, την αποτελεσματικότητα και την ικανότητα ανταπόκρισης στις επείγουσες ανάγκες των χωρών-εταίρων.
Για την Αφρική και συνολικά τον Παγκόσμιο Νότο, η εμφάνιση ανταγωνιστικών αναπτυξιακών και επενδυτικών πλαισίων δημιουργεί τόσο ευκαιρίες όσο και προκλήσεις.
Οι χώρες αποκτούν πλέον μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ ώστε να διεκδικήσουν συνεργασίες που θα στηρίζουν τη βιομηχανική ανάπτυξη, τη μεταφορά τεχνογνωσίας, την τοπική προστιθέμενη αξία και τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη.
Η πρόκληση θα είναι να διασφαλιστεί ότι ο παγκόσμιος ανταγωνισμός θα μεταφραστεί σε ουσιαστικά και μακροπρόθεσμα οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες — και όχι σε μια νέα μορφή γεωπολιτικής εξάρτησης.
Καθώς οι υποδομές μετατρέπονται ολοένα και περισσότερο στο βασικό πεδίο ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων, πρωτοβουλίες όπως η Global Gateway και η Belt and Road Initiative δεν αποτελούν πλέον απλώς αναπτυξιακά προγράμματα.
Αποτελούν πλέον καθοριστικά εργαλεία γεωπολιτικής στρατηγικής, οικονομικής διπλωματίας και παγκόσμιας προβολής ισχύος στον 21ο αιώνα.
