Οι δύσκολες σχέσεις μπορεί να επιταχύνουν τη γήρανση - Ποιοι είναι οι «hasslers»

Μια νέα επιστημονική έρευνα δείχνει ότι οι δύσκολες κοινωνικές σχέσεις δεν επηρεάζουν μόνο τη διάθεση, αλλά ενδέχεται να επιταχύνουν και τη βιολογική γήρανση. Σύμφωνα με τη μελέτη, σχεδόν 3 στους 10 ανθρώπους έχουν τουλάχιστον ένα άτομο στο περιβάλλον τους που δημιουργεί προβλήματα ή δυσκολεύει τη ζωή τους.

Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από το National Institute on Aging και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences.

Οι ερευνητές ονομάζουν αυτούς τους ανθρώπους «hasslers», δηλαδή άτομα που προκαλούν προβλήματα ή δημιουργούν συνεχές στρες στην καθημερινότητα.

Οι κοινωνικές σχέσεις και η επίδρασή τους στη γήρανση

Είναι γνωστό εδώ και χρόνια ότι οι θετικές κοινωνικές σχέσεις συμβάλλουν σε καλύτερη υγεία και μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Ένα ισχυρό κοινωνικό δίκτυο μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και θνησιμότητας, ενώ ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι οι φιλίες μπορούν ακόμη και να επιβραδύνουν τη γήρανση σε κυτταρικό επίπεδο.

Ωστόσο, όπως εξηγεί ο επικεφαλής της μελέτης Byungkyu Lee, επίκουρος καθηγητής κοινωνιολογίας στο New York University, δεν είναι όλες οι κοινωνικές σχέσεις υποστηρικτικές.

Ορισμένες σχέσεις μπορεί να είναι «αμφίσημες», να προσφέρουν στήριξη και συντροφικότητα αλλά ταυτόχρονα να δημιουργούν άγχος ή προβλήματα. Άλλες, όμως, είναι σχεδόν αποκλειστικά πηγή στρες.

Η κοινωνιολόγος Brea Perry από το Indiana University Bloomington, που συμμετείχε επίσης στη μελέτη, επισημαίνει ότι τέτοιες σχέσεις μπορούν να λειτουργούν ως χρόνιοι στρεσογόνοι παράγοντες, καθιστώντας την καθημερινότητα πιο δύσκολη.

Πώς μετρήθηκε η επίδραση στη βιολογική ηλικία

Για να εξετάσουν πώς οι αρνητικές σχέσεις επηρεάζουν τη βιολογική γήρανση -δηλαδή το πόσο γρήγορα γερνούν τα κύτταρα ενός ανθρώπου - οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία από περισσότερους από 2.000 συμμετέχοντες σε έρευνα υγείας στην πολιτεία της Ιντιάνα.

Οι συμμετέχοντες απάντησαν σε ερωτήσεις σχετικά με τις κοινωνικές τους σχέσεις κατά τους προηγούμενους έξι μήνες, καθώς και για το πόσο συχνά κάποιο άτομο τους δημιουργούσε προβλήματα ή έκανε τη ζωή τους πιο δύσκολη.

Παράλληλα, αξιολόγησαν οι ίδιοι τη γενική κατάσταση της υγείας τους και έδωσαν δείγματα σάλιου για γενετική ανάλυση.

Τα δείγματα αυτά επέτρεψαν στους επιστήμονες να εντοπίσουν αλλαγές στο DNA που σχετίζονται με τη βιολογική γήρανση, ώστε να συγκρίνουν τον ρυθμό γήρανσης ανθρώπων που είχαν «hasslers» στο περιβάλλον τους με εκείνους που δεν είχαν.

Κάθε «hassler» αυξάνει τον ρυθμό γήρανσης

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι κάθε επιπλέον δύσκολο άτομο «hassler» στο κοινωνικό δίκτυο ενός ανθρώπου αύξανε τον ρυθμό γήρανσης κατά περίπου 1,5%.

Με απλά λόγια, αντί να γερνά βιολογικά ένα έτος ανά ημερολογιακό έτος, ένα άτομο με έναν επιπλέον «hassler» μπορεί να γερνά περίπου 1,015 χρόνια μέσα στο ίδιο διάστημα.

Η Perry εξηγεί ότι ακόμη και μικρές διαφορές στη βιολογική γήρανση μπορούν να συσσωρευτούν με την πάροδο του χρόνου, αυξάνοντας την πιθανότητα εμφάνισης χρόνιων ασθενειών σε νεότερη ηλικία.

Τα αποτελέσματα ήταν ακόμη πιο έντονα σε ανθρώπους που ανέφεραν ότι έχουν δύο ή περισσότερα τέτοια άτομα στο περιβάλλον τους.

Οι επιστήμονες διευκρινίζουν πάντως ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Όπως σημειώνει ο Lee, τα δεδομένα δείχνουν απλώς μια συσχέτιση ανάμεσα στην παρουσία «hasslers» και στον ρυθμό γήρανσης.

Ποιοι άνθρωποι έχουν περισσότερους «hasslers»

Η έρευνα διαπίστωσε ότι ορισμένες ομάδες είναι πιο πιθανό να αναφέρουν τέτοιες δύσκολες σχέσεις. Οι γυναίκες δήλωσαν συχνότερα ότι έχουν «hasslers» σε σχέση με τους άνδρες. Η κοινωνιολόγος Debra Umberson από το University of Texas at Austin, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, σημειώνει ότι αυτό δεν είναι ιδιαίτερα απροσδόκητο.

Σύμφωνα με την υπάρχουσα βιβλιογραφία, οι γυναίκες συχνά επηρεάζονται περισσότερο - τόσο θετικά όσο και αρνητικά - από τις σχέσεις τους με τους άλλους ανθρώπους. Είναι επίσης πιθανότερο να αντιλαμβάνονται τα προβλήματα των γύρω τους και να τα βιώνουν ως πηγή άγχους.

Περισσότερους «hasslers» ανέφεραν επίσης, άτομα με χειρότερη κατάσταση υγεία, άτομα που είχαν βιώσει δύσκολες εμπειρίες στην παιδική ηλικία

Σε ορισμένες περιπτώσεις, άνθρωποι με προβλήματα υγείας μπορεί να αισθάνονται πίεση από το περιβάλλον τους σχετικά με τη φροντίδα ή τη διαχείριση της υγείας τους, γεγονός που μπορεί να δημιουργεί εντάσεις στις σχέσεις.

Οι οικογενειακές σχέσεις είναι συχνά οι πιο δύσκολες

Η μελέτη έδειξε ότι πολλοί «hasslers» προέρχονται από το οικογενειακό περιβάλλον. Όπως εξηγούν οι ερευνητές, οι οικογενειακές σχέσεις είναι βαθιά ριζωμένες στη ζωή των ανθρώπων και συχνά είναι πιο δύσκολο να απομακρυνθεί κανείς από αυτές ή να τις επαναπροσδιορίσει.

Μεταξύ των μελών της οικογένειας, γονείς και παιδιά εμφανίστηκαν συχνότερα ως πηγές έντασης σε σχέση με συντρόφους ή συζύγους. Σε σχέσεις εκτός οικογένειας, πιο συχνά ως «hasslers» αναφέρθηκαν, συνάδελφοι συγκάτοικοι και γείτονες.

Οι φίλοι αναφέρθηκαν λιγότερο συχνά, πιθανότατα επειδή τέτοιες σχέσεις είναι πιο εύκολο να διακοπούν.

Πώς μπορούμε να προστατευτούμε από τις αρνητικές σχέσεις

Η πιο προφανής συμβουλή, σύμφωνα με τον Lee, είναι να εξετάζει κανείς προσεκτικά τις σχέσεις του και να αποφεύγει ανθρώπους που προσθέτουν έντονη αρνητικότητα στη ζωή του - ακόμη και να διακόπτει την επαφή όταν είναι απαραίτητο.

Στην πράξη όμως αυτό δεν είναι πάντα εύκολο, ειδικά όταν πρόκειται για οικογενειακές σχέσεις ή άλλες υποχρεωτικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.

Οι ειδικοί προτείνουν ορισμένες πρακτικές:

• περιορισμός του χρόνου που περνά κάποιος με δύσκολους ανθρώπους
• θέσπιση προσωπικών ορίων στις σχέσεις
• ψυχοθεραπεία, ώστε να βελτιωθούν τα προβληματικά στοιχεία μιας σχέσης
• δραστηριότητες αυτοφροντίδας πριν ή μετά από μια αγχωτική αλληλεπίδραση

Η Perry υπογραμμίζει ότι η θέσπιση ορίων είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν συνειδητοποιεί κανείς ότι μια σχέση μπορεί να έχει ακόμη και βιολογικές συνέπειες για την υγεία.

Η σημασία των θετικών σχέσεων

Παρά τα ευρήματα για τις αρνητικές σχέσεις, οι ειδικοί τονίζουν ότι οι κοινωνικές επαφές παραμένουν κρίσιμες για την υγεία.

Η World Health Organization έχει επισημάνει ότι η κοινωνική απομόνωση αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την υγεία, συνδέοντας τη μοναξιά με περίπου 871.000 θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η επένδυση σε θετικές σχέσεις και υποστηρικτικά κοινωνικά δίκτυα μπορεί να λειτουργήσει ως «αντίβαρο» στο στρες που προκαλούν οι δύσκολες αλληλεπιδράσεις.

Όπως σημειώνει η Umberson: «Οι σχέσεις είναι απαραίτητες για τη ζωή μας. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πόσο σημαντικό είναι απλώς να έχουμε ανθρώπους γύρω μας».