Φερνάντο Μόρα, νευροεπιστήμονας: «Εκπαιδεύουμε τον εγκέφαλο για ταχύτητα και όχι για διαρκή προσοχή»

Η ψηφιακή τεχνολογία και τα κοινωνικά δίκτυα έχουν διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο δίνουμε προσοχή, προειδοποιεί ο νευροεπιστήμονας Fernando Mora, λέγοντας πως το ψηφιακό περιβάλλον αναδιαμορφώνει τις νοητικές μας συνήθειες. «Εκπαιδεύουμε μόνιμα τον εγκέφαλο για ταχύτητα και όχι για συνεχή προσοχή».

Ο Mora, διδάκτωρ Ιατρικής και Νευροεπιστήμης έχει αφιερώσει δεκαετίες στην έρευνα για το πώς λειτουργούν η μνήμη, τα συναισθήματα και η μάθηση, σε μία προσπάθεια να φέρει τη νευροεπιστήμη πιο κοντά στο ευρύ κοινό και να εξηγήσει πώς οι καθημερινές μας συνήθειες επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Ο ειδικός σε ένα podcast κάνει διάκριση μεταξύ της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), η οποία έχει συγκεκριμένη κλινική βάση, και ενός πολύ πιο διαδεδομένου φαινομένου στον πληθυσμό: την προοδευτική απώλεια της καθημερινής προσοχής. «Εκεί που έχουμε πρόβλημα είναι στην κανονική φροντίδα, στην οποία πρέπει να προσέχουμε τα πράγματα, τα οποία σαφώς επηρεάζονται. Γίνεται όλο και πιο δύσκολο για εμάς να δώσουμε προσοχή», εξηγεί.

Σύμφωνα με τον Mora, μία από τις κύριες αιτίες είναι ο τρόπος που αλληλεπιδρούμε με τις οθόνες.

Η κατανάλωση σύντομων βίντεο, η άπειρη κύλιση στα κοινωνικά δίκτυα ή η συνεχής αλλαγή ερεθισμάτων δημιουργούν μια νοητική δυναμική που βασίζεται στην αμεσότητα. «Είμαστε με σύντομα βίντεο, με άπειρο scrolling, με το swipe όλες τις ώρες», λέει στο podcast. Αυτή η δυναμική ευνοεί την ταχύτητα και την άμεση ικανοποίηση, αλλά εμποδίζει την ικανότητα διατήρησης της εστίασης για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Ο αντίκτυπος παρατηρείται ακόμη και στις καθημερινές συνήθειες των παιδιών. Ο Mora αναφέρει έρευνα που δείχνει πώς η παρουσία οθονών κατά τη διάρκεια οικογενειακών δραστηριοτήτων μειώνει τη λεκτική αλληλεπίδραση. «Έχει φανεί ότι τα παιδιά που τρώνε με οθόνη μειώνουν τη συνομιλία με τους γονείς τους από 950 λέξεις την ώρα σε 750», εξηγεί. Αυτό επηρεάζει όχι μόνο τη γλωσσική ανάπτυξη, αλλά και την προσοχή και την ποιότητα των οικογενειακών σχέσεων.

Ο νευροεπιστήμονας επισημαίνει ότι, σε αντίθεση με αυτή την τάση, ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι έτοιμος να συγκεντρωθεί για μεγάλα χρονικά διαστήματα. «Η μέγιστη λειτουργία συγκέντρωσης είναι περίπου 45 λεπτά», λέει στο podcast. Με άλλα λόγια, όταν εξαλείφουμε τους περισπασμούς και κατευθύνουμε την εστίαση σε μια συγκεκριμένη εργασία, το μυαλό μας μπορεί να διατηρήσει την προσοχή με σταθερό τρόπο κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Ωστόσο, το πρόβλημα εμφανίζεται σε καθημερινή βάση, όπου οι ειδοποιήσεις, τα μηνύματα και η ψηφιακή κατανάλωση κατακερματίζουν συνεχώς τη συγκέντρωσή μας. Ο Mora θυμάται ένα αποκαλυπτικό γεγονός για την εξέλιξη της ψηφιακής υπομονής:

«Πριν, γύρω στο 2010, όταν ένας ιστότοπος χρειαζόταν χρόνο για να φορτώσει, περιμέναμε δέκα δευτερόλεπτα. Τώρα υπομένουμε τρεις και φεύγουμε».

Για τον ειδικό, αυτή η μεταμόρφωση δεν έχει μόνο γνωστικές επιπτώσεις, αλλά και κοινωνικές και συναισθηματικές.

Η μείωση της επαφής πρόσωπο με πρόσωπο και η αντικατάσταση της προσωπικής αλληλεπίδρασης με την ψηφιακή επικοινωνία μπορεί να φτωχύνει την ποιότητα των σχέσεών μας. «Οι προσωπικές σχέσεις πρέπει να ενθαρρύνονται. Όταν βλέπεις κάποιον από κοντά, μπορείς να μετρήσεις τον χαρακτήρα του, τη μη λεκτική του γλώσσα, κάτι που σε ένα email ή μια βιντεοκλήση δεν είναι τόσο απλό», λέει.

Σε αυτό το πλαίσιο, Ο Mora προτείνει την ανάκτηση συνηθειών που ευνοούν την προσοχή και την ψυχική ευεξία. Το διάβασμα, για παράδειγμα, είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία για την εκπαίδευση της συγκέντρωσης.

Συνιστά επίσης δραστηριότητες που σας επιτρέπουν να αποσυνδεθείτε από τη συνεχή ροή ψηφιακών ερεθισμάτων, όπως το περπάτημα ή το να περνάτε χρόνο στη φύση.Μια άλλη βασική ιδέα είναι να ανακτήσετε την αξία της πλήξης και του χρόνου χωρίς ερεθίσματα. «Η πλήξη και η φλυαρία είναι απαραίτητα. Από εκεί προέρχονται οι σπουδαίες ιδέες», λέει ο Mora.

Όταν ο εγκέφαλος δεν διεγείρεται συνεχώς, το μυαλό μπορεί να περιπλανηθεί και να συνδέσει τις σκέψεις με δημιουργικούς τρόπους.