Ημέρα του Πατέρα: Τα κλασσικά «αστεία του μπαμπά» και η ψυχολογία πίσω από αυτά

Snapshot

• Τα «αστεία του μπαμπά» αποτελούν έναν τρόπο σύνδεσης και επικοινωνίας μεταξύ πατέρα και παιδιού, που δημιουργεί αίσθημα οικειότητας και εμπιστοσύνης.
• Το χιούμορ των πατέρων λειτουργεί ως γέφυρα για τη δημιουργία κοινών αναμνήσεων και την έκφραση συναισθημάτων.
• Ο σύγχρονος ρόλος του πατέρα περιλαμβάνει ενεργή συναισθηματική παρουσία και υποστήριξη στην καθημερινότητα των παιδιών.
• Η ψυχολόγος, Κατερίνα Ζησοπούλου, τονίζει τη σημασία του πατέρα στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών μέσω της επικοινωνίας και της σχέσης εμπιστοσύνης.
• Η κυρία Ζησοπούλου διαθέτει εκτενή εμπειρία και εξειδίκευση στην ψυχολογία, με έμφαση στη συμβουλευτική και την υποστήριξη σε θέματα ανθρώπινου δυναμικού και ψυχικής υγείας.

Snapshot powered by AI

– «Μπορώ να σε ρωτήσω κάτι;»

– «Μόλις το έκανες».

Αν χαμογελάσατε έστω και λίγο, τότε μάλλον έχετε ακούσει –ή πει– κάποια κλασσική ατάκα ενός μπαμπά. Πρόκειται για εκείνο το… ιδιαίτερο είδος χιούμορ που συχνά προκαλεί περισσότερο γέλιο στον πατέρα παρά στο υπόλοιπο ακροατήριο. Λογοπαίγνια, προφανείς απαντήσεις, φράσεις που μοιάζουν ελαφρώς αμήχανες και επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά, συνθέτουν ένα σχεδόν παγκόσμιο φαινόμενο που έχει αποκτήσει μέχρι και τη δική του ονομασία: Τα «αστεία του μπαμπά».

Ωστόσο, πίσω από αυτές τις φαινομενικά αθώες ατάκες κρύβεται κάτι περισσότερο από μία προσπάθεια για γέλιο. Για πολλούς πατέρες, το χιούμορ αποτελεί έναν τρόπο επικοινωνίας, σύνδεσης και έκφρασης συναισθημάτων· μία γλώσσα οικειότητας, έναν τρόπο να «σπάσει» ο πάγος, να δημιουργηθούν κοινές αναμνήσεις και κατ’ επέκταση να χτιστεί μία σχέση εμπιστοσύνης με τα παιδιά.

Παράλληλα, ο ρόλος του πατέρα στη σύγχρονη οικογένεια έχει εξελιχθεί σημαντικά. Δεν περιορίζεται πλέον στην παραδοσιακή εικόνα του προστάτη ή του οικονομικού στυλοβάτη. Οι σημερινοί πατέρες καλούνται να είναι παρόντες, συναισθηματικά διαθέσιμοι, υποστηρικτικοί και ενεργά συμμετέχοντες στην καθημερινότητα των παιδιών τους.

Τελικά, πόσο σημαντικό είναι τελικά το χιούμορ σε αυτήν τη σχέση; Μπορεί μία απλή ατάκα να λειτουργήσει ως «γέφυρα» επικοινωνίας και ποια είναι η πραγματική επίδραση που έχει η παρουσία ενός πατέρα στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη ενός παιδιού;

Τα αστεία που ενώνουν: Η επιστήμη πίσω από το χιούμορ των μπαμπάδων

Η Κατερίνα Ζησοπούλου, ψυχολόγος ΜSc και σύμβουλος HR με πολυετή εμπειρία στο χώρο της ψυχικής υγείας, έδωσε τη δική της επιστημονική εξήγηση αναφορικά με το χιούμορ των μπαμπάδων, ενώ, στάθηκε και στον διαχρονικά καθοριστικό ρόλο του πατέρα στη ζωή κάθε παιδιού, μιλώντας στο Newsbomb.

Γιατί οι «ατάκες μπαμπάδων» είναι σχεδόν παγκόσμιο φαινόμενο; Τι κρύβεται ψυχολογικά πίσω από αυτό το ιδιαίτερο είδος χιούμορ;

Σε αρκετές κοινωνίες ο γονιός και ιδιαίτερα ο μπαμπάς που φροντίζει και καθοδηγεί το παιδί μέσω του χιούμορ χρησιμοποιεί ατάκες κατάλληλες για παιδιά, οι οποίες λειτουργούν ως μικρά τελετουργικά σύνδεσης μέσα στην οικογένεια. Ο μπαμπάς συχνά μπορεί να ενσαρκώνει τον «κλόουν» μέσα στο σπίτι προκειμένου να ρίξει την ένταση με ένα αστείο τόσο κακό που καταλήγει να γίνει καλό.

Αυτό το είδος χιούμορ κρύβει ανάγκη για σύνδεση γιατί το παιδί γελάει, γκρινιάζει, δείχνει έκπληξη, άρα αντιδρά. Και η αντίδραση είναι σύνδεση. Επίσης, με μια ατάκα μπορεί να ελεγχθεί η αμηχανία, να αποφορτιστεί η στιγμή και γενικά το χιούμορ είναι από τους πιο συνηθισμένους μηχανισμούς άμυνας.

Υπάρχει κάποιος λόγος που ο μπαμπάς συνήθως γελά περισσότερο από όλους με τα αστεία του;

Σαφώς και υπάρχει· ένας από τους λόγους είναι η εσωτερική επιβράβευση, όταν λέει μια ατάκα, ο μπαμπάς δεν γελάει μόνο με το αστείο. Γελάει με την έμπνευση της στιγμής, την προσπάθεια να κάνει τους άλλους να γελάσουν, την προσδοκία της αντίδρασης. Επίσης, το «μπαμπαδίστικο χιούμορ» είναι μέρος της πατρικής ταυτότητας. Όταν λέει μία ατάκα, είναι σαν να επιβεβαιώνει τον ρόλο του: «Να, αυτό κάνουν οι μπαμπάδες – κι εγώ είμαι ένας από αυτούς».

Πολλοί μπαμπάδες χρησιμοποιούν το χιούμορ για να χαλαρώσουν οι ίδιοι. Το γέλιο τους είναι ένας τρόπος να ρίξουν ένταση, να ελαφρύνουν την ατμόσφαιρα, να νιώσουν ότι έχουν τον έλεγχο της στιγμής. Πολλά dad jokes είναι επίτηδες κακά. Ο μπαμπάς γελάει γιατί έτσι νιώθει πιο ανθρώπινος.

Μπορεί ένα «κακό» λογοπαίγνιο ή μία αστεία, αμήχανη ατάκα να λειτουργήσει ως τρόπος σύνδεσης με τα παιδιά;

Αδιαμφισβήτητα, ένα «κακό» αστείο συνδέει τόσο δυνατά τη σχέση μπαμπάς – παιδί γιατί η αμηχανία είναι κοινωνική κόλλα. Όταν ο μπαμπάς λέει μία αστεία ατάκα και το παιδί αντιδρά, δημιουργείται μία κοινή εμπειρία και αυτές –ακόμη και οι αμήχανες– χτίζουν οικειότητα. Επίσης, Τα «κακά» λογοπαίγνια είναι προβλέψιμα, ακίνδυνα και ποτέ επιθετικά.

Το παιδί ξέρει ότι δεν θα πληγωθεί, δεν θα εκτεθεί, δεν θα γίνει στόχος. Αυτό δημιουργεί ένα ασφαλές πλαίσιο όπου το χιούμορ γίνεται «γέφυρα» και όχι ρίσκο. Πολλοί μπαμπάδες δυσκολεύονται να εκφράσουν άμεσα συναισθήματα. Το λογοπαίγνιο λειτουργεί σαν «μαλακή» εκδοχή του: «Σε σκέφτομαι, θέλω να σε κάνω να χαμογελάσεις».

Τι κερδίζει ένα παιδί όταν μεγαλώνει σε ένα σπίτι όπου υπάρχει καθημερινά χιούμορ και αθώα πειράγματα;

Ένα παιδί που μεγαλώνει σε ένα σπίτι με καθημερινό χιούμορ και αθώα πειράγματα, αποκτά πιο ανθεκτική ψυχολογία, ασφαλέστερες σχέσεις και πιο υγιή αίσθηση του εαυτού του. Όταν το παιδί βλέπει ότι οι γονείς γελούν, πειράζονται και αποφορτίζουν την ένταση, μαθαίνει ότι οι δύσκολες στιγμές δεν είναι επικίνδυνες, τα συναισθήματα μπορούν να εκφράζονται και έτσι η οικογένεια γίνεται ένα ασφαλές μέρος.

Το παιδί μαθαίνει να διαβάζει τους τόνους της φωνής, να καταλαβαίνει πότε ένα πείραγμα είναι τρυφερό και να ξεχωρίζει το αθώο χιούμορ από το κακόβουλο. Όλα αυτά θα τον βοηθήσουν στις κοινωνικές του σχέσεις. Το χιούμορ είναι ένας από τους ισχυρότερους μηχανισμούς αντιμετώπισης των δυσκολιών και του άγχους. Το παιδί που ζει σε ένα οικογενειακό περιβάλλον με χιούμορ καθημερινά, μαθαίνει να μην καταρρέει στις δυσκολίες, να βρίσκει τρόπους να ελαφρύνει το άγχος, να μην φοβάται την αμηχανία ή τα λάθη του.

Σε ένα σπίτι με χιούμορ, το παιδί μαθαίνει ότι η αγάπη δεν εκφράζεται μόνο με λόγια ή αγκαλιές. Μπορεί να εκφραστεί και με ένα λογοπαίγνιο, ένα χαμόγελο, ένα παιχνιδιάρικο πείραγμα και μία κοινή αστεία στιγμή. Οι μικρές στιγμές είναι συχνά οι πιο βαθιές.

Υπάρχουν επιστημονικές έρευνες που να δείχνουν ότι το χιούμορ του γονέα επηρεάζει τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών;

Τα τελευταία χρόνια, έχουν γίνει αρκετές επιστημονικές έρευνες προκειμένου να διερευνηθούν οι λόγοι της συναισθηματικής ανάπτυξης των παιδιών. Μεγάλη μελέτη σε 762 παιδιά ηλικίας 10 – 15 ετών έδειξε ότι το χιούμορ των γονιών συνδέεται με παιδιά που είχαν λιγότερο άγχος, λιγότερη θλίψη, λιγότερη συναισθηματική δυσφορία.

Η έρευνα κατέληξε ότι το γονεϊκό χιούμορ λειτουργεί ως προστατευτικός παράγοντας για την ψυχική υγεία των παιδιών. Όταν τα παιδιά βλέπουν τους γονείς τους ως ανθρώπους που χρησιμοποιούν θετικό, ζεστό χιούμορ, εμφανίζουν καλύτερη συναισθηματική ισορροπία και λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς.

Πού βρίσκεται η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο υγιές πείραγμα και σε ένα αστείο που μπορεί να πληγώσει ένα παιδί;

Η διαχωριστική γραμμή υπάρχει, αλλά δεν είναι πάντα προφανής. Το κλειδί είναι αυτό: Το υγιές πείραγμα κάνει το παιδί να νιώθει «μαζί με τον γονιό», ενώ, το πληγωτικό πείραγμα το κάνει να νιώθει «εναντίον του γονιού». Αν το παιδί γελά, είναι πείραγμα.

Αν το παιδί σιωπά, παγώνει ή αποσύρεται, είναι πληγή. Το σώμα του παιδιού είναι ο καλύτερος δείκτης. Τα παιδιά δεν πληγώνονται από το αστείο. Πληγώνονται όταν νιώθουν ότι ο γονιός δεν τα βλέπει, δεν τα σέβεται και δεν καταλαβαίνει τα όριά τους. Το υγιές πείραγμα είναι πάντα σχέση, όχι σχόλιο.

Οι νεότεροι μπαμπάδες κάνουν διαφορετικό χιούμορ από τις προηγούμενες γενιές ή ο «μπαμπαδίστικος» τρόπος παραμένει ίδιος;

Οι νεότεροι μπαμπάδες έχουν πιο σύγχρονα εργαλεία στο χιούμορ. Ωστόσο, ο «μπαμπαδίστικος τρόπος» –λίγο αδέξιος, λίγο τρυφερός, λίγο cringe– παραμένει ίδιος γιατί εξυπηρετεί την ίδια βαθιά ανάγκη: Να συνδεθούν με τα παιδιά τους χωρίς να γίνουν υπερβολικά σοβαροί ή συναισθηματικά εκτεθειμένοι.

Πέρα από το χιούμορ, ποιος είναι σήμερα ο σημαντικότερος ρόλος του πατέρα μέσα στην οικογένεια;

Ο πατέρας σήμερα δεν είναι ρόλος, αλλά μία βαθιά και σταθερή σχέση που χτίζεται με σταθερότητα, τρυφερότητα, χιούμορ, όρια και σίγουρα παρουσία. Φυσικά, είναι σημαντικό να χτίζεται η ποιοτική σχέση με το παιδί και όχι η ποσοτική, καθώς ο χρόνος είναι περιορισμένος. Ο σύγχρονος πατέρας είναι ο άνθρωπος που δείχνει στο παιδί πώς να είναι δυνατό χωρίς να σκληραίνει και ευαίσθητο χωρίς να φοβάται.

Τι χρειάζονται περισσότερο τα παιδιά από τον πατέρα τους; Χρόνο, όρια, τρυφερότητα, ασφάλεια, όλα τα παραπάνω ή κάτι άλλο;

Τα παιδιά χρειάζονται έναν πατέρα που μπορεί να προσφέρει ασφάλεια, να είναι τρυφερός, σταθερός, παρών και παιχνιδιάρης. Όχι τέλειος. Όχι αλάνθαστος. Αλλά αληθινός και συνεπής. Ο πατέρας δείχνει με το παράδειγμά του πώς μιλάμε, πώς ζητάμε συγγνώμη, πώς διαχειριζόμαστε θυμό, πώς φερόμαστε στους άλλους, πώς αγαπάμε. Τα παιδιά δεν ακούν μόνο – παρατηρούν.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος πατέρας;

Ο σύγχρονος πατέρας ζει σε μία εποχή κατά την οποία οι προσδοκίες έχουν πολλαπλασιαστεί, αλλά τα μοντέλα ρόλων έχουν καταρρεύσει. Πρέπει να είναι πολλά πράγματα ταυτόχρονα, χωρίς να έχει διδαχτεί ποτέ τον τρόπο. Αυτό δημιουργεί ένα σύνολο προκλήσεων που είναι πραγματικές, βαθιές και συχνά αόρατες.

Ο σύγχρονος πατέρας δεν παλεύει με ένα πρόβλημα, αλλά με μία μετάβαση εποχής. Από τον πατέρα – αυθεντία στον πατέρα – σύντροφο. Από τον πατέρα – κουβαλητή στον πατέρα – συναισθηματικό πυλώνα. Από τον πατέρα – σιωπηλό στον πατέρα – παρόντα· και αυτή η μετάβαση είναι όμορφη, αλλά απαιτητική.

Αν έπρεπε να συνοψίσετε σε μία φράση τι κάνει έναν πατέρα πραγματικά σημαντικό για ένα παιδί, ποια θα ήταν αυτή;

Ένας πατέρας είναι πραγματικά σημαντικός όταν κάνει το παιδί να νιώθει ότι είναι ασφαλές, αξιαγάπητο και αληθινά ορατό. Αυτή η τριπλή εμπειρία –ασφάλεια, αγάπη, ορατότητα– είναι ο πυρήνας κάθε υγιούς δεσμού· και μέσα της χωρούν όλα όσα συζητήσαμε: Χρόνος, όρια, τρυφερότητα, χιούμορ, σταθερότητα.

Αναπτύσσοντας ανθρώπους, χτίζοντας προοπτικές

Η Κατερίνα Ζησοπούλου είναι ψυχολόγος ΜSc και σύμβουλος HR με πολυετή εμπειρία στο χώρο της ψυχικής υγείας αλλά και των επιχειρήσεων στον τομέα της διοίκησης ανθρώπινου δυναμικού. Σπούδασε Ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών της Αθήνας. Οι μεταπτυχιακές σπουδές της ολοκληρώθηκαν στο ίδιο Πανεπιστήμιο, στην Οργανωτική και Οικονομική Ψυχολογία.

Ακόμη, έχει εξειδικευτεί στη Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού και το Leadership από το Πανεπιστήμιο του Harvard, κατέχοντας τον τίτλο Harvard ManageMentor.

Βρίσκεται σε συνεχή ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση και εποπτεία, ενώ, συμμετέχει εντατικά σε βιωματικές αυτογνωστικές διαδικασίες σχεσιακής κατεύθυνσης και συμβουλευτικής· έχει ολοκληρώσει το πρόγραμμα Συμπληρωματικής εκπαίδευσης εξ αποστάσεως του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών «Κρίσεις Πανικού: θεωρητικό πλαίσιο και πρακτική διαχείριση».

Συμμετέχει στο πρόγραμμα «Κλινική Ψυχολογία Παιδιού και Εφήβου» στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

⦁ Άδεια Ασκήσεως Επαγγέλματος Ψυχολόγου αρ.2020/28–03–2005

⦁ Τακτικό μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων.

⦁ Μέλος της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Συλλόγων Ψυχολόγων (European Federation of Phycologists’ Associations).

Επιπλέον, έχει εργαστεί σε εταιρείες ελληνικές και πολυεθνικές στον τομέα της Διοίκησης Ανθρώπινου Δυναμικού, έχοντας αναπτύξει μεθόδους επιλογής, αξιολόγησης, εκπαίδευσης και ανάπτυξης του προσωπικού.

Αναλαμβάνει την υποστήριξη των επιχειρήσεων σε θέματα οργάνωσης και διαχείρισης του προσωπικού, αλλά και συνεδρίες επαγγελματικού προσανατολισμού σε ιδιώτες όπως φοιτητές, ανέργους και όσους επιθυμούν να αλλάξουν αντικείμενο.

Διαβάστε επίσης