Όλες οι αλλαγές στις διαθήκες: Τι πρέπει να γνωρίζουν οι κληρονόμοι

Ολοκληρώθηκαν οι συναντήσεις με αρμόδιους φορείς, που είχε όλο το προηγούμενο διάστημα το υπουργείο Δικαιοσύνης, αναφορικά με το νέο Κληρονομικό Δίκαιο.

Πλέον, το νομοσχέδιο που θα αλλάξει άρδην το σύνολο του νομικού πλαισίου για τις κληρονομιές και τις διαθήκες βρίσκεται στην τελική ευθεία, ώστε να αποτελέσει νόμο του κράτους. Σύμφωνα με όσα αναφέρονται από το υπουργείο Δικαιοσύνης, σύσσωμοι οι φορείς με τους οποίους συζήτησαν τα στελέχη του υπουργείου «ανταποκρίθηκαν συνολικά θετικά στο νέο Κληρονομικό Δίκαιο, με ιδιαίτερα ενθαρρυντικά σχόλια ως προς τις προτεινόμενες αλλαγές, καθώς οι παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν είχαν κατά κύριο λόγο βελτιωτικό και συμπληρωματικό χαρακτήρα».

Πλέον, το νομοσχέδιο, μετά την επεξεργασία των παρατηρήσεων και με βάση το χρονοδιάγραμμα που είχε δοθεί κατά την παρουσίασή του, πρόκειται άμεσα να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση για διάστημα ενός μηνός. Μετά την επεξεργασία και των σχολίων που θα γίνουν στη διάρκεια της διαβούλευσης, θα κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός του πρώτου τετραμήνου του 2026.

Οπως αναφέρεται σχετικά σε ανακοίνωση των προηγούμενων ημερών, οι φορείς «έκαναν τις παρατηρήσεις τους, έθεσαν ερωτήματα για επιμέρους θέματα και κατέθεσαν υπομνήματα», χωρίς, ωστόσο, να υπάρξει από κάποια πλευρά ολική αντίρρηση επί των διατάξεων του νομοσχεδίου, ακόμη και στις πλέον «ακανθώδεις», για τις οποίες υπήρχαν ανησυχίες πως θα διατυπωθούν έντονες αντιρρήσεις, όπως για τη νέα διάταξη για τα χρέη των κληρονόμων, σύμφωνα με την οποία από την εφαρμογή του νέου Κληρονομικού Δικαίου και εντεύθεν, εφόσον ο αποθανών άφησε χρέη, αυτά θα πληρώνονται μόνο από το ενεργητικό της κληρονομιάς.

Η διάταξη αυτή θα συμβάλει καθοριστικά στον περιορισμό των αποποιήσεων κληρονομιών, που συμβαίνει σήμερα κατά κόρον, και αναμένεται να οδηγήσει στην αξιοποίηση περιουσιών και επιχειρήσεων που σήμερα απαξιώνονται. Παράλληλα, από τον κόσμο της αγοράς εκτιμάται πως η διάταξη θα έχει θετικό αποτύπωμα, αφού οι δανειστές μιας κληρονομιάς θα ικανοποιούνται σύμμετρα, ανάλογα με τις απαιτήσεις που θα έχει ο καθένας. Με τον τρόπο αυτό, οι δανειστές θα παίρνουν κάποια από τα χρήματα που τους οφείλονται από μια κληρονομιά, ενώ σήμερα μπορεί να έχουν την απαίτηση να λάβουν περισσότερα χρήματα αλλά καταλήγουν συνήθως να μη λαμβάνουν απολύτως τίποτα, αφού οι κληρονόμοι αποποιούνται μια υπερχρεωμένη κληρονομιά και η περιουσία καταλήγει στα αζήτητα.

Στο πλαίσιο της ενημέρωσης για τον νέο νόμο, ο υφυπουργός Δικαιοσύνης, Ιωάννης Μπούγας, μαζί με τους συνεργάτες του και δικαστές της Ειδικής Νομικής Υπηρεσίας του υπουργείου Δικαιοσύνης συναντήθηκαν με τους εξής φορείς (με αλφαβητική σειρά): Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος, Εθνική Ενωση Αγροτικών Συνεταιρισμών, Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Ενωση Αστικολόγων, Ενωση Δικαστών και Εισαγγελέων, Κεντρική Ενωση Επιμελητηρίων Ελλάδος, Ολομέλεια Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος, Ομοσπονδία Τριτέκνων Ελλάδας, Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων, Σύνδεσμος Ελλήνων Εμπορικολόγων και τη Συντονιστική Επιτροπή Συμβολαιογραφικών Συλλόγων Ελλάδος.

Για σύντροφο

Θα είναι η πρώτη φορά που θα αναγνωρίζονται κληρονομικά δικαιώματα και στον/η σύντροφο του θανόντα, ακόμη και εκτός γάμου ή συμφώνου συμβίωσης, έστω και υπό αυστηρές προϋποθέσεις. Οι σύντροφοι, ακόμη και αν ο θανών δεν είχε αφήσει διαθήκη, θα μπορούν να λάβουν ακόμη και το σύνολο της περιουσίας του θανόντα, εάν δεν υπάρχουν άλλοι συγγενείς μέχρι τετάρτου βαθμού. Η διάταξη αυτή ενεργοποιείται εφόσον ο θανών και ο/η σύντροφός του ζούσαν μαζί τουλάχιστον τρία χρόνια. Ακόμα και αν δεν λάβει την περιουσία του θανόντα, ωστόσο, μπορεί ο σύντροφος ενός ανθρώπου που φεύγει από τη ζωή να χρησιμοποιεί την κοινή τους κατοικία για ένα χρόνο, όπως και τα οικιακά σκεύη.

Τα ποσοστά

Αλλάζουν τα ποσοστά που λαμβάνει ο κάθε κληρονόμος, όταν δεν υπάρχει διαθήκη. Σε πολλές περιπτώσεις αυξάνεται το ποσοστό του συζύγου που επιζεί, ο οποίος π.χ. θα λαμβάνει το 33% από το 25% που λαμβάνει έως σήμερα, όταν κληρονομεί εξ αδιαθέτου μαζί με ένα παιδί. Παράλληλα, με το νέο Κληρονομικό Δίκαιο ενισχύεται η βούληση του θανόντα, αφού, στην περίπτωση που έχει συντάξει διαθήκη και έχει αφήσει εκτός αυτής τη σύζυγο ή τα παιδιά του, αυτοί σταματούν πλέον να δικαιούνται ποσοστό επί της κληρονομιάς. Τα πρόσωπα που μένουν εκτός διαθήκης και δικαιούνται νόμιμη μοίρα, θα έχουν μόνο δικαίωμα αποζημίωσης, σε μία ρύθμιση που αναμένεται να σταματήσει το φαινόμενο της κατάτμησης των ακίνητων περιουσιών.

Συμβάσεις

Σημαντική αλλαγή έρχεται με την εισαγωγή του θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων. Θα επιτρέπεται, όσο ο ενδιαφερόμενος είναι ακόμα εν ζωή, να διαπραγματευτεί με τους κληρονόμους του τα κομμάτια της περιουσίας που θα λάβει ο καθένας κι εφόσον επέλθει συμφωνία θα υπογράφουν όλοι, παρουσία συμβολαιογράφου. Η κληρονομική σύμβαση είναι ένας εντελώς νέος θεσμός στο Ελληνικό Δίκαιο, που θα διέπεται από σαφείς κανόνες, ενώ ο κληρονομούμενος θα μπορεί να επιλέξει ποιο θα είναι το εφαρμοστέο Δίκαιο που θα διέπει τη σύμβαση, το οποίο μπορεί να είναι ακόμα και άλλο από το ελληνικό.

Η κληρονομική σύμβαση θα είναι δεσμευτική, αφού δεν θα μπορεί να ανακληθεί μονομερώς, εκτός αν κάποιος κληρονόμος υποπέσει σε σοβαρό παράπτωμα. Θα μπορεί επίσης και να ακυρωθεί δικαστικά σε συγκεκριμένες περιπτώσεις (π.χ. λόγω πλάνης, απάτης ή απειλής). Θα προβλέπεται, επίσης, η δυνατότητα να καθίσταται κάποιος κληρονόμος, εφόσον συμφωνεί να παρέχει κάποιο αντάλλαγμα στον κληρονομούμενο. Παράλληλα, θα εισαχθεί και η σύμβαση παραίτησης από μια κληρονομιά. Θα προβλέπεται επίσης η δυνατότητα κάποιος να παραιτείται από μία κληρονομιά έναντι ανταλλάγματος.

Οι ιδιογραφές

Παραμένουν οι ιδιόγραφες διαθήκες, οι οποίες για να ισχύσουν θα πρέπει να ελεγχθούν για τη γνησιότητά τους με μάρτυρες και πραγματογνώμονες, όταν προσκομίζονται σε συμβολαιογράφο από συγγενείς που δεν είναι παιδιά ή σύζυγοι. Ακόμη μία εντελώς νέα διάταξη αφορά τις διαθήκες που καταρτίζονται από πρόσωπα που νοσηλεύονται σε νοσοκομεία ή θεραπευτήρια και ορίζουν ως κληρονόμους τους γιατρούς, νοσηλευτές και διοικητές. Συγκεκριμένα αναφέρει ότι «ιδιόγραφη διαθήκη η οποία καταρτίζεται από πρόσωπα που περιθάλπονται σε νοσοκομεία, κλινικές, μονάδες, φροντίδας ηλικιωμένων και άλλα θεραπευτήρια κατά τη διάρκεια της περίθαλψής τους ή εντός τριών μηνών από την για οποιονδήποτε λόγο διακοπή της είναι άκυρη κατά το μέρος που με αυτή καταλείπονται περιουσιακά στοιχεία σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, στα οποία ανήκουν τα θεραπευτήρια αυτά ή τα οποία τα διοικούν ή απασχολούνται με οποιαδήποτε σχέση με αυτά, εκτός αν πρόκειται για πρόσωπα που καλούνται στην εξ αδιαθέτου διαδοχή (σ.σ. συγγενείς)».

Πηγή: Εφημερίδα «Ελεύθερος Τύπος»