Η «Μέκκα» προχωρά χωρίς το Κάιρο - Τι αποφασίστηκε στην πρώτη συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη
Αντί για μια νέα σύνοδο των «τεσσάρων» στην Κωνσταντινούπολη, τελικά πραγματοποιήθηκε η συνάντηση των ΥΠΕΞ της Συμφωνίας της Μέκκας
Η Κωνσταντινούπολη βρέθηκε στο επίκεντρο μιας σημαντικής εξέλιξης για τη διαμόρφωση της νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας στη Μέση Ανατολή, όχι όμως ακριβώς με τον τρόπο που είχε αρχικά σχεδιαστεί.
Η προγραμματισμένη υπουργική συνάντηση του Regional 4 (R4), του τετραμερούς σχήματος Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Αιγύπτου, δεν πραγματοποιήθηκε τελικά, παρά τις προηγούμενες ανακοινώσεις και την επιβεβαίωση της συμμετοχής του Πακιστανού υπουργού Εξωτερικών Μοχάμεντ Ισάκ Νταρ.
Αντί για μια νέα σύνοδο των «τεσσάρων», στην Κωνσταντινούπολη πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνεδρίαση του Στρατηγικού Πολιτικού και Αμυντικού Συμβουλίου στο πλαίσιο της Συμφωνίας Κοινής Άμυνας της Μέκκας, με τη συμμετοχή των υπουργών Εξωτερικών και Άμυνας και των αρχηγών των Ενόπλων Δυνάμεων της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς καταδεικνύει ότι η Αίγυπτος είναι απρόθυμη να συμμετάσχει σε αυτή τη φάση. Aποκαλύπτει μια κρίσιμη διαφοροποίηση στη διαμόρφωση των νέων περιφερειακών συμμαχιών: η Αίγυπτος παραμένει εκτός της αμυντικής αρχιτεκτονικής της Μέκκας, την ώρα που οι άλλες τρεις χώρες προχωρούν στην περαιτέρω θεσμοποίηση της συνεργασίας τους.
Η Αίγυπτος είναι το μεγάλο ερωτηματικό
Η Άγκυρα ασκεί εδώ και αρκετό διάστημα πιέσεις προς το Κάιρο για να ενταχθεί στη Συμφωνία της Μέκκας. Υπό αυτό το πρίσμα, η συνάντηση του R4 θα μπορούσε να αποτελέσει το ιδανικό πολιτικό όχημα για μια έστω και έμμεση σύνδεση της Αιγύπτου με το τριμερές αμυντικό σχήμα.
Για την Τουρκία, η συμμετοχή της Αιγύπτου στο R4 θα μπορούσε να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ της τριμερούς αμυντικής συμφωνίας και ενός ευρύτερου περιφερειακού μηχανισμού πολιτικού και στρατηγικού συντονισμού.
Μια τέτοια εξέλιξη θα προσέδιδε μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάρος στην πρωτοβουλία και θα περιόριζε τον κίνδυνο να εκληφθεί η Συμφωνία της Μέκκας ως ένας κλειστός «άξονας» τριών μουσουλμανικών δυνάμεων.
Η απουσία της Αιγύπτου, αντίθετα, διατηρεί σαφή τα όρια των δύο σχημάτων.
Η Μέκκα είναι πλέον ένα τριμερές αμυντικό σύμφωνο, ενώ το R4 παραμένει ένα ευρύτερο πολιτικοδιπλωματικό σχήμα, χωρίς να έχει εξελιχθεί σε κοινή αμυντική δομή.
Γιατί έχει σημασία η στάση του Καΐρου
Το Κάιρο έχει διατηρήσει ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας με την Άγκυρα, το Ριάντ και το Ισλαμαμπάντ, χωρίς όμως να προχωρήσει στην ένταξή του στη Συμφωνία της Μέκκας.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο συμμετοχής της Αιγύπτου στο μέλλον, επισημαίνοντας ότι προηγουμένως θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ορισμένα τεχνικά ζητήματα.
Μέχρι σήμερα, ωστόσο, το Κάιρο δεν έχει κάνει το βήμα.
Η εικόνα από την Κωνσταντινούπολη δείχνει ότι η Άγκυρα και οι εταίροι της δεν είναι πλέον διατεθειμένοι να περιμένουν την Αίγυπτο για να προχωρήσουν στην εμβάθυνση της τριμερούς αμυντικής συνεργασίας.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της συνάντησης.
Η διαδικασία θεσμοποίησης της Συμφωνίας της Μέκκας προχωρά ανεξάρτητα από το εάν το Κάιρο θα αποφασίσει τελικά να συμμετάσχει.
Δύο παράλληλες αρχιτεκτονικές ασφαλείας
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι επομένως πιο σύνθετη από την απλή δημιουργία ενός νέου περιφερειακού «άξονα».
Στη μία πλευρά βρίσκεται η Συμφωνία της Μέκκας, η οποία μετατρέπεται σταδιακά από πολιτική συμφωνία σε περισσότερο θεσμοποιημένο μηχανισμό αμυντικής συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν.
Στην άλλη βρίσκεται το R4, ένα ευρύτερο σχήμα πολιτικού και διπλωματικού συντονισμού, στο οποίο συμμετέχει και η Αίγυπτος.
Δεν πρόκειται απλώς για δύο διαφορετικά formats. Αντανακλά δύο διαφορετικές ταχύτητες και πιθανώς δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς πρέπει να οργανωθεί η περιφερειακή ασφάλεια.
Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν φαίνεται να επιλέγουν την ταχύτερη εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας, ενώ η Αίγυπτος διατηρεί μεγαλύτερη απόσταση και ευελιξία.
Τι αποφασίστηκε στην πρώτη συνάντηση της Συμφωνίας της Μέκκας
Η πρώτη συνεδρίαση της Στρατηγικής Πολιτικής και Αμυντικής Επιτροπής σηματοδότησε την έναρξη μιας πιο οργανωμένης φάσης εφαρμογής της Συμφωνίας της Μέκκας.
Οι υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας, καθώς και οι αρχηγοί των Ενόπλων Δυνάμεων των τριών χωρών, συμφώνησαν στην περαιτέρω θεσμοποίηση της συνεργασίας, στην ενίσχυση της συλλογικής αποτροπής και στη βελτίωση των αμυντικών δυνατοτήτων Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν.
Στο πλαίσιο αυτό αποφασίστηκε η δημιουργία Γραμματείας στη Σαουδική Αραβία, η οποία θα υποστηρίζει θεσμικά την εφαρμογή και τον συντονισμό των αποφάσεων της συμφωνίας.
Πρώτος γενικός γραμματέας θα είναι πρόσωπο που θα προέρχεται από το Πακιστάν, με τριετή θητεία.
Η δημιουργία μόνιμης γραμματειακής δομής έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μεταφέρει τη συνεργασία από το επίπεδο των πολιτικών διακηρύξεων σε ένα περισσότερο μόνιμο και θεσμοποιημένο πλαίσιο.
Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην αμυντική βιομηχανία, την ανάπτυξη τεχνολογιών και την από κοινού παραγωγή αμυντικών συστημάτων.
Στόχος είναι όχι μόνο η ενίσχυση των εθνικών αμυντικών δυνατοτήτων, αλλά και η βελτίωση της διαλειτουργικότητας μεταξύ των Ενόπλων Δυνάμεων των τριών χωρών.
Στην κοινή ανακοίνωση που εκδόθηκε μετά τη συνεδρίαση, Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους στην εφαρμογή της Συμφωνίας της Μέκκας, υποστηρίζοντας την επίτευξη διαρκούς ειρήνης και σταθερότητας στην περιοχή.
Παράλληλα, δήλωσαν ότι θα συνεχίσουν να στηρίζουν τις εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση και τις πρωτοβουλίες για ειρηνική επίλυση των κρίσεων, με στόχο τη μείωση των περιφερειακών εντάσεων.
Στην ανακοίνωση τονίζεται ότι η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία θα συνεχίσουν να συμβάλλουν στην περιφερειακή ειρήνη και σταθερότητα θεσμοθετώντας και εφαρμόζοντας αποφασιστικά τη Συμφωνία της Μέκκας.
