22 Νοεμβρίου 1940: Ο Ελληνικός Στρατός απελευθερώνει την Κορυτσά

Σύντομη ιστορία της Κορυτσάς – Η ελληνική αντεπίθεση κατά τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, οι σκληρές μάχες και η απελευθέρωσή της – Πανηγυρισμοί στην Ελλάδα, κατήφεια στην Ιταλία – Τι γράφουν οι Ιταλοί για την κατάληψη της Κορυτσάς; 

22 Νοεμβρίου 1940: Ο Ελληνικός Στρατός απελευθερώνει την Κορυτσά
Έλληνες στρατιώτες στην Κορυτσά, μπροστά σε εγκαταλελειμμένα ιταλικά πυρομαχικά. Επιχρωματισμός, Χρήστος Καπλάνης
Snapshot
  • Στις 22 Νοεμβρίου 1940, ο Ελληνικός Στρατός απελευθέρωσε την Κορυτσά κατά την αντεπίθεση στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο.
  • Η Κορυτσά ήταν η πρώτη πόλη της Βορείου Ηπείρου που απελευθερώθηκε, προκαλώντας ενθουσιασμό στην Ελλάδα και θλίψη στην Ιταλία.
  • Η ελληνική επίθεση ξεκίνησε στις 14 Νοεμβρίου και περιελάμβανε τέσσερις φάσεις με σημαντικές στρατιωτικές νίκες μέχρι την κατάληψη της πόλης.
  • Οι Ιταλοί υπέστησαν σοβαρές απώλειες και αναγκάστηκαν σε οπισθοχώρηση, ενώ η ιταλική ηγεσία προσπάθησε να παρουσιάσει την ήττα ως στρατηγικό ελιγμό.
  • Οι ελληνικές δυνάμεις παρέμειναν στην Κορυτσά μέχρι τον Απρίλιο του 1941, οπότε αποχώρησαν για να αποφύγουν την περικύκλωση από τους Γερμανούς.
Snapshot powered by AI

Σαν σήμερα, πριν από 86 χρόνια, στις 22 Νοεμβρίου 1940, ο Ελληνικός Στρατός που είχε περάσει στην αντεπίθεση μετά τις 14 Νοεμβρίου κατέλαβε την Κορυτσά.

Επρόκειτο για την πρώτη πόλη της Βορείου Ηπείρου που απελευθερώθηκε, κάτι που προκάλεσε θύελλα ενθουσιασμού στην Ελλάδα και θλίψη στην Ιταλία.

Σύντομη ιστορία της Κορυτσάς

Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα η περιοχή της Κορυτσάς κατοικείται από το 4.000 π.Χ. Ως το 650 π.Χ. περίπου ζούσαν εκεί Ιλλυριοί. Στη συνέχεια η περιοχή κατοικήθηκε από τα αρχαία ηπειρωτικά φύλα των Χαόνων και των Μολοσσών.

Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς ιδρύθηκε η Κορυτσά. Σύμφωνα με μια εκδοχή, στη θέση της σημερινής Κορυτσάς ή πολύ κοντά σ’ αυτή υπήρχε τον 11ο αιώνα το χωριό Επισκοπή. Εκεί, το 1390 χτίστηκε ναός από τον Επίσκοπο Νήφωνα. Φαίνεται ότι οι Οθωμανοί, όταν κατέλαβαν το ανατολικό τμήμα της σημερινής Αλβανίας ίδρυσαν στην Κορυτσά και τη γειτονική Πρεμετή κάστρα, που υπήρξαν οι αρχικοί πυρήνες των δύο πόλεων.

koritsa-2.jpg

Έλληνας στρατιώτης στην Κορυτσά το 1940, επιχρωματισμός φωτογραφίας Χρήστος Καπλάνης

Το όνομα Κορυτσά προέρχεται πιθανότατα από την αλβανική λέξη goritsa (άγρια αχλαδιά). Η αγριαχλαδιά είναι γνωστή και ως γκορτσιά. Ως τοπωνύμιο, η Γκορτσιά υπάρχει σε πολλές περιοχές, κυρίως της Βόρειας Ελλάδας. Στις αρχές του 19ου αιώνα, σύμφωνα με τον Πουκεβίλ η Κορυτσά είχε 1.300 οικογένειες (περίπου 6.500 κατοίκους), τα 2/3 των οποίων ήταν Έλληνες. Το πρώτο σχολείο της Κορυτσάς ιδρύθηκε το 1723.

Η καταστροφή της Μοσχόπολης (1769) οδήγησε στη μετακίνηση πολλών κατοίκων της στη γειτονική Κορυτσά. Σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Επιτροπής Εθνολογικού Ελέγχου, το 1914, στην Κορυτσά ζούσαν 12.453 Έλληνες και 3.000 Αλβανοί (σύνολο 15.453). Λειτουργούσαν δε 38 ελληνικά σχολεία και 2 αλβανικά. Στους τρεις καζάδες της Κορυτσάς ζούσαν 40.080 Έλληνες και 28.600 Αλβανοί (σύνολο 68.680).

Η Κορυτσά που απελευθερώθηκε από τον Ελληνικό Στρατό στις 7/12/1912, συμπεριλήφθηκε, με το Α΄ Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (17/30 Δεκεμβρίου 1913) στο νεοσύστατο (1912) αλβανικό κράτος.

Τον Οκτώβριο του 1914

Όμως περιήλθε ξανά σε ελληνική διοίκηση. Με τη Συμφωνία του Λονδίνου που υπογράφηκε μυστικά στις 26/4/1915, μεταξύ Μ. Βρετανίας, Γαλλίας και Ιταλίας, η Σάσων και το λιμάνι της Αυλώνας μέχρι τις εκβολές του ποταμού Αώου και τα όρια της Χιμάρας, προς νότο περιέρχονταν σε ιταλική διοίκηση.

Παράλληλα δινόταν στην Ελλάδα ολόκληρη η Βόρεια Ήπειρος, με την προϋπόθεση ότι τα στενά ανάμεσα στην Κέρκυρα και την Ήπειρο θα περέμεναν ουδέτερα. Δυστυχώς, ο Εθνικός Διχασμός που είχε ξεκινήσει τότε δεν επέτρεψε στην Ελλάδα να αξιοποιήσει το «δώρο» αυτό. Έτσι, και με την παρέμβαση των Ιταλών, η Βόρεια Ήπειρος παρέμεινε αλβανική.

koritsa-3.jpg

Έλληνες στρατιώτες γύρω από ιταλική οβίδα

Η τρίτη απελευθέρωση της Κορυτσάς

Από τις 2 Νοεμβρίου 1940 ήδη, το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ) είχε λάβει εντολή για τη διενέργεια επιθετικών επιχειρήσεων. Το Γενικό Στρατηγείο σκόπευε στην ανακούφιση των τμημάτων που αγωνίζονταν στην Ήπειρο και η αποκοπή της οδού Ερσέκα – Κορυτσάς, για να μην μπορούν οι Ιταλοί να στέλνουν δυνάμεις από το ένα θέατρο επιχειρήσεων στο άλλο. Στις 6/11/1940 το Γ΄ Σώμα Στρατού υπέβαλε στο ΤΣΔΜ σχέδιο επίθεσης, που χαρακτηρίστηκε πολύ φιλόδοξο, με βάση τις ως τότε διαθέσιμες δυνάμεις. Το Γενικό Στρατηγείο έδωσε τη λύση ορίζοντας ως ημέρα έναρξης της αντεπίθεσης, την 14η Νοεμβρίου 1940.

Η επίθεση εξαπολύθηκε στις 06:30 π.μ. της 14ης Νοεμβρίου χωρίς προπαρασκευή πυροβολικού σε ολόκληρο το μήκος του μετώπου από την λίμνη Πρέσπα μέχρι την κορυφή Γκούμπελ (2247) του Γράμμου. Η όλη επιχείρηση διήρκεσε μέχρι την 27η Νοεμβρίου.

Οι μελετητές της στρατιωτικής ιστορίας την διαιρούν σε τέσσερις φάσεις: Α’ φάση (14-16 Νοεμβρίου). Β’ φάση (17-20 Νοεμβρίου). Γ’ φάση (19-21 Νοεμβρίου) Δ’ φάση (22-27 Νοεμβρίου). Κατά την πρώτη φάση, η XV Μεραρχία κατέλαβε τον «προμαχώνα του Ιβάν», το περίφημο ύψωμα 1480 το οποίο και διατήρησε, αποκρούοντας σφοδρές επιθέσεις των Ιταλών.

koritsa-4.jpg

Έλληνες στρατιώτες μπαίνουν στην Κορυτσά

Η IX Μεραρχία πέρασε τον ποταμό Δεβόλη και πέτυχε διάρρηξη της εχθρικής γραμμής στο ύψος του χωριού Σαλ. Η X Μεραρχία κατέλαβε το χωριό Μπόζιγκραντ και τα υψώματα νότια από τα χωριά Νικολίτσι και Καλάν. Την 16η Νοεμβρίου, διευρύνθηκε το ρήγμα στην περιοχή του Σαλ και η IX Μεραρχία κατέλαβε το Σβέτι Ατανάς κοντά στον αυχένα της Ντάρτζας. Η ιταλική στρατιωτική ηγεσία αντιλήφθηκε τον κίνδυνο και ενέπλεξε στον αγώνα την Μεραρχία Arezzo.

Η απάντηση του ελληνικού Στρατηγείου ήταν η μετακίνηση της XIII Μεραρχίας, η οποία τέθηκε υπό τις διαταγές του Γ΄ Σώματος Στρατού. Κατά την πρώτη ημέρα της Β΄ φάσης, η XV Μεραρχία κατέλαβε τα χωριά Μοτσορίτσε και Γκολομπέρντα στην διάβαση Τσαγκόνι και απείλησε με περίσχεση το Ιβάν. Σε άλλο σημείο του μετώπου, η IX Μεραρχία κατέλαβε την κορυφογραμμή της Μόροβας στον τομέα της και η X Μεραρχία έφθασε μαχόμενη δύο χιλιόμετρα νότια του αυχένα της Ντάρτζας.

koritsa-5.jpg

Έλληνες στρατιώτες πολιορκούν την Κορυτσά

Την επόμενη, συγκροτήθηκε η Ομάδα Μεραρχιών «Κ», από τις X και XI Μεραρχίες. Την ημέρα εκείνη, η XIII Μεραρχία υπέστη ένα «ατύχημα» εξαιτίας της πλημμελούς εκτέλεσης μίας διαταγής και των κακών καιρικών συνθηκών.

Ο μέραρχος διέταξε την σύμπτυξη των δυνάμεών του αλλά η μετάβαση επί τόπου του διοικητού του Γ΄ Σώματος Στρατού έσωσε την κατάσταση. Ο διοικητής της Μεραρχίας αντικαταστάθηκε από τον Υποστράτηγο Σ. Μουτούση, ο οποίος επέβαλε άμεσα την πειθαρχία και εμφύσησε εκ νέου επιθετικό πνεύμα στην μονάδα. Κατά την τρίτη φάση, το σημαντικότερο γεγονός υπήρξε η κατάληψη του ζωτικής σημασίας υψ. 1878 της Μόροβας από άνδρες της XIII Μεραρχίας, την 21η Νοεμβρίου. Κατά την τέταρτη περίοδο, έλαβε χώρα η απελευθέρωση της Κορυτσάς από τμήματα της IX Μεραρχίας, την 22α Νοεμβρίου (Ι.Σ. Παπαφλωράτος, «Ιστορία του Ελληνικού Στρατού, 1833-1949).

Οι Ιταλοί αποχώρησαν εσπευσμένα από ολόκληρη την κοιλάδα του ποταμού Δεβόλη για να αποφύγουν την κύκλωση. Το επόμενο πενθήμερο εξασφαλίστηκε το οροπέδιο της Κορυτσάς και παγιώθηκαν οι ελληνικές θέσεις.

koritsa-6.jpg

Έλληνες στρατιώτες φωτογραφίζονται στην Κορυτσά

Τι γράφει ο Galeazzo Ciano (Γκαλεάτσο Τσιάνο) για την κατάληψη της Κορυτσάς

Ο Υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας και γαμπρός του Μουσολίνι Galeazzo Ciano (1903-1944), στις σημειώσεις του έδειχνε αρχικά αισιόδοξος για την εξέλιξη των μαχών. Έτσι, για τη 19η Νοεμβρίου γράφει την επομένη:

Αρ. 166, 20 Νοεμβρίου 1940: Ισχυρές και επανειλημμένες επιθέσεις ανατολικά μεταξύ της Κορυτσάς και του δρόμου του Καλιμπακίου (;) (Καλπακίου;) αποκρούσθηκαν με βαριές απώλειες για τον εχθρό.

Για τις 20/11/1940 γράφει:

Αρ. 167, 21 Νοεμβρίου 1940: Στο ελληνικό μέτωπο, κυρίως στην περιοχή της Κορυτσάς, επανειλημμένες επιθέσεις του εχθρού θρυμματίστηκαν πάνω στη σθεναρή αντίσταση των στρατευμάτων μας.

koritsa-7.jpg

Η ελληνική σημαία κυματίζει στην Κορυτσά

Όμως, στις 21 Νοεμβρίου τα πράγματα δείχνουν διαφορετικά:

Αρ. 168, 22 Νοεμβρίου 1940: Τα στρατεύματά μας της κάλυψης, αποτελούμενα από δύο μεραρχίες, που από την αρχή των εχθροπραξιών είχαν τεθεί επικεφαλής της άμυνας στα ελληνοαλβανικά σύνορα της Κορυτσάς, οπισθοχώρησαν μετά από 11 μέρες μαχών, σε μια γραμμή δυτικά της πόλης, η οποία εκκενώθηκε. Σε αυτή την περίοδο οι μάχες υπήρξαν σφοδρές και οι απώλειες εκατέρωθεν σοβαρές, ίσως πιο σοβαρές από την πλευρά του εχθρού. Στη νέα γραμμή επικεντρώνονται όλες μας οι προσπάθειες...

Την επόμενη μέρα γίνεται η τελευταία αναφορά στην Κορυτσά, που πλέον είχε χαθεί για τους Ιταλούς...

Αρ. 169, 23 Νοεμβρίου 1940: Στο ελληνικό μέτωπο, οι δικές μας δυνάμεις πραγματοποιούν τις προβλεπόμενες κινήσεις για να φτάσουν τις νέες θέσεις. Η αεροπορία μας βομβάρδισε πλήθος εχθρικούς στόχους, ειδικά στον τομέα της Κορυτσάς, πλήττοντας οδικούς κόμβους, συγκεντρώσεις εχθρικών στρατευμάτων και παρατάξεων. Όλα τα αεροσκάφη μας επέστρεψαν.

koritsa-8.jpg

Η μπάντα του Ελληνικού Στρατού στην Κορυτσά

Πώς αντιμετώπισαν Έλληνες και Ιταλοί την απελευθέρωση της Κορυτσάς

Όπως ήταν αναμενόμενο, η απελευθέρωση της Κορυτσάς προκάλεσε φρενίτιδα ενθουσιασμού στην Ελλάδα. Ξέφρενοι πανηγυρισμοί από τους πολίτες και κωδωνοκρουσίες σε όλη τη χώρα. Ο Ιωάννης Μεταξάς πληροφορήθηκε το χαρμόσυνο νέο κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Υπουργικού Συμβουλίου. Γεμάτος συγκίνηση, εμφανίστηκε στην είσοδο του ξενοδοχείου «Μεγάλη Βρεταννία» και με φωνή που μόλις ακουγόταν είπε στο συγκεντρωμένο πλήθος: «Αγαπητοί μου κύριοι, Κορυτσά κατελήφθη».

Επέστρεψε στο γραφείο του και ασπάστηκε τον συνομήλικό του Μόνιμο Υφυπουργό Εξωτερικών Νικόλαο Μαυρουδή. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Υφυπουργού Εμπορικής Ναυτιλίας Αμβροσίου Τζίφου: «Oι δύο εβδομηντάρηδες φιλήθηκαν σαν μικρά παιδιά».

koritsa-9.jpg

Κορυτσά 1940, Πινακοθήκη Αβέρωφ

Στην Ιταλία αντίθετα επικρατούσε ανείπωτη θλίψη. Η πτώση της Κορυτσάς ήταν μια μεγάλη ήττα. Ο ραδιοφωνικός σταθμός της Ρώμης προσπαθούσε με κάθε τρόπο να μετριάσει τις εντυπώσεις, κάνοντας λόγο για στρατηγικό ελιγμό, προκειμένου να εγκαταλείψουν οι Έλληνες την πλεονεκτική θέση την οποία κατείχαν. Αυτό θα είχε σαν αποτέλεσμα να παρασυρθούν σε νέες θέσεις, όπου θα ήταν πιο εύκολο για τους Ιταλούς να τους καταβάλουν...

Για την ιστορία, το 53ο Σύνταγμα Πεζικού της IX Μεραρχίας ήταν αυτό που ανάγκασε τους Ιταλούς να συμπτυχθούν προς το Πόγραδετς. Το Σύνταγμα ήταν στελεχωμένο από εφέδρους από τη Δυτική Μακεδονία που γνώριζαν άριστα τη μορφολογία της περιοχής.

koritsa-10.jpg

Η Κορυτσά σήμερα

Ο Υποδιοικητής του Συντάγματος, Αντισυνταγματάρχης Δημήτριος Θεοδωράκης, από την Ευρυτανία, επικεφαλής ενός Τάγματος και 25 ιππέων, το πρωί της 22/11/1940 καταδίωξε την οπισθοφυλακή των Ιταλών που έμεινε στην πόλη, την οποία και παρέλαβε από τους Αλβανούς. Οι Έλληνες κάτοικοι της Κορυτσάς υποδέχθηκαν με ζητωκραυγές τον Στρατό μας. Οι ελληνικές δυνάμεις παρέμειναν στην Κορυτσά ως τις 12/4/1941, οπότε και αποχώρησαν για να μην περικυκλωθούν από τους Γερμανούς.

Για το τέλος του άρθρου αφήσαμε τα αποσπάσματα από το διάγγελμα του βασιλιά Γεωργίου Β΄ και το ραδιοφωνικό μήνυμα του Ιωάννη Μεταξά, που αναφέρονται στην κατάληψη της Κορυτσάς.

«Η πρώτη φάσις του αγώνος επεσφραγίσθη διά της καταλήψεως της Κορυτσάς και η νίκη έστεψε τα όπλα των υπερασπιστών του δικαίου» (Γεώργιος Β΄).

«Ο αγών από 10 ημερών έλαβε την μεγαλυτέραν έντασιν και η μάχη υπήρξε σκληρά και αδιάκοπος καταλήξασα εις την κατάληψιν της Κορυτσάς και εις την φυγήν του εχθρού εκ της Δυτικής Μακεδονίας και Ηπείρου» (Ιωάννης Μεταξάς).

koritsa-11.jpg

Πρωτοσέλιδο εφημερίδας για την κατάληψη της Κορυτσάς

Σχόλια
Ροή Ειδήσεων Δημοφιλή