Τόριλ Μαργκρέτε Ένγκελαντ: Ποια ήταν η Νορβηγίδα που σκοτώθηκε στο Πολυτεχνείο
Η τελευταία φορά που μίλησε με τη μητέρα της ήταν το πρωί της μέρας που σκοτώθηκε - Πώς έμαθε την αλήθεια η οικογένειά της
Snapshot
- Η Τόριλ Μαργκρέτε Ένγκελαντ, 22 ετών από τη Νορβηγία, σκοτώθηκε στο Πολυτεχνείο τον Νοέμβριο του 1973.
- Η επίσημη εκδοχή ανέφερε ότι ήταν τουρίστρια που χτυπήθηκε από αδέσποτη σφαίρα, αλλά ο ιστορικός Λεωνίδας Καλλιβρετάκης αμφισβητεί αυτή την εκδοχή.
- Η οικογένειά της έμαθε την αλήθεια έναν χρόνο μετά από επιστολή Έλληνα οδοντίατρου που περιέγραψε τις συνθήκες του θανάτου της και χαρακτήρισε την Τόριλ ηρωίδα της ελευθερίας.
- Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών αποζημίωσε την οικογένεια για τα έξοδα επαναπατρισμού της σορού της Τόριλ, αναγνωρίζοντας τη σοβαρότητα της απώλειας της ζωής της.
Ανάμεσα στα ονόματα των 24 νεκρών του Πολυτεχνείου που κατέγραψε ο ιστορικός στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Λεωνίδας Καλλιβρετάκης (34 βάσει του πορίσματος Τσεβά) υπάρχει και το όνομα μίας Νορβηγίδας: της Τόριλ Μαργκρέτε Ένγκελαντ.
Για αρκετό καιρό, λίγα πράγματα ήταν γνωστά για την 22χρονη Τόριλ. Είχε μακριά σκούρα μαλλιά και ένα αινιγρματικό χαμόγελο, σαν της Μόνα Λίζα. Πολλοί μάλιστα, μιλούσαν για τουρίστρια που βρέθηκε στο λάθος μέρος τη λάθος στιγμή και σκοτώθηκε από αδέσποτη σφαίρα ενώ επέστρεφε από τον κινηματογράφο.
Ωστόσο, η Λιβ Κάρι Ένγκελαντ - που ήταν 18 ετών όταν οι γονείς της έλαβαν τα φρικτά νέα – θυμάται τη μεγάλη της αδελφή ως ένα άτομο που θαύμαζε απεριόριστα.
«Είχε έντονο αίσθημα δικαιοσύνης, τόσο μέσα στην οικογένεια όσο και στον κόσμο. Της άρεσε πολύ να γνωρίζει ανθρώπους από άλλες χώρες. Θαύμαζε πολύ τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και τους μαύρους, και αυτό είναι κάτι που πήρα από εκείνη», είχε πει η αδελφή της, προσθέτοντας ότι της άρεσε ιδιαίτερα η τζαζ και ο Μίκης Θεοδωράκης.
Η ζωή της στην Ελλάδα
Η Τόριλ είχε φτάσει στην Ελλάδα τον Μάιο του 1973, αφού πρώτα είχε επισκεφθεί την Ιταλία. Επρόκειτο να δώσει τις τελικές της πανεπιστημιακές εξετάσεις στο Όσλο εκείνο το εξάμηνο. Αλλά ήταν ανήσυχο πνεύμα.
«Η ιδέα ήταν απλώς να πάει στη βόρεια Ιταλία και να δει πολλή τέχνη επισκεπτόμενη μουσεία. Μετά νομίζω ότι γνώρισε κάποιους Αμερικανούς και πήγε μαζί τους στην Κέρκυρα, όπου ίσως πέρασε το Πάσχα, και από εκεί στην Αθήνα. Αλλά αυτό δεν ήταν το αρχικό της σχέδιο», θυμάται η αδελφή της.
Μόλις έφτασε στην Αθήνα, έμεινε σε έναν ξενώνα νεότητας στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, όπου σύντομα άρχισε να βγαίνει με ένα αγόρι που εργαζόταν στη ρεσεψιόν, τον Μοχάμεντ Άχμεντ Σάλεμ, ο οποίος καταγόταν από τη Σαουδική Αραβία.
Η Τόριλ ενημέρωνε την οικογένειά της για το πού βρισκόταν, συνήθως έστελνε γράμματα στους γονείς της και στη Λιβ, ενώ η μητέρα της τηλεφωνούσε όποτε είχε κάποιον αριθμό επικοινωνίας.
Έτσι έτυχε η τελευταία φορά που μίλησε με τη μητέρα της –η οποία είναι ακμαιότατη στα 90 της χρόνια– να είναι το πρωί της ημέρας που σκοτώθηκε.
Η ημέρα που σκοτώθηκε
Δύο ημέρες αργότερα, όταν ένας πάστορας χτύπησε την πόρτα τους, οι Ένγκελαντ έμαθαν ότι η κόρη τους ήταν νεκρή. Πυροβολήθηκε, όπως τους είπαν, κοντά στο Πολυτεχνείο της Αθήνας γύρω στις 11:30 το βράδυ, καθώς επέστρεφε σπίτι από τον κινηματογράφο μαζί με έναν «αλλοδαπό φίλο» της.
Σύμφωνα με το πιστοποιητικό θανάτου της, το οποίο επικαλέστηκε ο διπλωματικός εκπρόσωπος της Νορβηγίας στην Αθήνα εκείνη την εποχή, πέθανε από «τραύματα στο στήθος και τον λαιμό αφού επλήγη (από μακριά) από σφαίρα μεγάλου διαμετρήματος».
Η επίσημη εκδοχή, όπως αναφέρθηκε ευρέως στον Τύπο, ήταν ότι η Τόριλ ήταν μια «τουρίστρια» στο λάθος μέρος τη λάθος στιγμή, όταν χτυπήθηκε στο στήθος από αδέσποτη σφαίρα ή από εξοστρακισμό.
Ορισμένες μαρτυρίες αναφέρουν ότι πυροβολήθηκε στην πλατεία Αιγύπτου, απ' όπου πιθανώς προέρχεται και το «Τόριλ Τεκλέτ», ένα αιγυπτιακό όνομα που εμφανίζεται στις πρώτες αστυνομικές αναφορές και, στη συνέχεια, σε ορισμένους καταλόγους θυμάτων.
Ωστόσο, ο Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, αμφισβήτησε ότι η Τόριλ είχε σκοτωθεί εκεί, καθώς θα ήταν πολύ μακριά για να τη μεταφέρουν μέχρι τα σκαλιά του ξενοδοχείου Ακροπόλ, όπου τη βρήκε νεκρή ένας οδοντίατρος.
Ο ιστορικός, τον οποίο συνάντησε η Λιβ στην Αθήνα το περασμένο καλοκαίρι, αμφιβάλλει επίσης ότι επέστρεφε από τον κινηματογράφο, καθώς οι περισσότερες κινηματογραφικές αίθουσες θα ήταν κλειστές εκείνο το βράδυ, δεδομένων των γεγονότων στο Πολυτεχνείο.
«Ο Καλλιβρετάκης είπε ότι υπήρχε τόσος πολύς κόσμος εκείνο το βράδυ που δεν θα μπορούσε να βρέθηκε εκεί τυχαία. Ίσως είχαν περιέργεια και ήθελαν να δουν τι συνέβαινε», είπε.
Πώς η οικογένεια έμαθε την αλήθεια
Σχεδόν έναν χρόνο αργότερα, τον Αύγουστο του 1974, έναν μήνα μετά την πτώση της χούντας, έλαβαν μια επιστολή από έναν οδοντίατρο, τον πρώην βουλευτή της Ένωσης Κέντρου Γιώργο Λαζαρίδη, ο οποίος εξηγούσε τι είχε συμβεί στην Τόριλ.
Εκείνο το μοιραίο βράδυ, όταν άκουσε για τα γεγονότα στο κέντρο της Αθήνας, ο νεαρός γιατρός γέμισε το αυτοκίνητό του με οξυγόνο και υγειονομικό υλικό και κατευθύνθηκε προς το Πολυτεχνείο.
«Στις 11:30 μ.μ., όλα είχαν ήδη τελειώσει για την υπέροχη Νορβηγίδα κόρη σας. Κειτόταν στα σκαλιά του ξενοδοχείου Ακροπόλ περιτριγυρισμένη από Έλληνες φοιτητές, τα αδέλφια της. Μετέφερα το δολοφονημένο παιδί σας, μαζί με έναν βαριά τραυματισμένο Σαουδάραβα, σε έναν σταθμό πρώτων βοηθειών, ενώ μας καταδίωκαν ακόμη οι δολοφόνοι».
Συνέχισε εξυμνώντας την ως ηρωίδα της ελευθερίας: «Ως Έλληνας, θα ήθελα να σας εκφράσω τις ευχαριστίες μου. Αναμεμειγμένο με το ελληνικό αίμα που θυσιάστηκε εκείνη τη νύχτα είναι και το αίμα της Νορβηγίδας κόρης σας. Αυτό ήταν το νερό για το δέντρο της ελευθερίας που απολαμβάνουμε σήμερα».
«Δεν μπόρεσα να τη δω»
Σε κάθε περίπτωση, η Τόριλ, η οποία όπως θυμάται η αδελφή της είχε έντονο αίσθημα δικαιοσύνης, θα έβλεπε με συμπάθεια την εξέγερση του Πολυτεχνείου.
Ένα πρόσωπο που θα γνώριζε γιατί βρισκόταν κοντά στο Πολυτεχνείο ήταν ο σύντροφός της, ο Μοχάμεντ, ο οποίος δέχτηκε μια σφαίρα στον ώμο.
Μετά τον πυροβολισμό, επικοινώνησε με τη μητέρα της Τόριλ για να της πει ότι ήθελε να επισκεφθεί την οικογένεια και να αποχαιρετήσει την 22χρονη.
Όμως ο Νορβηγός διπλωμάτης στην Αθήνα φρόντισε να μη συμβεί αυτό αρνούμενος να του χορηγήσει βίζα, επειδή ήταν μουσουλμάνος – γεγονός που η οικογένεια της Τόριλ έμαθε χρόνια μετά και με το οποίο δεν συμφωνούσε.
Όπως θυμάται η Λιβ, ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα ήταν ότι δεν μπόρεσε να δει την αδελφή της εκτεθειμένη σε λαϊκό προσκύνημα όταν η σορός της μεταφέρθηκε αεροπορικώς πίσω στη Νορβηγία.
Ο πατέρας της ήταν αντίθετος για κάποιον λόγο, πιθανώς επειδή νόμιζε ότι το φέρετρο είχε σφραγιστεί για τη μεταφορά. Μόνο αρκετό καιρό αργότερα, όταν η οικογένεια έλαβε τον λογαριασμό για τον επαναπατρισμό της σορού της, συνειδητοποίησαν ότι είχε ταριχευθεί.
«Πιθανότατα την είχαν φτιάξει ώστε να δείχνει πολύ όμορφη και ήταν πολύ σκληρό για μένα που δεν μπόρεσα να τη δω», λέει η Λιβ.
Μερικούς μήνες αργότερα, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών αποζημίωσε την οικογένεια για τα έξοδα που είχε καταβάλει για την επιστροφή της σορού της Τόριλ, αναγνωρίζοντας, διπλωματικά, ότι το ποσό –62.000 δραχμές (12.500 νορβηγικές κορώνες)– δεν μπορούσε να αντισταθμίσει την απώλεια της ζωής της.