Παπασταύρου: Η ενέργεια γίνεται το κρυφό θεμέλιο της τεχνολογικής ισχύος

Σε μια στρατηγική ανάλυση των νέων γεωπολιτικών ισορροπιών που διαμορφώνονται στη διεθνή σκηνή, ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, με άρθρο του στο περιοδικό Foreign Policy, αναδεικνύει την Ελλάδα σε κεντρικό "συν-αρχιτέκτονα" του νέου ενεργειακού χάρτη της Ευρώπης.

Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι το Foreign Policy (FP) δεν είναι απλώς ένα περιοδικό. Θεωρείται ένας από τους επιδραστικότερους οργανισμούς στον κόσμο στον τομέα των διεθνών σχέσεων, της γεωπολιτικής και της παγκόσμιας οικονομίας. Ιδρύθηκε το 1970 από τον Samuel Huntington και τον Warren Demian Manshel, με στόχο να προσφέρει μια εναλλακτική και βαθιά αναλυτική ματιά στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ και των διεθνών δρώμενων.

Το περιοδικό αποτελεί το «βήμα» όπου υπουργοί, αρχηγοί κρατών, κορυφαίοι διπλωμάτες και ακαδημαϊκοί δημοσιεύουν τις στρατηγικές τους. Όταν ένας υπουργός αρθρογραφεί εκεί, απευθύνεται απευθείας στους λήπτες αποφάσεων στην Ουάσιγκτον, τις Βρυξέλλες και τα παγκόσμια κέντρα ισχύος.

Ο κ. Παπασταύρου στο άρθρο του υπογραμμίζει πώς η χώρα μετατράπηκε από περιφερειακό καταναλωτή σε κρίσιμο κόμβο και καθαρό εξαγωγέα, αποτελώντας τη βασική πύλη για το αμερικανικό LNG και τη στρατηγική ραχοκοκαλιά του "Κάθετου Διαδρόμου" που θωρακίζει την ενεργειακή ασφάλεια των Βαλκανίων και της Ουκρανίας.

Παράλληλα, ο Υπουργός αναδεικνύει την εμβάθυνση της διατλαντικής συμμαχίας ως πυλώνα σταθερότητας, συνδέοντας άρρηκτα την επάρκεια ενέργειας με τη μελλοντική τεχνολογική ισχύ της Ευρώπης στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Μέσα από ένα μοντέλο ρεαλιστικής μετάβασης, που συνδυάζει την ηγετική θέση στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας με την επιτάχυνση των εγχώριων ερευνών για υδρογονάνθρακες, η Αθήνα στέλνει μήνυμα ετοιμότητας για την ανάληψη πρωταγωνιστικού ρόλου στη διασφάλιση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και ευημερίας για τις επόμενες δεκαετίες.

Ολόκληρο το άρθρο του Σταύρου Παπασταύρου

«Το 2025 ήταν μια καθοριστική χρονιά στην εξέλιξη της διατλαντικής ενεργειακής σχέσης. Αυτό που ξεκίνησε ως μια επείγουσα αντίδραση στην ξαφνική έκθεση της Ευρώπης σε σοβαρές ενεργειακές διαταραχές μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, εξελίχθηκε σε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική αναδιάρθρωση. Το 6o P-TEC που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα τον Νοέμβριο, υπογράμμισε αυτή τη μετατόπιση, φέρνοντας σε επαφή υπουργούς ενέργειας, ανώτερους αξιωματούχους των ΗΠΑ και ηγέτες του ιδιωτικού τομέα για να επικεντρωθούν στη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης.

Τώρα, η πρόκληση που αντιμετωπίζουν η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι να ξεπεράσουν την εννοιολογική ευθυγράμμιση και να διασφαλίσουν την πρακτική υλοποίηση υποδομών, αγορών και επενδύσεων που μπορούν να διατηρήσουν την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης για τις επόμενες δεκαετίες.

Η στρατηγική απόφαση της Ευρώπης για απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο

Η απόφαση της Ευρώπης να χαλαρώσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, η οποία ξεκίνησε το 2022, ήταν στρατηγική και ηθική. Για χρόνια, το ενεργειακό μοντέλο της ηπείρου βασιζόταν σε μια υπόθεση που αποδείχθηκε εύθραυστη: οι φθηνές ρωσικές προμήθειες αντιμετωπίζονταν ως δεδομένες. Οι πλήρεις συνέπειες αυτής της εξάρτησης έγιναν αναμφισβήτητες όταν η Ρωσία μετέτρεψε την ενέργεια σε μέσο πολιτικής πίεσης περιορίζοντας τις ροές των αγωγών, χειραγωγώντας τους συμβατικούς όρους και χρησιμοποιώντας ως όπλο τις διακοπές εφοδιασμού για να αποσπάσει παραχωρήσεις από τα ευρωπαϊκά κράτη.

Η Ευρώπη επέλεξε μια διαφορετική πορεία, αναγνωρίζοντας ότι η οικονομική ευκολία δεν μπορούσε πλέον να υπερισχύσει της στρατηγικής ευπάθειας. Το 2021, η Ρωσία προμήθευσε περίπου το 40% των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μέχρι το 2024, το ποσοστό αυτό είχε μειωθεί σε περίπου 11% . Την περασμένη εβδομάδα, η ΕΕ ενέκρινε επίσημα δεσμευτικούς κανόνες για τη σταδιακή πλήρη κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου — με απαγόρευση των εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τις αρχές του 2027 και απαγόρευση των εισαγωγών φυσικού αερίου μέσω αγωγών αργότερα εκείνο το έτος.

Η αύξηση του ρόλου των ΗΠΑ στην ενεργειακή τροφοδοσία της Ευρώπης

Εν μέσω αυτής της μετάβασης, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέλαβαν αποφασιστικά δράση. Η αύξηση του αμερικανικού LNG που έφτασε στην Ευρώπη το 2022 και το 2023 βοήθησε στη σταθεροποίηση των αγορών σε μια στιγμή μεγάλης έντασης, αλλά η σημασία του ρόλου των ΗΠΑ έχει αυξηθεί πολύ πέρα από την επείγουσα ανακούφιση. Η ενέργεια των ΗΠΑ έχει γίνει ένας δομικός πυλώνας της αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ευρώπης. Το 2024, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ο μεγαλύτερος προμηθευτής LNG της ΕΕ, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το 45% των συνολικών εισαγωγών LNG του μπλοκ. Το 2025, το μερίδιο των ΗΠΑ στις εισαγωγές LNG της ΕΕ πλησίασε σχεδόν το 60%, υπογραμμίζοντας την εμβάθυνση της διατλαντικής ενεργειακής ολοκλήρωσης.
Αυτή η πρόοδος απαιτούσε διαρκή ηγεσία και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνώρισαν ότι η υποστήριξη της ενεργειακής μετάβασης της Ευρώπης θα ενίσχυε τόσο την ανθεκτικότητα της Ευρώπης όσο και τη συνοχή της διατλαντικής συμμαχίας.

Η κοινή δήλωση με τον Υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, στη σύνοδο κορυφής τον Νοέμβριο αντικατοπτρίζει αυτή τη μετατόπιση. Δώσαμε έμφαση στη μακροπρόθεσμη ευθυγράμμιση όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλεια, στη συνεργασία στις υποδομές και την τεχνολογία, και σε μια κοινή άποψη για την ενέργεια ως πυλώνα στρατηγικής ασφάλειας και όχι ως συναλλακτικό αγαθό. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μου στην Ουάσινγκτον τον Δεκέμβριο, αυτή η μετατόπιση επιβεβαιώθηκε για άλλη μια φορά σε κάθε συνάντηση που είχα με αξιωματούχους του Λευκού Οίκου και μέλη του Κογκρέσου.

Η άνοδος της Ελλάδας στο νέο ενεργειακό τοπίο

Η άνοδος της Ελλάδας σε αυτό το νέο τοπίο είναι μια από τις πιο σημαντικές και λιγότερο αναμενόμενες εξελίξεις των τελευταίων ετών. Μια χώρα που κάποτε θεωρούνταν περιφερειακή στο ενεργειακό σύστημα της Ευρώπης έχει μετακινηθεί στο κέντρο της. Η Ελλάδα αποτελεί πλέον κρίσιμο σημείο εισόδου για το αμερικανικό LNG στην Ευρώπη. Το 2025, περισσότερο από το 80% των εισαγωγών LNG της Ελλάδας προήλθε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, σχεδόν διπλάσιο από το επίπεδο του προηγούμενου έτους. Εν τω μεταξύ, ο τερματικός σταθμός LNG της Ρεβυθούσας έξω από την Αθήνα και η νέα πλωτή μονάδα επαναεριοποίησης στην Αλεξανδρούπολη έχουν γίνει σημαντικά σταθεροποιητικά περιουσιακά στοιχεία για τις κεντρικές και νοτιοανατολικές πολιτείες της Ευρώπης.

Αυτός ο μετασχηματισμός δεν είναι θέμα γεωγραφίας. Είναι αποτέλεσμα των συνειδητών πολιτικών επιλογών της Ελλάδας, της κανονιστικής μεταρρύθμισης και της έγκαιρης εκτέλεσης. Το 2020, η Ελλάδα εισήγαγε περίπου 6 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου και δεν εξήγαγε σχεδόν κανένα.

Μέχρι το 2024, έγινε καθαρός εξαγωγέας ενέργειας για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία της: Εκείνο το έτος, οι εισροές ξεπέρασαν τα 17 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, εκ των οποίων τα 11 δισεκατομμύρια επανεξήχθησαν σε γειτονικές χώρες. Η Ελλάδα δεν είναι πλέον καταναλωτής στα όρια του συστήματος. Είναι συν-αρχιτέκτονας του νέου ενεργειακού χάρτη της Ευρώπης, ένα έθνος στο οποίο βασίζονται ολοένα και περισσότερο οι γείτονές του για σταθερότητα, πρόσβαση και συνδεσιμότητα.

Αυτή η αλλαγή πολιτικής, που προωθείται από την ελληνική κυβέρνηση και τους εταίρους μας σε όλη την περιοχή, έχει ήδη απτές επιπτώσεις για τους Ευρωπαίους καταναλωτές. Η αστάθεια της αγοράς έχει μειωθεί καθώς η διαφοροποιημένη προσφορά μειώνει την ευπάθεια σε εξωτερικούς χειρισμούς. Οι προβλέψεις ότι η διακοπή της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο θα έβλαπτε την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα δεν έχουν υλοποιηθεί.

Ωστόσο, η προσιτή τιμή παραμένει μια πρόκληση. Παρά το γεγονός ότι οι τιμές χονδρικής του φυσικού αερίου έχουν μειωθεί από τις κορυφές που παρατηρήθηκαν το 2022, παραμένουν πολύ πάνω από τα επίπεδα πριν από την κρίση, ενισχύοντας την ανάγκη για επαρκή προσφορά, ανταγωνιστικές αγορές LNG και διασυνοριακές συνδέσεις που επιτρέπουν τη ροή ενέργειας εκεί που είναι περισσότερο απαραίτητη.

Η σημασία του Κάθετου Διαδρόμου και τα επόμενα βήματα

Γι' αυτόν τον λόγο, η Ευρώπη δίνει προτεραιότητα στην κατασκευή του Κάθετου Διαδρόμου, ενός δικτύου αγωγών που συνδέει την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ουγγαρία, τη Σλοβακία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Όταν τεθεί σε πλήρη λειτουργία , θα επιτρέψει στο μη ρωσικό φυσικό αέριο να φτάσει σε έως και 100 εκατομμύρια Ευρωπαίους.

Για την Ουκρανία, ο διάδρομος δεν είναι απλώς ένα ενεργειακό έργο, αλλά μια στρατηγική γραμμή ζωής, που εδραιώνει το μέλλον της σε ένα ασφαλές ευρωπαϊκό σύστημα. Τα επόμενα βήματα είναι η επέκταση των εμπορικών μνημονίων κατανόησης, η εναρμόνιση της νομοθεσίας και η επιτάχυνση των τεχνικών αναβαθμίσεων, ώστε ο διάδρομος να λειτουργήσει ως πραγματική ραχοκοκαλιά του διαφοροποιημένου εφοδιασμού της Ευρώπης.

Από την πλευρά της Ελλάδας, έχουμε ένα περιβάλλον αγοράς που ενθαρρύνει τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Οι συνεργασίες της κυβέρνησης και του ιδιωτικού τομέα με εταιρείες όπως η ExxonMobil, η Helleniq Energy και η Energean προωθούν την υπεράκτια εξερεύνηση, με στόχο την έναρξη γεωτρήσεων σε 18 μήνες στο βορειοδυτικό Ιόνιο Πέλαγος. Ομοίως, η κοινοπραξία Chevron-Helleniq Energy στοχεύει στην επιτάχυνση των σεισμικών ερευνών το 2026 νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου.

Για την Ελλάδα, αυτό δεν αποτελεί απόρριψη της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά μια προσπάθεια για υπεύθυνη διαχείρισή της. Η αξιόπιστη παροχή ενέργειας παραμένει απαραίτητη κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, ειδικά καθώς η Ευρώπη αντιμετωπίζει την τριπλή πρόκληση της απαλλαγής από τον άνθρακα, της προσιτής τιμής και της ασφάλειας.

Και η μετάβαση της Ελλάδας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας βρίσκεται ήδη σε πλήρη εξέλιξη: το 2024, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας παρείχαν περισσότερο από το ήμισυ της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, χάρη στις ρεκόρ προσθηκών αιολικής, ηλιακής και υδροηλεκτρικής ισχύος. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα , η Ελλάδα στοχεύει το 82% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030.

Η ρεαλιστική ενεργειακή μετάβαση της Ελλάδας

Η εγχώρια στρατηγική της Ελλάδας αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη φιλοσοφία που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης απέφυγε να διατυπώσει την ενεργειακή πολιτική ως μια επιλογή μεταξύ ιδεολογικής καθαρότητας και πρακτικής αναγκαιότητας. Αντ' αυτού, ακολούθησε μια ισορροπημένη πορεία επέκτασης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, εκσυγχρονισμού του δικτύου και επενδύσεων σε περιφερειακές διασυνδέσεις, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι το φυσικό αέριο παραμένει διαθέσιμο και οικονομικά προσιτό καθώς η ήπειρος κινείται προς τους κλιματικούς της στόχους.
Υπάρχει επίσης μια πιο βαθιά μετατόπιση σε εξέλιξη.

Η ενέργεια γίνεται το κρυφό θεμέλιο της τεχνολογικής ισχύος. Η τεχνητή νοημοσύνη, η προηγμένη πληροφορική και οι υποδομές cloud απαιτούν τεράστιες ποσότητες αξιόπιστης και χαμηλού κόστους ενέργειας. Η πρόσβαση σε αυτή την ενέργεια θα βοηθήσει να προσδιοριστεί ποιες περιοχές πρωτοστατούν στην καινοτομία και ποιες υστερούν.

Η ικανότητα της Ευρώπης να ανταγωνιστεί στην παγκόσμια οικονομία που βασίζεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη εξαρτάται από την εξασφάλιση άφθονης και σταθερής ενέργειας. Από αυτή την άποψη, η ανάδειξη της Ελλάδας ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου τέμνεται άμεσα με το τεχνολογικό μέλλον της Ευρώπης. Οι δεξιότητες υποδομών και ανθρώπινου κεφαλαίου που δημιουργούνται τώρα δεν αποτελούν μόνο κινητήρια δύναμη ασφάλειας, αλλά και πλατφόρμα για μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα.

Οι τρεις όροι για περαιτέρω σύσφιξη της διατλαντικής ενεργειακής συνεργασίας
Συνολικά, αυτές οι εξελίξεις υπογραμμίζουν την ανάγκη να μετατραπεί γρήγορα η διατλαντική ενεργειακή συνεργασία από κοινή πρόθεση σε απτά αποτελέσματα.
Πρώτον, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να επενδύσουν αποφασιστικά σε υποδομές ΥΦΑ, συμπεριλαμβανομένης πρόσθετης δυναμικότητας επαναεριοποίησης και αποθήκευσης. Αυτές οι επενδύσεις είναι απαραίτητες και χρειάζονται με γρήγορο ρυθμό.

Δεύτερον, τα κράτη μέλη της ΕΕ και οι περιφερειακοί εταίροι θα πρέπει να εμβαθύνουν τη συμμετοχή τους σε περιφερειακούς διαδρόμους, συμπεριλαμβανομένων διευρυμένων μνημονίων κατανόησης για τον Κάθετο Διάδρομο και επιταχυνόμενης αδειοδότησης για διασυνδέσεις, κάτι που συνεπάγεται την απλοποίηση των περιβαλλοντικών και κανονιστικών εγκρίσεων, τη συντόμευση των χρονοδιαγραμμάτων για τις διασυνοριακές υποδομές και την εναρμόνιση των τεχνικών προτύπων, ώστε να επιτραπεί στα έργα να μεταβούν από τον σχεδιασμό στην κατασκευή χωρίς καθυστέρηση.

Τρίτον, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού πρέπει να υποστηρίξουν μια ισχυρότερη οικονομική ολοκλήρωση μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, θεσμοθετώντας τη συνεργασία στο εμπόριο LNG, τις αλυσίδες αξίας υδρογόνου, την ανθεκτικότητα του δικτύου και την ευθυγράμμιση των κανονιστικών ρυθμίσεων. Αυτά τα βήματα θα παράσχουν στις αγορές τα μακροπρόθεσμα μηνύματα που χρειάζονται για την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων.

Η Ελλάδα σκοπεύει να παραμείνει κορυφαίος παράγοντας σε αυτή την προσπάθεια. Η μοναδική μας γεωγραφική θέση στο σταυροδρόμι της Ευρώπης, της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής —καθώς και η παγκόσμια ηγετική μας θέση στη ναυτιλιακή δυναμικότητα— φέρνει μαζί της τόσο ουσιαστικές ευκαιρίες όσο και σημαντικές ευθύνες. Δεσμευόμαστε να συνεχίσουμε να ενεργούμε ως γέφυρα μεταξύ περιοχών, ως αξιόπιστος εταίρος για τους συμμάχους και ως εποικοδομητική φωνή στη διαμόρφωση του συλλογικού ενεργειακού μέλλοντος της Ευρώπης.
Το βαθύτερο μάθημα της τρέχουσας στιγμής είναι σαφές. Όταν τα έθνη ευθυγραμμίζουν τις προτεραιότητές τους, επενδύουν σε κοινές υποδομές και θέτουν την εμπιστοσύνη στο επίκεντρο της συνεργασίας τους, μπορούν να οικοδομήσουν ανθεκτικότητα ακόμη και σε περιόδους βαθιάς παγκόσμιας αστάθειας.

Το ορόσημο του 2025 για τη διατλαντική σχέση και το καθήκον του 2026

Το 2025 μπορεί τελικά να θεωρηθεί όχι μόνο ως η χρονιά κατά την οποία η Ευρώπη επιτάχυνε τον αποχωρισμό της από το ρωσικό φυσικό αέριο, αλλά και ως η στιγμή κατά την οποία η διατλαντική εταιρική σχέση εισήλθε σε μια νέα φάση, που ορίζεται από μακροπρόθεσμο στρατηγικό όραμα.

Το καθήκον για το 2026 είναι να μετατραπεί η ευθυγράμμιση σε διαρκή πρόοδο. Η Ελλάδα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι εταίροι μας πρέπει να συνεργαστούν, έργο με έργο, διάδρομο με διάδρομο - έτσι ώστε η ενέργεια που συνδέει τα έθνη μας να διασφαλίσει ευημερία και σταθερότητα για τις επόμενες γενιές

Διαβάστε επίσης