Κάστρο Παντοκράτορα: Στο επίκεντρο η προστασία και ανάδειξη του ιστορικού οχυρού της Πρέβεζας
Εγκρίθηκε η αρχιτεκτονική και στατική μελέτη αποκατάστασης - Οι παρεμβάσεις για τη θαλάσσια διάβρωση, τη βλάστηση και τις φθορές του μνημείου
Snapshot
- Το Υπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου και τον Δήμο Πρέβεζας, προχωρά στην αποκατάσταση του Κάστρου του Παντοκράτορα μετά την έγκριση της αρχιτεκτονικής και στατικής μελέτης.
- Το Κάστρο, σημαντικό δείγμα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής της Ηπείρου, χτίστηκε μετά το 1810 και έχει διαδοχικές ιστορικές χρήσεις ως οχυρό, στρατώνας και φυλακή.
- Η νέα μελέτη αποκατάστασης περιλαμβάνει στερεώσεις, απομάκρυνση βλάστησης και προστασία από θαλάσσια διάβρωση, με σεβασμό στην αυθεντικότητα του μνημείου.
- Προβλέπονται παρεμβάσεις για τη βελτίωση της ασφάλειας των επισκεπτών, όπως νέες κλίμακες, κιγκλιδώματα και ασφαλείς διαδρομές.
- Οι φθορές του μνημείου οφείλονται σε περιβαλλοντικές συνθήκες, βλάστηση, παλαιότερες επεμβάσεις και θαλάσσια διάβρωση, καθιστώντας αναγκαίες ολοκληρωμένες αποκαταστάσεις.
Η προστασία και ανάδειξη του Κάστρου του Παντοκράτορα στην Πρέβεζα μπαίνουν σε προτεραιότητα καθώς το Υπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου και τον Δήμο Πρέβεζας, προχωρά στην αποκατάσταση του σημαντικού οχυρωματικού μνημείου, μετά την έγκριση της αρχιτεκτονικής και στατικής μελέτης.
Το Κάστρο του Παντοκράτορα δεσπόζει στην είσοδο του Αμβρακικού κόλπου και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δείγματα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής της Ηπείρου.
Το οχυρό οικοδομήθηκε επί Αλή Πασά, μετά το 1810, ενώ μελέτες τοποθετούν την ολοκλήρωσή του γύρω στο 1818. Ο εξωτερικός περίβολος είχε ολοκληρωθεί πριν από το 1830. Κατά τον 20ό αιώνα διατήρησε τη στρατιωτική του χρήση, ενώ από το 1940 έως το 1968 λειτούργησε ως φυλακή, περίοδο κατά την οποία ανεγέρθηκαν και νέα κτίσματα. Το 1939 κατασκευάστηκε στο εσωτερικό του και ο Ναός των Αγίων Αναργύρων.
«Σημαντικό μνημείο της νεότερης ιστορίας της Πρέβεζας και της Ηπείρου»
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη αναφέρεται στη σημασία του μνημείου και στις ανάγκες που έχει σήμερα, σημειώνοντας:
«Το Κάστρο Παντοκράτορα αποτελεί σημαντικό μνημείο της νεότερης ιστορίας της Πρέβεζας και της Ηπείρου, καθώς αποτυπώνει διαδοχικές ιστορικές περιόδους και χρήσεις. Αποτελείται από το κεντρικό πεντάγωνο οχυρό και τον επιθαλάσσιο περίβολο, που εκτείνεται κατά μήκος της βραχώδους ακτής και περιλαμβάνει προμαχώνες, πυροβολεία και την πυριτιδαποθήκη.
Πρόκειται για χαρακτηριστικό δείγμα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής νέου τύπου, σχεδιασμένο ώστε να συνδυάζει αμυντικές εγκαταστάσεις, χώρους στρατωνισμού και αποθήκευσης πολεμοφοδίων. Η σημερινή μορφή του αντανακλά διαδοχικές οικοδομικές φάσεις, με μεταγενέστερες επεμβάσεις που συνδέονται με τη χρήση του ως στρατώνα και φυλακής, διατηρώντας παράλληλα σημαντικά αυθεντικά κατασκευαστικά και μορφολογικά στοιχεία.
Ο επιθαλάσσιος περίβολος στα δυτικά. Στο άκρο του τείχους εντοπίζεται εκτεταμένη απώλεια δομών
Η καταγραφή της παθολογίας του αναδεικνύει την ανάγκη άμεσων επεμβάσεων στερέωσης, αποκατάστασης και διαχείρισης της βλάστησης, και κυρίως, της θαλάσσιας διάβρωσης, ώστε να ανακοπεί η εξέλιξη των βλαβών και να διασφαλιστεί η στατική του επάρκεια.
Η μελέτη αποκατάστασης προτείνει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα εργασιών, με σεβασμό στην αυθεντικότητα του μνημείου, που αναδεικνύει τις οικοδομικές του φάσεις, κατοχυρώνει την ασφαλή απόδοσή του στο κοινό, αντιμετωπίζοντας συγχρόνως τις δομικές βλάβες που εμφανίζει».
Από το 1991 η συστηματική μελέτη του Κάστρου
Η συστηματική μελέτη του μνημείου ξεκίνησε το 1991, με ερευνητικό πρόγραμμα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Δήμου Πρέβεζας. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1995, εγκρίθηκε μελέτη αποκατάστασης με στόχο την προστασία, ανάδειξη και μελλοντική επανάχρησή του.
Κατά τη δεκαετία του 1990 υλοποιήθηκαν σημαντικές εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης. Ωστόσο, αρκετές από τις προβλεπόμενες επεμβάσεις δεν ολοκληρώθηκαν ή εφαρμόστηκαν διαφορετικά από τις εγκεκριμένες μελέτες.
Η μετέπειτα εγκατάλειψη του μνημείου επιδείνωσε περαιτέρω την κατάστασή του, καθιστώντας αναγκαίες νέες και ολοκληρωμένες παρεμβάσεις.
Οι φθορές και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το μνημείο
Η παθολογία του Κάστρου καταδεικνύει εκτεταμένες βλάβες τόσο στον επιθαλάσσιο περίβολο όσο και στο κεντρικό οχυρό. Οι φθορές οφείλονται στη μακροχρόνια έκθεση στις περιβαλλοντικές συνθήκες, στη δράση της θάλασσας, στην ανάπτυξη βλάστησης, αλλά και σε παλαιότερες επεμβάσεις.
Ο Ναός των Αγίων Αναργύρων στο δώμα του Φρουρίου
Ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα αποτελεί η εκτεταμένη βλάστηση στις τοιχοποιίες και στους αναβαθμούς, η οποία έχει προκαλέσει αποδιοργάνωση των λιθοδομών, ρηγματώσεις και τοπικές καταρρεύσεις.
Η εικόνα επιβαρύνεται ακόμη από την κατάρρευση μεγάλου τμήματος του προπετάσματος στο ανατολικό μέτωπο, τα εκτεταμένα graffiti και τις μεταγενέστερες επεμβάσεις, οι οποίες δυσχεραίνουν την ιστορική αναγνωσιμότητα του οχυρού.
Τι προβλέπει η νέα μελέτη αποκατάστασης
Η μελέτη εκπονήθηκε από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού και προβλέπει την αποκατάσταση του παράκτιου οχυρωματικού περιβόλου, καθώς και τη στερέωση των εξωτερικών και εσωτερικών παρειών του κεντρικού πεντάγωνου οχυρού.
Παράλληλα, εκπονείται ξεχωριστή ακτομηχανική και περιβαλλοντική μελέτη για την προστασία του δυτικού τριγωνικού προμαχώνα από τη θαλάσσια διάβρωση.
Βασική επιδίωξη είναι η αντιμετώπιση των σοβαρών δομικών προβλημάτων που προκαλούν η θαλάσσια διάβρωση και η ανεξέλεγκτη βλάστηση, αλλά και η αποκατάσταση της αρχιτεκτονικής μορφής του μνημείου, ώστε να αναδειχθεί η ιστορική του αξία.
Όψη του εσωτερικού του Φρουρίου. Φωτογραφία του Labrance το 1912
Νέες διαδρομές και παρεμβάσεις για την ασφάλεια των επισκεπτών
Οι προτεινόμενες επεμβάσεις περιλαμβάνουν την απομάκρυνση επιχώσεων, βλάστησης και νεότερων κατασκευών, καθώς και την αποκατάσταση τοιχοποιιών, κανονιοθυρίδων, προπετασμάτων και θυρών.
Παράλληλα, προβλέπονται έργα για τη βελτίωση της ασφάλειας των επισκεπτών, μεταξύ άλλων με νέες κλίμακες, επισκευή κιγκλιδωμάτων και τη δημιουργία ασφαλών διαδρομών.
Στο κεντρικό οχυρό προβλέπονται εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης των θόλων και των λιθοδομών, αναδόμηση αποδιοργανωμένων τμημάτων και αποκατάσταση ρηγματώσεων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται, στη διατήρηση των αυθεντικών επιχρισμάτων και αρμολογημάτων στον μέγιστο δυνατό βαθμό, με στόχο οι επεμβάσεις να γίνουν με σεβασμό στην ιστορικότητα και την αυθεντικότητα του μνημείου.
