Το μυστικό της Οδύσσειας του Νόλαν κρύβεται στον Οδυσσέα του Matt Damon

Το είχαμε σημειώσει στο ημερολόγιό μας, ότι τέτοια εποχή η Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν θα ήταν το κύριο θέμα συζήτησής μας. Ειδικά αν δεν είχαμε και Μουντιάλ, δεν θα ασχολιόμαστε με τίποτα άλλο πέρα από το φιλμ που περίμενε όλος ο κόσμος εδώ και καιρό.

Και τώρα έφτασε η στιγμή να αναλύσουμε τι ακριβώς είδαμε, όχι όμως σκηνοθετικά, αλλά για το πώς επέλεξε ο Βρετανός να χρησιμοποιήσει τον Matt Damon στον ρόλο του «πολυμήχανου» Οδυσσέα. Μια σημείωση, δεν βάζουμε τα εισαγωγικά καταλάθος, έχουμε λόγο που το γράφουμε έτσι.

Γιατί όποιος πρόλαβε να δει την ταινία, ή απλώς περιμένει να τη δει τις επόμενες μέρες, ξέρει ένα πράγμα: Ότι ο Οδυσσέας του Matt Damon (ή του Νόλαν, όπως προτιμάτε) δεν έχει καμία σχέση με τον ήρωα που ξέραμε.

Και εξηγούμαστε

Από τις πρώτες κιόλας προβολές της ταινίας, η ερμηνεία του Matt Damon έχει μπει ήδη στην κουβέντα για τα επόμενα Όσκαρ, με πολλούς να μιλούν ήδη για έναν από τους κορυφαίους ρόλους της καριέρας του. Όχι επειδή υποδύεται έναν από τους σημαντικότερους ήρωες της παγκόσμιας λογοτεχνίας, αλλά επειδή καταφέρνει να τον μετατρέψει σε κάτι εντελώς διαφορετικό.

Ο Νόλαν δεν ενδιαφέρεται να αφηγηθεί ξανά την Οδύσσεια όπως τη μάθαμε στο σχολείο, έναν Οδυσσέα που ορίζεται αποκλειστικά από την πονηριά, την ευφυΐα και την πολυμήχανη σκέψη του. Ο δικός του ήρωας κουβαλάει κάτι πολύ πιο βαρύ από ένα τόξο ή ένα βασίλειο. Κουβαλάει ενοχές.

Από την πρώτη στιγμή γίνεται ξεκάθαρο ότι η επιστροφή στην Ιθάκη δεν είναι απλώς ένας γεωγραφικός προορισμός, αλλά μια προσωπική λύτρωση. Ένα ταξίδι προς τη συγχώρεση του ίδιου του εαυτού του για τις φρικαλεότητες του πολέμου στην Τροία, τις ύβρεις απέναντι στους θεούς και τις αποφάσεις που πήρε ως στρατηγός οι οποίες στοιχειώνουν κάθε του βήμα. Ο Οδυσσέας του Damon δεν παλεύει μόνο με κύκλωπες, τέρατα και θεούς, αλλά κυρίως με όσα έκανε και με όσα δεν μπορεί να ξεχάσει.

Αυτό είναι και το μεγαλύτερο αφηγηματικό εύρημα του Νόλαν. Ο δρόμος προς την Ιθάκη δεν είναι η επιστροφή στο σπίτι. Είναι η επιστροφή της ψυχής του, και ακριβώς εκεί έρχεται να δέσει η ερμηνεία του Damon, ο οποίος δεν υποδύεται έναν αλάνθαστο βασιλιά, αλλά έναν άνθρωπο που λυγίζει, που κουβαλάει βάρος, που χάνει τους πάντες γύρω του και συνεχίζει να προχωρά γιατί δεν έχει άλλη επιλογή.

Σπάνια ο κινηματογραφικός Οδυσσέας έμοιαζε τόσο ανθρώπινος και δεν είναι τυχαίο ότι κάθε φορά που η κάμερα απομακρύνεται από εκείνον, η ένταση πέφτει αισθητά. Το τεράστιο καστ λειτουργεί εξαιρετικά, η παραγωγή είναι εντυπωσιακή και οι εικόνες μοιάζουν βγαλμένες από πίνακες ζωγραφικής, όμως ο πραγματικός άξονας της ταινίας είναι ένας, και λέγεται Damon. Εκείνος μεταφέρει το συναισθηματικό βάρος.

Εκείνος είναι ο λόγος που σχεδόν τρεις ώρες περνούν χωρίς να καταλαβαίνεις τον χρόνο. Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο της συζήτησης που έχει ανοίξει.

Είναι αυτός ο Οδυσσέας πιστός στον Όμηρο;

Η απάντηση είναι και ναι και όχι, τόσο κοντά όσο και μακριά από αυτόν. Ο Νόλαν διατηρεί τον πυρήνα του έπους, όμως επαναπροσδιορίζει το κίνητρο του ήρωά του. Είναι μια δημιουργική παρέμβαση που αναμφίβολα θα διχάσει τους λάτρεις της μυθολογίας, ωστόσο, αυτό ακριβώς κάνει πάντα ο Κρίστοφερ Νόλαν. Δεν κινηματογραφεί κλασικά κείμενα, αλλά τα ξαναδιαβάζει μέσα από τη δική του ματιά και τα μετατρέπει σε κάτι βαθιά προσωπικό.

Η «Οδύσσεια» του δεν αντικαθιστά τον Όμηρο. Συνομιλεί μαζί του και ο Damon γίνεται το πρόσωπο αυτής της συνομιλίας, δίνοντας ίσως την πιο ώριμη, πιο εσωτερική και πιο απαιτητική ερμηνεία της καριέρας του.

Αν τελικά βρεθεί στην πρώτη θέση της κούρσας για το Όσκαρ Α' Ανδρικού Ρόλου, δύσκολα θα μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι δεν το άξιζε. Γιατί ο δικός του Οδυσσέας μπορεί να μην είναι ακριβώς εκείνος που γνωρίζαμε από τη μυθολογία.

Είναι όμως ένας ήρωας που μοιάζει πιο ανθρώπινος από ποτέ.

H Οδύσσεια προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες από τις 16 Ιουλίου από την Tanweer.