Εφιάλτης στη Μαύρη Θάλασσα: Ο «πόλεμος των σιτηρών» απειλεί την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια
Ένα κύμα επιθέσεων στη Μαύρη Θάλασσα, με τις ρωσικές δυνάμεις να στοχεύουν εμπορικά σκάφη και την Ουκρανία να απαντά με πλήγματα σε ρωσικά λιμάνια και δεξαμενόπλοια, έχει παραλύσει κάθε ναυτιλιακή δραστηριότητα, απειλώντας να βυθίσει τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες στο χάος.
Snapshot
- Οι ρωσικές επιθέσεις σε ουκρανικά λιμάνια και εμπορικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα έχουν παραλύσει τη ναυτιλία και απειλούν την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, ειδικά κατά την περίοδο συγκομιδής.
- Η Ουκρανία έχει εγκλωβίσει εκατομμύρια τόνους σιτηρών λόγω του αποκλεισμού της Οδησσού, με σοβαρές οικονομικές απώλειες για το Κίεβο.
- Οι ανταλλαγές επιθέσεων μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας έχουν καταστήσει τις θαλάσσιες οδούς εμπόλεμη ζώνη, θέτοντας σε κίνδυνο την προμήθεια τροφίμων σε περιοχές όπως η Μέση Ανατολή, η Βόρεια Αφρική και η Ασία.
- Η Ρωσία εργάζεται για ανακατεύθυνση των εξαγωγών σιτηρών προς άλλα λιμάνια λόγω των επιθέσεων, ενώ η Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας έχει καταρρεύσει μετά την επανάληψη των ρωσικών επιθέσεων.
- Η διακοπή του εμπορίου σιτηρών από Ρωσία και Ουκρανία αυξάνει τον κίνδυνο γενικευμένης επισιτιστικής κρίσης και παγκόσμιας αναστάτωσης στις αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων.
Ένα νέο επικίνδυνο κύμα κλιμάκωσης στο μέτωπο της Μαύρης Θάλασσας απειλεί να βυθίσει στο χάος τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες τροφίμων, ακριβώς στην αιχμή της περιόδου συγκομιδής. Οι εκατέρωθεν αεροπορικές και ναυτικές επιθέσεις μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας έχουν μετατρέψει τις κρίσιμες θαλάσσιες οδούς σε εμπόλεμη ζώνη, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο την επισιτιστική ασφάλεια εκατομμυρίων ανθρώπων, ιδίως στη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και την Ασία.
Οι ρωσικές δυνάμεις εξαπολύουν συστηματικές επιθέσεις με όπλα ακριβείας και drones εναντίον ουκρανικών λιμένων και εμπορικών πλοίων. Η τακτική αυτή, που έχει ήδη κοστίσει τη ζωή σε δεκάδες πολίτες και ναυτικούς, αποσκοπεί στον ασφυκτικό αποκλεισμό της Οδησσού. Αποτέλεσμα είναι η κατακόρυφη πτώση των ουκρανικών εξαγωγών και ο εγκλωβισμός εκατομμυρίων τόνων σιτηρών, γεγονός που στερεί από το Κίεβο έως και το 60% των μηνιαίων εσόδων του.
Τα ρωσικά πλήγματα συνιστούν το νεότερο κεφάλαιο της μακράς σύγκρουσης στη Μαύρη και την Αζοφική Θάλασσα. Η έλευση νέων όπλων υψηλής ακρίβειας και μεγάλου βεληνεκούς μετατρέπει τα βραδυκίνητα εμπορικά σκάφη σε εύκολους στόχους, με τους Ουκρανούς αξιωματούχους να καταγράφουν επιθέσεις σε τουλάχιστον 50 φορτηγά πλοία και περισσότερους από 30 νεκρούς πολίτες μόνο τον Ιούνιο και τον Ιούλιο.
Στην αρχή της περιόδου συγκομιδής, η ρωσική εκστρατεία στην Ουκρανία, η οποία είναι σημαντικός παραγωγός σιτηρών όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και το κριθάρι, θα μπορούσε να προκαλέσει αναταραχή στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων. Το 2022 σημειωτέον, κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου, η Ρωσία επέβαλε αποκλεισμό στα ουκρανικά λιμάνια , προκαλώντας απότομη αύξηση στις παγκόσμιες τιμές των τροφίμων και θέτοντας περίπου 70 εκατομμύρια ανθρώπους σε αυξημένο κίνδυνο οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας .
Η αντεπίθεση της Ουκρανίας
Από την πλευρά του, το Κίεβο στοχοποιεί συστηματικά δεξαμενόπλοια και φορτηγά πλοία ρωσικών συμφερόντων. Η ναυτική κλιμάκωση της Μόσχας φαίνεται να αποτελεί απάντηση για τα πλήγματα της Ουκρανίας στον ρωσικό «σκιώδη στόλο» πετρελαιοφόρων στην Αζοφική Θάλασσα —μια στρατηγική που έχει απομονώσει την κατεχόμενη Κριμαία, προκαλώντας σοβαρές ελλείψεις καυσίμων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη, μαζική επιδρομή με πυραύλους και ναυτικά drones στο κομβικό λιμάνι του Νοβοροσίσκ. Εκεί βρίσκεται πλέον αγκυροβολημένο το μεγαλύτερο μέρος του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας, μετά την αναγκαστική εκκένωση της Σεβαστούπολης στην Κριμαία λόγω των αδιάκοπων ουκρανικών επιθέσεων.
Η επίθεση προκάλεσε σοβαρές ζημιές σε δύο μεγάλους τερματικούς σταθμούς εξαγωγής σιτηρών και σε σκάφη. Μια μεγάλη εταιρεία εμπορίας σιτηρών επιβεβαίωσε στο ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων TASS ότι ο τερματικός σταθμός της είχε πληγεί από την επίθεση την Τετάρτη, ενώ μια άλλη δήλωσε το ίδιο στο Reuters και στο ρωσικό πρακτορείο RBK.Το ρωσικό υπουργείο Γεωργίας ανακοίνωσε χθες ότι εργάζεται για την ανακατεύθυνση των ροών φορτίου προς λιμάνια της Βαλτικής και της Κασπίας Θάλασσας, καθώς και προς χερσαίες οδούς. Δεν έκανε καμία αναφορά στις επιθέσεις της Ουκρανίας, αλλά δήλωσε ότι «λαμβάνει υπόψη τους τρέχοντες υλικοτεχνικούς περιορισμούς».
Καθώς η Μόσχα και το Κίεβο ανταλλάσσουν κατηγορίες για την αποσταθεροποίηση της ναυσιπλοΐας και την άνοδο των τιμών στα τρόφιμα, η κατάσταση στη Μαύρη Θάλασσα αποτυπώνει μια ευρύτερη παγκόσμια απειλή για το ελεύθερο εμπόριο. Με τις ναυτιλιακές εταιρείες να διστάζουν να αναλάβουν το ρίσκο, τους ναυτικούς να εγκαταλείπουν τις επικίνδυνες διαδρομές από το Ορμούζ μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα και την Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά να αποτελεί παρελθόν, η διεθνής κοινότητα αντιμετωπίζει ξανά το φάσμα μιας γενικευμένης επισιτιστικής κρίσης, προειδοποιούν οι αναλυτές.
Η Ρωσία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας σιταριού στον κόσμο - αλλά σύμφωνα με μια εταιρεία αναλύσεων με έδρα τη Μόσχα, οι εξαγωγές για τον Αύγουστο θα μπορούσαν να μειωθούν κατά περισσότερο από το μισό σε σύγκριση με τον ίδιο μήνα τα τελευταία πέντε χρόνια λόγω της διαταραχής στη Μαύρη Θάλασσα και τη Θάλασσα του Αζόφ. Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, κατηγόρησε την Ουκρανία ότι πραγματοποίησε επιθέσεις σε ρωσικές υποδομές σιτηρών και γεωργικών προϊόντων, με αποτέλεσμα την αύξηση των παγκόσμιων τιμών των τροφίμων και την αυξανόμενη έλλειψη σιτηρών.
Μαζί, η Ρωσία και η Ουκρανία αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό μερίδιο του παγκόσμιου εμπορίου σιτηρών, ιδίως για αγοραστές στη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και περιοχές της Ασίας. Η Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας του 2022, βάσει της οποίας η Ρωσία συμφώνησε να άρει τον αποκλεισμό των γεωργικών εξαγωγών της Ουκρανίας, δεν κράτησε πολύ αφότου η Μόσχα επανέλαβε τις επιθέσεις σε πλοία που χρησιμοποιούν τους θαλάσσιους διαδρόμους προς την Οδησσό το επόμενο έτος.
