Guardian για την Οδύσσεια του Νόλαν: «Τι στο καλό συμβαίνει;» - Γιατί δεν έχει ούτε έναν Έλληνα;

Η νέα κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα μεγαλύτερα κινηματογραφικά γεγονότα της χρονιάς. Ωστόσο, όπως επισημαίνει σε άρθρο της η βρετανική εφημερίδα The Guardian, πριν ακόμη βγει στις αίθουσες, έχει ήδη προκαλέσει συζητήσεις - όχι για την πλοκή ή τα εντυπωσιακά σκηνικά της, αλλά για το καστ της και ειδικά για «μια ηχηρή απουσία»: Στην επική ταινία δεν συμμετέχει ούτε ένας Έλληνας ηθοποιός.

Υπάρχουν οι αμερικανικές προφορές, οι γυαλιστερές πανοπλίες, η σκοτεινή χρωματική παλέτα που θυμίζει το «Dunkirk» και η επιλογή της Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ωραίας Ελένης, μια απόφαση που προκάλεσε σχόλια και κριτική στα κοινωνικά δίκτυα. Ανάμεσα σε όσους αντέδρασαν ήταν και ο Έλον Μασκ, ο οποίος υποστήριξε ότι η επιλογή δεν είναι «αυθεντική».

Όμως, όπως γράφει ο Guardian, για πολλούς Έλληνες το πραγματικό ζήτημα της αυθεντικότητας βρίσκεται αλλού. Εκείνο που προκαλεί απορία είναι γιατί σε μια ταινία βασισμένη στο κορυφαίο έργο του Ομήρου δεν βρέθηκε θέση ούτε για έναν Έλληνα ηθοποιό.

Η συζήτηση που άνοιξε στην Ελλάδα

Το θέμα έχει ήδη προκαλέσει έντονες συζητήσεις στα ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ονόματα όπως ο Μπίλι Ζέιν, ο Θίο Τζέιμς, η Τζένιφερ Άνιστον, ο Χανκ Αζάρια και ο Ντέιβ Μπαουτίστα εμφανίζονται συχνά σε λίστες με τους «εναλλακτικούς πρωταγωνιστές» που θα μπορούσαν να συμμετέχουν στην παραγωγή.

Παράλληλα, ελληνικά και ελληνοκυπριακά μέσα ενημέρωσης δημοσιεύουν ανοιχτές επιστολές και σχόλια για την απουσία οποιασδήποτε ελληνικής παρουσίας από το καστ.

Για πολλούς, πρόκειται για ακόμη ένα παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο το Χόλιγουντ αξιοποιεί την ελληνική μυθολογία χωρίς να θεωρεί αναγκαία τη συμμετοχή Ελλήνων δημιουργών ή ηθοποιών, γράφει η βρετανική εφημερίδα.

Ένα διαχρονικό φαινόμενο του Χόλιγουντ

Η πραγματικότητα είναι ότι το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Από το «Jason and the Argonauts» του 1963 μέχρι την «Τροία» του 2004, η αμερικανική κινηματογραφική βιομηχανία έχει επανειλημμένα αντλήσει υλικό από τους ελληνικούς μύθους χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ελληνική εκπροσώπηση. Αντίθετα, οι Έλληνες εμφανίζονται συχνότερα μέσα από στερεότυπα: ως θορυβώδεις, γραφικοί και ανέμελοι «Ζορμπάδες», όπως συνέβη σε ταινίες όπως το «Mamma Mia!» ή το «Shirley Valentine».

Στα ιστορικά και μυθολογικά έπη, ωστόσο, η σύνδεση των σύγχρονων Ελλήνων με μορφές όπως ο Αχιλλέας, ο Οδυσσέας, ο Μέγας Αλέξανδρος ή ο Λεωνίδας μοιάζει να απουσιάζει. Σαν η σημερινή Ελλάδα να μην έχει καμία σχέση με την αρχαιότητα που ενέπνευσε αυτές τις ιστορίες.

«Ο κόσμος βλέπει τους Έλληνες περισσότερο ως Ζορμπά παρά ως Αχιλλέα»

Ο Guardian φιλοξενεί την άποψη του κριτικού κινηματογράφου Θοδωρή Κουτσογιαννόπουλου, ο οποίος θεωρεί ότι αυτή η εικόνα παραμένει βαθιά ριζωμένη. «Υπάρχει πράγματι η αίσθηση ότι η παγκόσμια αντίληψη για τους Έλληνες είναι πιο κοντά στον Ζορμπά παρά στον Αχιλλέα. Το βρίσκω απογοητευτικό και τεμπέλικο ως στερεότυπο, το οποίο εξακολουθεί να αναπαράγεται αντί να παρουσιάζονται πιο σύνθετες και ουσιαστικές εκδοχές της ελληνικότητας», σημειώνει.

Όπως προσθέτει, θα ήταν ευχάριστο να δει κανείς έναν ή δύο Έλληνες ανάμεσα στους πρωταγωνιστές, αν και παραδέχεται πως κάτι τέτοιο θα αποτελούσε μάλλον έκπληξη.

Ένα καστ που «εκπροσωπεί τον κόσμο»

Πολλοί πίστευαν ότι ο Νόλαν ίσως θα ακολουθούσε διαφορετική προσέγγιση. Η «Οδύσσεια» διαθέτει δεκάδες σημαντικούς χαρακτήρες και θα μπορούσε εύκολα να προσφέρει χώρο σε Έλληνες ηθοποιούς. Αντί γι’ αυτό, το καστ αποτελείται από διεθνείς σταρ όπως ο Ματ Ντέιμον στον ρόλο του Οδυσσέα, η Ζεντάγια, ο Τομ Χόλαντ, η Σαρλίζ Θερόν και ο Τζον Μπέρνταλ, ενώ συμμετέχουν επίσης οι Χιμές Πατέλ, Γουίλ Γιουν Λι και Τράβις Σκοτ.

Σύμφωνα με τη Λουπίτα Νιόνγκο, στόχος του σκηνοθέτη ήταν να δημιουργήσει ένα καστ που να «εκπροσωπεί τον κόσμο».

Πρόκειται αναμφίβολα για μια αξιέπαινη πρόθεση. Ωστόσο, για πολλούς Έλληνες η πλήρης απουσία ελληνικής παρουσίας κάνει την επιλογή ακόμη πιο εμφανή. Αν μια ταινία φιλοδοξεί να εκπροσωπήσει ολόκληρο τον κόσμο, γιατί να μην υπάρχει θέση για τους ανθρώπους που συνδέονται πιο άμεσα με το πρωτότυπο έργο;

Η ελληνική κληρονομιά ως «παγκόσμια» κληρονομιά

Η ειρωνεία, σύμφωνα με τους επικριτές της επιλογής, είναι ότι όσοι μιλούν περισσότερο για «αυθεντική» εκπροσώπηση δεν φαίνεται να παρατήρησαν πως δεν υπάρχει ούτε ένας Έλληνας στην παραγωγή.

Για πολλούς στην Ελλάδα, η απουσία αυτή αποκτά έναν ευρύτερο συμβολισμό: Ότι οι αρχαιοελληνικές ιστορίες θεωρούνται μέρος μιας γενικής δυτικής πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ οι ίδιοι οι Έλληνες αντιμετωπίζονται ως δευτερεύον στοιχείο της.

Στην πιο ακραία της εκδοχή, αυτή η λογική θυμίζει ακόμη και τα επιχειρήματα που κατά καιρούς έχουν χρησιμοποιηθεί για να δικαιολογήσουν τη μη επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα.

Μια διαφορετική εποχή για το Χόλιγουντ

Η νέα «Οδύσσεια» έρχεται επίσης σε μια περίοδο όπου το Χόλιγουντ δίνει ολοένα και μεγαλύτερη έμφαση στην πολιτισμική εκπροσώπηση και την αναγνώριση της προέλευσης των ιστοριών που μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη.

«Αυτό ακριβώς συζητάμε όλοι», λέει άνθρωπος του κινηματογραφικού χώρου στην Αθήνα, που μίλησε στον Guardian. «Οι ελληνικές ιστορίες μοιάζουν να εξαιρούνται από τις συζητήσεις περί εκπροσώπησης που εφαρμόζονται πλέον σε πολλές άλλες πολιτισμικές παραδόσεις».

Και όμως, η ελληνική κινηματογραφική σκηνή βρίσκεται σε δημιουργική άνθηση. Δημιουργοί όπως ο Γιώργος Λάνθιμος και η Αθηνά Τσαγγάρη έχουν αναδείξει διεθνώς μια νέα γενιά Ελλήνων ηθοποιών, μεταξύ των οποίων και η Αγγελική Παπούλια. Όσο για τη διασπορά, πολλοί θεωρούν ότι η πρόσφατη επιτυχία του Theo James στο «The White Lotus» αποδεικνύει ότι το ταλέντο υπήρχε.

Γιατί το θέμα αγγίζει τόσο πολύ τους Έλληνες

Για πολλούς εκτός Ελλάδας η συζήτηση μπορεί να φαίνεται υπερβολική. Άλλωστε, η «Οδύσσεια» είναι ένα λογοτεχνικό έργο και όχι ιστορικό ντοκουμέντο.

Ωστόσο, για τους Έλληνες οι ιστορίες αυτές παραμένουν βαθιά συνδεδεμένες με την πολιτισμική τους ταυτότητα. Σε πολλές οικογένειες τα ομηρικά έπη εξακολουθούν να αποτελούν ζωντανό κομμάτι της καθημερινότητας, ενώ ονόματα όπως Αχιλλέας, Αθηνά και Οδυσσέας παραμένουν ιδιαίτερα διαδεδομένα.

Στα ελληνικά σχολεία, οι μαθητές διδάσκονται αποσπάσματα του Ομήρου στα αρχαία ελληνικά, ενώ πολλές φράσεις και αναφορές από τα έπη επιβιώνουν στη σύγχρονη γλώσσα. Η «Οδύσσεια» αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα θεμέλια της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ταυτόχρονα, όμως, κατέχει ξεχωριστή θέση στη συλλογική μνήμη και την πολιτισμική συνείδηση των Ελλήνων.

Γι’ αυτό και η συζήτηση γύρω από το καστ της ταινίας δεν αφορά μόνο τον κινηματογράφο. Για πολλούς Έλληνες, αφορά το δικαίωμα να έχουν θέση στις ιστορίες που αφηγούνται την ίδια τους την κληρονομιά. Ίσως γι’ αυτό η αντιπαράθεση γύρω από την «Οδύσσεια» του Νόλαν θυμίζει το κεντρικό θέμα του ίδιου του έπους: τον νόστο, την επιστροφή στην πατρίδα ύστερα από χρόνια περιπλάνησης.

Οι Έλληνες δεν ζητούν να πρωταγωνιστήσουν απαραίτητα στην ιστορία. Ζητούν απλώς να μη διαγραφούν από αυτήν, καταλήγει το άρθρο του Guardian.

Διαβάστε επίσης