Αλβανία: Πώς το θέρετρο του Τζάρεντ Κούσνερ πυροδότησε βίαιη εξέγερση κατά του Έντι Ράμα
Εκτενές ρεπορτάζ του The Atlantic καταγράφει τη μετατροπή της ειρηνικής «Επανάστασης των Φλαμίνγκο» σε σφοδρές οδομαχίες στα Τίρανα, με πάνω από 300 τραυματίες και κεντρικό αίτημα την παραίτηση του Αλβανού πρωθυπουργού.
Snapshot
- Οι διαδηλώσεις στην Αλβανία ξεκίνησαν ως αντίδραση στην τουριστική επένδυση του Τζάρεντ Κούσνερ σε προστατευόμενη περιοχή και εξελίχθηκαν σε βίαιη εξέγερση κατά της κυβέρνησης του Έντι Ράμα.
- Το αλβανικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο που επιτρέπει την ανέγερση πολυτελών θερέτρων σε προστατευόμενες περιοχές, δίνοντας καθεστώς «στρατηγικού επενδυτή» στον Κούσνερ και τους συνεργάτες του.
- Η βία κορυφώθηκε τον Οκτώβριο με επιθέσεις σε κυβερνητικά κτίρια και αστυνομικές δυνάμεις, με πάνω από 300 τραυματίες διαδηλωτές και αστυνομικούς.
- Ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα απορρίπτει την παραίτηση και αποδίδει τα επεισόδια σε οργανωμένο έγκλημα και αντιπολίτευση, ενώ παραδέχεται το πρόβλημα της διαφθοράς στην Αλβανία.
- Οι φοιτητές και διαδηλωτές κρατούν το κίνημα ακέφαλο λόγω δυσπιστίας στην πολιτική, εμπνέονται από παραδείγματα αντιπολίτευσης σε άλλες χώρες όπως η Σερβία.
Σε πεδίο μάχης έχουν μετατραπεί οι κεντρικές λεωφόροι των Τιράνων από τα μέσα Οκτωβρίου, καθώς οι κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν τον περασμένο Μάιο ενάντια στην τουριστική επένδυση του Τζάρεντ Κούσνερ στον αλβανικό νότο εξελίχθηκαν σε γενικευμένη εξέγερση κατά της κυβέρνησης του Έντι Ράμα. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του περιοδικού The Atlantic, το κίνημα που αρχικά έγινε γνωστό ως «Επανάσταση των Φλαμίνγκο» -από τα πτηνά του προστατευόμενου βιότοπου όπου σχεδιάζεται το έργο- έχει περάσει σε μια νέα, εκρηκτική φάση, την οποία πολλοί διαδηλωτές αποκαλούν πλέον «Επανάσταση του Αετού».
Στις πορείες των 3.000 και πλέον διαδηλωτών που διασχίζουν την πρωτεύουσα ανάμεσα σε σπασμένες βιτρίνες και μαυρισμένα από τις φωτιές κυβερνητικά κτίρια, κυριαρχούν συνθήματα κατά των «patronazhistët», των πελατειακών κομματικών δικτύων που ελέγχουν τη δημόσια ζωή. Ακούγονται ακόμη και παλιά συνθήματα με σαφή αντιαμερικανική αιχμή, καθώς η οργή της κοινωνίας στρέφεται ευθέως κατά της προνομιακής μεταχείρισης ξένων επενδυτών από την κυβέρνηση του Σοσιαλιστικού Κόμματος, η οποία βρίσκεται στην εξουσία εδώ και 13 χρόνια.
Το «πράσινο φως» στον Κούσνερ και η σήψη της διαφθοράς
Η αφετηρία της κρίσης εντοπίζεται τον Φεβρουάριο του 2024, όταν το αλβανικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο που επιτρέπει την ανέγερση θερέτρων πέντε αστέρων μέσα σε προστατευόμενες περιοχές. Μόλις τρεις εβδομάδες αργότερα, ο γαμπρός του Αμερικανού προέδρου ανάρτησε στο Instagram μακέτες για ένα υπερπολυτελές συγκρότημα 2.650 στρεμμάτων με μαρίνα, καζίνο και «Βίλες Δισεκατομμυριούχων» σε μια λωρίδα γης που προστατευόταν νομικά από το 2004 και φιλοξενεί χελώνες καρέτα-καρέτα και μεσογειακές φώκιες μονάχους-μονάχους. Στην Αλβανία ο μέσος ετήσιος μισθός δεν ξεπερνά τα 14.000 δολάρια. Λίγο αργότερα, κυβερνητική επιτροπή υπό τον Ράμα απένειμε στον Κούσνερ και τους συνεταίρους του καθεστώς «στρατηγικού επενδυτή» και για ένα δεύτερο έργο σε γειτονικό νησί, πρώην σοβιετική βάση υποβρυχίων, εξασφαλίζοντάς τους ταχείες αδειοδοτήσεις και κρατική χρηματοδότηση για την εκκαθάριση παλαιών πυρομαχικών.
Η επένδυση ήρθε να προστεθεί σε ένα ήδη ασφυκτικό κλίμα. Από έναν πληθυσμό 2,3 εκατομμυρίων, περίπου 40.000 Αλβανοί μεταναστεύουν κάθε χρόνο. Η ειδική εισαγγελία κατά της διαφθοράς, που συστάθηκε υπό την πίεση της ΕΕ και των ΗΠΑ, έχει ασκήσει διώξεις σε έναν πρώην πρωθυπουργό, έναν αντιπρόεδρο της κυβέρνησης, έναν πρώην πρόεδρο και τον δήμαρχο των Τιράνων, ο οποίος ασκεί τα καθήκοντά του μέσα από τη φυλακή. Υπό έρευνα για φερόμενη πλαστογράφηση τίτλων και ξέπλυμα χρήματος για λογαριασμό κυκλωμάτων ναρκωτικών βρίσκεται και επιχειρηματίας από το Μαϊάμι που πούλησε τη γη στον Κούσνερ, αν και ο ίδιος ο Αμερικανός επενδυτής δεν αντιμετωπίζει κατηγορίες. Η διαφθορά διαπερνά ακόμη και την εκπαίδευση, με έρευνα του 2025 να δείχνει ότι σχεδόν το 10% των φοιτητών σε δημόσια πανεπιστήμια παραδέχτηκε πως έδωσε χρήματα για καλύτερους βαθμούς.
Από τις ειρηνικές πορείες στις μολότοφ
Η σπίθα που πυροδότησε την κοινωνική έκρηξη ήταν ένα βίντεο τον Μάιο, στο οποίο ιδιωτικοί φρουροί του εργοταξίου ξυλοκοπούν και σέρνουν έναν ντόπιο ψαρά υπό το απαθές βλέμμα της αστυνομίας. «Ένιωσα σαν να έσερναν την αξιοπρέπειά μας πάνω στους αμμόλοφους», δήλωσε στο The Atlantic η 20χρονη φοιτήτρια του Πολυτεχνείου των Τιράνων, Μέγκι Ιμπραχίμι. Μέσα σε λίγες ώρες οι διαδηλώσεις μεταφέρθηκαν στην πρωτεύουσα με κεντρικό σύνθημα «Η Αλβανία δεν πωλείται». Στα μέσα Ιουνίου τα πλήθη έφτασαν τους 100.000 ανθρώπους, σε μια κινητοποίηση που θύμιζε την εξέγερση του 1991, όταν οι φοιτητές γκρέμισαν το άγαλμα του Ενβέρ Χότζα.
Ο Έντι Ράμα όμως αρνήθηκε να υποχωρήσει, δηλώνοντας στο Reuters τον Ιούνιο ότι «δεν υπάρχει απολύτως καμία περίπτωση να σταματήσει η επένδυση όσο είμαι εγώ εδώ». Μπροστά στην αδιαλλαξία του, οι φοιτητές περιόρισαν τα αρχικά πέντε αιτήματά τους σε ένα: την παραίτηση του πρωθυπουργού. Στις 13 Οκτωβρίου, μία εβδομάδα μετά το άνοιγμα των σχολών, το κίνημα πέρασε στη βία. Κουκουλοφόροι έξω από το υπουργείο Παιδείας και το πρωθυπουργικό μέγαρο έσπασαν πλάκες πεζοδρομίων, πέταξαν μολότοφ και πυρπόλησαν τράπεζες, υπουργεία, ένα αστυνομικό τμήμα και το Ανώτατο Δικαστήριο. Η αστυνομία απάντησε με κανόνια νερού, δακρυγόνα και πλαστικές σφαίρες. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία έως τα τέλη Οκτωβρίου, είχαν τραυματιστεί 107 διαδηλωτές και 201 αστυνομικοί. «Ήταν αναπόφευκτο. Οι ειρηνικές διαμαρτυρίες δεν τον συγκίνησαν καθόλου», σχολίασε ο Άρλιντ Τσόρι, επικεφαλής του κοινοβουλευτικού Κινήματος Μαζί.
Διαδηλωτές ρίχνουν πυροτεχνήματα και φωτοβολίδες κατά των δυνάμεων καταστολής κατά τη διάρκεια αντικυβερνητικής διαδήλωσης στα Τίρανα της Αλβανίας, τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 2026
APΗ στάση Ράμα και το προηγούμενο της Σερβίας
Με σχεδόν τρία χρόνια ακόμη στη θητεία του, ο Αλβανός πρωθυπουργός απορρίπτει κάθε συζήτηση για μεταβατική κυβέρνηση. Μιλώντας στο αμερικανικό περιοδικό, χαρακτήρισε «μεγάλη ανοησία» τις αντιδράσεις για το θέρετρο και απέδωσε τα επεισόδια σε ομάδες αντιφασιστών, στο οργανωμένο έγκλημα και στην αντιπολίτευση, η οποία «δεν μπορεί να με νικήσει στην κάλπη». Παραδέχτηκε ωστόσο πως «η διαφθορά υπήρξε μεγάλο πρόβλημα για την Αλβανία και θα ήταν ψέμα να πω ότι δεν έχουν δίκιο». Από την πλευρά του, ο Τζάρεντ Κούσνερ, του οποίου τα σχέδια δεν έχουν λάβει ακόμη τελικές εγκρίσεις, αναγνώρισε σε ανακοίνωσή του ότι οι κάτοικοι έχουν «εύλογες απορίες και ανησυχίες», προσθέτοντας πως «τελικά, η Αλβανία θα αποφασίσει αν το έργο θα προχωρήσει».
Την ίδια ώρα, οι φοιτητές επιμένουν να κρατούν το κίνημά τους ακέφαλο, φοβούμενοι ότι οποιοσδήποτε εκπρόσωπος θα εξαγοραστεί ή θα στοχοποιηθεί. Η δυσπιστία στην αλβανική κοινωνία είναι βαθιά: σε διεθνή έρευνα του 2018, μόλις το 2,8% των πολιτών δήλωσε ότι εμπιστεύεται τους περισσότερους ανθρώπους, το χαμηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη. Κι όμως, οι νέοι στα Τίρανα στρέφουν πλέον το βλέμμα στη γειτονική Σερβία, όπου μια αντιπολίτευση με αιχμή τους φοιτητές οδήγησε πρόσφατα στην εκλογική ήττα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Ο Σέρβος ηγέτης είχε στηρίξει και εκείνος μια πολυτελή επένδυση του Κούσνερ, την οποία ο Αμερικανός εγκατέλειψε το 2025 μετά από διώξεις Σέρβων αξιωματούχων για διαφθορά. «Υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να μάθουμε από αυτούς», είπε η Ιμπραχίμι.
Οι δυνάμεις καταστολής συγκρούστηκαν με αντικυβερνητικούς διαδηλωτές στα Τίρανα της Αλβανίας, αργά το βράδυ της Τρίτης, 20 Οκτωβρίου 2026
APΗ εικόνα που κλείνει το ρεπορτάζ του The Atlantic αποτυπώνει το κλίμα στους δρόμους της πρωτεύουσας. Έξω από το υπουργείο Παιδείας, καθώς οι κάδοι κάπνιζαν και το πλήθος έδειχνε κουρασμένο, μια ηλικιωμένη γυναίκα πλησίασε τους φοιτητές σπρώχνοντας ένα καροτσάκι λαϊκής. Έβγαλε από μια σακούλα ξεθωριασμένα χειμωνιάτικα μπουφάν και άρχισε να τα μοιράζει στους νέους. Ανήκαν στα παιδιά της, που ζουν πια στο εξωτερικό, και όπως τους είπε, εκείνα θα ήθελαν να τα φορέσει αυτή η γενιά που έμεινε πίσω.