Η «χημεία» Τραμπ - Ερντογάν φέρνει ανατροπή: To χρονικό επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35

Ο Ντόναλντ Τραμπ, με γνώμονα την προσωπική του χημεία με τον Ταγίπ Ερντογάν αλλά και την αναγνώριση του κρίσιμου ρόλου που παίζει η Τουρκία για το μέλλον του ΝΑΤΟ, επέλεξε να παραμερίσει τις ανησυχίες για τον αυταρχισμό της Άγκυρας. Με δύο στρατηγικές ανακοινώσεις, επιχειρεί να σπάσει το πολυετές αμυντικό εμπάργκο, ανοίγοντας ένα νέο και εξαιρετικά αμφιλεγόμενο για πολλούς, κεφάλαιο στις σχέσεις των δύο χωρών.

Η αρχή έγινε στο τέλος Ιουνίου του 2026. Η κυβέρνηση Τραμπ κοινοποίησε και επίσημα στο Κογκρέσο την πρόθεσή της να εγκρίνει μια τεράστια αμυντική συμφωνία ύψους 700 εκατομμυρίων δολαρίων για την πώληση δεκάδων αμερικανικών κινητήρων General Electric F110. Οι κινητήρες αυτοί είναι ζωτικής σημασίας για την Τουρκία, καθώς προορίζονται να τροφοδοτήσουν το εγχώριο μαχητικό αεροσκάφος 5ης γενιάς της, το KAAN. Σε κοινές δηλώσεις του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, στο Λευκό Οίκο, ο Τραμπ ρωτήθηκε για τη συμφωνία των κινητήρων και των F-35, απαντώντας χαρακτηριστικά: «Ναι, το πιστεύω. Κοιτάξτε, [η Τουρκία] είναι μέλος του ΝΑΤΟ», προϊδεάζοντας για τη συνέχεια.

Η δεύτερη και πιο ηχηρή ανακοίνωση έρχεται στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα. Όπως αποκάλυψε η εφημερίδα New York Times, επικαλούμενη τέσσερις ανώτατους κυβερνητικούς αξιωματούχους των ΗΠΑ, ο Τραμπ ταξιδεύει στην Άγκυρα με σκοπό να ανακοινώσει προσωπικά στον Ερντογάν ότι είναι έτοιμος να επιτρέψει την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.

Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει νωρίτερα ότι ετοιμάζει ένα δώρο που θα έκανε τον Ερντογάν «πολύ χαρούμενο». Επειδή το Κογκρέσο έχει ψηφίσει νόμο που απαγορεύει ρητά τη μεταφορά των μαχητικών αεροσκαφών F-35 στην Τουρκία όσο εκείνη κατέχει τους ρωσικούς αντιαεροπορικούς πυραύλους S-400, ο Τραμπ έχει δώσει εντολή στους συνεργάτες του να βρουν νομικά «παράθυρα». Σύμφωνα με πληροφορίες, εξετάζεται η λύση μιας ανταλλαγής επίσημων επιστολών μεταξύ των δύο ηγετών για την παράκαμψη των περιορισμών.

Το γεωπολιτικό παρασκήνιο και οι αντιδράσεις

Η απόφαση του Τραμπ να «μοιράσει νέα τράπουλα» στον Ερντογάν δεν έρχεται χωρίς κόστος, καθώς προκαλεί ήδη έντονες τριγμούς στο εσωτερικό των ΗΠΑ αλλά και στη Μέση Ανατολή. Πολλοί Αμερικανοί βουλευτές, κυρίως από το Δημοκρατικό Κόμμα, εκφράζουν σοβαρές αντιρρήσεις. Επιμένουν ότι η Τουρκία δεν μπορεί να ανταμείβεται με αεροσκάφη 5ης γενιάς όσο το ρωσικό σύστημα S-400 παραμένει σε τουρκικό έδαφος, καθώς αυτό αποτελεί κίνδυνο ασφαλείας για την τεχνολογία stealth των F-35.

Το Κογκρέσο έχει ένα στενό χρονικό περιθώριο 15 ημερών για να προσπαθήσει να μπλοκάρει τη συμφωνία των κινητήρων. Η κίνηση αυτή προκάλεσε την άμεση αντίδραση του Ισραηλινού Πρωθυπουργού, Μπενιαμίν Νετανιάχου. Σε δηλώσεις του στο δίκτυο Fox News, ο Νετανιάχου κάλεσε δημόσια τον Τραμπ να μην προχωρήσει στην πώληση των F-35 και των κινητήρων για το KAAN στην Τουρκία. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός τόνισε ότι μια τέτοια κίνηση «θα ανέτρεπε την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή».

Η «ακτινογραφία» της σχέσης των δύο ηγετών

O Τραμπ, ο οποίος συγκρούστηκε με την Τουρκία κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας, με αφορμή την κράτηση του Αμερικανού πάστορα Άντριου Μπράνσον, τα τελευταία χρόνια έχει στραφεί στον Ερντογάν ως διπλωματικό μεσάζοντα στη Μέση Ανατολή. Ταυτόχρονα, η κριτική του Τραμπ προς τους Ευρωπαίους συμμάχους και οι απειλές του να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ έχουν ενισχύσει το κύρος του Ερντογάν στους Κόλπους της Συμμαχίας, όπως και η αυξανόμενη ικανότητα της Τουρκίας ως στρατιωτικού προμηθευτή σε άλλα μέλη του ΝΑΤΟ.

Ο Τραμπ έχει επιπλήξει και υποτιμήσει πολλούς από τους Ευρωπαίους ομολόγους του που αναμένεται να παραστούν στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία. Ωστόσο, ο οικοδεσπότης Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αξιοποίησε τους στενούς δεσμούς του με τον Αμερικανό ηγέτη για να εξασφαλίσει την παρουσία του στη Σύνοδο της Άγκυρας. «Δεν θα είχα συμφωνήσει με τους περισσότερους», είπε ο Τραμπ την περασμένη εβδομάδα. «Αλλά με πήρε τηλέφωνο. Είπε: ”Σε παρακαλώ, γίνεται στην Τουρκία. Πρέπει να είσαι εκεί. Οι ΗΠΑ πρέπει να είναι εκεί”. Και έτσι αποχωρώ από σεβασμό προς τον πρόεδρο Ερντογάν».

Με τον τρόπο αυτό ο Ερντογάν κατάφερε να αποφύγει την αναστάτωση που θα προκαλούσε η απουσία του Τραμπ από το κρίσιμο ραντεβού, ειδικά σε μια εποχή που ο Ρεπουμπλικάνος πρόεδρος έχει επανειλημμένα απειλήσει να αποσύρει τις αμερικανικές δυνάμεις από την Ευρώπη και να μειώσει τον ρόλο της Αμερικής στο ΝΑΤΟ, ανησυχώντας τους συμμάχους.

Ο Τραμπ, ο οποίος έχει συχνά επαινέσει τον Ερντογάν και τον έχει αποκαλέσει «εξαιρετικό ηγέτη», έχει επικρίνει εδώ και καιρό άλλες χώρες του ΝΑΤΟ για τις αμυντικές τους δαπάνες. Χαρακτήρισε την περσινή δέσμευση να τις ενισχύσουν συλλογικά ως μια σημαντική προσωπική νίκη. Πιο πρόσφατα, έχει συγκρουστεί με μέλη της συμμαχίας επειδή δεν υποστήριξαν τον πόλεμό του εναντίον του Ιράν.

Η συμπάθεια του Τραμπ για τους ισχυρούς ηγέτες τον έχει κάνει εδώ και καιρό θαυμαστή του Ερντογάν, ο οποίος συγκεντρώνει εξουσία στην Τουρκία πρώτα ως πρωθυπουργός και τώρα διανύοντας τον 13ο χρόνο του ως πρόεδρος. «Η σχέση του με τον Ερντογάν, η οποία είναι αρκετά ισχυρή, είναι σύμφωνη με αυτό που φαίνεται να είναι ένα μοτίβο της προτίμησής του», δήλωσε ο Φίλιπ Γκόρντον, ο οποίος διετέλεσε σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της αντιπροέδρου Καμάλα Χάρις. «Έχει συχνά επισημανθεί ότι φαίνεται να έχει καλύτερες σχέσεις με αντιπάλους και αυταρχικούς ηγέτες και σίγουρα λέει πιο ωραία πράγματα γι′ αυτούς παρά με συμμάχους. Ο Ερντογάν το εκμεταλλεύεται στο έπακρο».

Ο Ερντογάν αγνόησε τον Μπάιντεν, αλλά στοιχηματίζει στον Τραμπ

Ο Τραμπ, ο οποίος αναμένεται να έχει διμερή συνάντηση με τον Ερντογάν στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, θα είναι ο πρώτος πρόεδρος των ΗΠΑ που θα επισκεφθεί την Τουρκία μετά τον Δημοκρατικό Μπαράκ Ομπάμα το 2015. Αντίθετα, ο Δημοκρατικός πρόεδρος Τζο Μπάιντεν κράτησε τον Ερντογάν σε απόσταση αναπνοής λόγω της οπισθοδρόμησης της Τουρκίας στη δημοκρατία και τους στενούς δεσμούς της με τη Ρωσία.

Κόμματα της αντιπολίτευσης και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν κατηγορήσει τον Ερντογάν ότι υπονομεύει τη δημοκρατία και περιορίζει την ελευθερία της έκφρασης. Λένε ότι οι αβάσιμες έρευνες και διώξεις ακτιβιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημοσιογράφων, πολιτικών της αντιπολίτευσης και άλλων παραμένουν ένα επίμονο πρόβλημα στην Τουρκία.

Ο Σονέρ Καγκαπτάι του Ινστιτούτου Ουάσινγκτον δήλωσε ότι ο Ερντογάν και ο Τραμπ «έκαναν κλικ» προσωπικά κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ. Όταν ο Μπάιντεν απηύθυνε πρόσκληση το 2024 στον Ερντογάν να επισκεφθεί τις ΗΠΑ, αφού η Τουρκία υποστήριξε την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ, ο Ερντογάν αρνήθηκε. «Αυτός ήταν ο τρόπος του Ερντογάν να πει στον Τραμπ: ”Ε, πιθανότατα θα κερδίσεις τις εκλογές”.Νομίζω ότι ο Τραμπ το είδε αυτό ως μια γιγαντιαία χειρονομία».

Η σχέση μεταξύ ΗΠΑ και Τουρκίας βελτιώνεται και με άλλους τρόπους. Νωρίτερα φέτος, το Υπουργείο Δικαιοσύνης της κυβέρνησης Τραμπ απέσυρε μια σημαντική υπόθεση εναντίον της κρατικής Halkbank της Τουρκίας, η οποία είχε κατηγορηθεί ότι βοήθησε το Ιράν να παρακάμψει τις κυρώσεις των ΗΠΑ.

Ο Ερντογάν επαινεί τη φιλία του με τον Τραμπ

Όταν επέστρεψε στον Λευκό Οίκο για τη δεύτερη θητεία του, ο Τραμπ διόρισε έναν στενό φίλο ως πρεσβευτή στην Τουρκία: τον Τομ Μπαράκ, έναν μακροχρόνιο σύμμαχο που διετέλεσε επίσης πρόεδρος της επιτροπής ορκωμοσίας του. «Ο Μπαράκ παίζει κρίσιμο ρόλο ως μεσολαβητής στη σχέση», δήλωσε ο Αχμέτ Κασίμ Χαν, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο TED της Άγκυρας.

Ο Ερντογάν και ο Τραμπ έχουν πραγματοποιήσει συχνά τηλεφωνικές κλήσεις για να συζητήσουν θέματα όπως η Συρία, η Γάζα και η ευρύτερη Μέση Ανατολή, και η Τουρκία εντάχθηκε στο Συμβούλιο Ειρήνης του Τραμπ που έχει ως στόχο την επίβλεψη της εκεχειρίας στη Γάζα. Ο Τραμπ ισχυρίστηκε αυτόν τον μήνα ότι ζήτησε από τον Ερντογάν να μείνει έξω από τον πόλεμο στο Ιράν και ότι ο Τούρκος ηγέτης συμμορφώθηκε, αν και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η Τουρκία είχε ποτέ πρόθεση να εμπλακεί.

Ο Τραμπ εξέφρασε τον θαυμασμό του για τον Ερντογάν ακόμη και όταν στεκόταν δίπλα στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου σε κοινή συνέντευξη Τύπου πέρυσι. Ο Νετανιάχου, η κυβέρνηση του οποίου βρίσκεται σε αντίθεση με την Άγκυρα, ήλπιζε να κερδίσει την υποστήριξη του Τραμπ για την αντιμετώπιση της τουρκικής επιρροής στη Συρία, αλλά αντίθετα βρέθηκε να παρακολουθεί τον Τραμπ να επαινεί τον Ερντογάν και να προτρέπει τον Νετανιάχου να είναι «λογικός».

Πέρυσι, μετά τη συνάντηση με τον Τραμπ στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη, ο Ερντογάν δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ απαντά γρήγορα στις κλήσεις του, μια παραδοχή που κατέδειξε τους στενούς δεσμούς τους. «Με τον φίλο μου Τραμπ, ανοίγουμε την πόρτα σε μια νέα εποχή στις τουρκοαμερικανικές σχέσεις», δήλωσε ο Ερντογάν. «Η διαδικασία της τηλεφωνικής διπλωματίας μεταξύ μας δεν έχει ξεπεράσει ποτέ τις 24 ώρες μέχρι στιγμής. Όταν καλούμε, η άλλη πλευρά απαντά εντός 24 ωρών».

Διαβάστε επίσης