Γιατί είμαστε αλλεργικοί σε άλλους ανθρώπους

Κάποιοι άνθρωποι είναι αλλεργικοί σε άλλους ανθρώπους — όμως το μυστήριο γύρω από το πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό μόλις τώρα αρχίζει να αποκαλύπτεται.

Η Maura πιστεύει ότι τα προφυλακτικά της έσωσαν τη ζωή. Σήμερα είναι 43 ετών και ζει στο Οχάιο των ΗΠΑ. Όπως λέει, το πρόβλημα ξεκίνησε όταν ήταν λίγο πάνω από τα 20, εμφανιζόμενο σταδιακά. «Παρατήρησα ότι τα γεννητικά μου όργανα έκαιγαν μετά από σεξ χωρίς προφυλακτικό», εξομολογείται στο BBC. Η Maura —το όνομα της οποίας έχει αλλάξει για την προστασία της ιδιωτικότητάς της— δεν ένιωθε άνετα να το αναφέρει στον σύντροφό της. Έτσι, περίμενε να φύγει και στη συνέχεια πλενόταν σχολαστικά. Δοκίμασε να αλλάξει προϊόντα προσωπικής φροντίδας, από σαπούνι μέχρι λιπαντικό. Όμως το πρόβλημα μόνο επιδεινώθηκε, με οίδημα και ερυθρότητα. Και εμφανιζόταν αποκλειστικά μετά την επαφή με σπέρμα.

Τελικά χώρισε με εκείνον τον άνδρα και άρχισε να βγαίνει με κάποιον που ήταν απόλυτα συνεπής στη χρήση προφυλακτικού. «Δεν υπήρχε θέμα, μέχρι που ένα βράδυ, ενώ ήμασταν ξαπλωμένοι στο κρεβάτι μετά το σεξ, η γλώσσα μου άρχισε ξαφνικά να πρήζεται», αφηγείται η Maura. «Ο σύντροφός μου είδε τι συνέβαινε, φώναξε “πνίγεσαι!” και άρπαξε την εισπνευστική μου συσκευή. Κατάφερε να τη βάλει στην άκρη του στόματός μου και άρχισε να την πατάει. Ευτυχώς, ανέπνεα ακόμη αρκετά ώστε να φτάσει το φάρμακο στους πνεύμονές μου».

Η Maura, η οποία έχει επίσης άσθμα και αρκετές αλλεργίες, πιστεύει ότι το προφυλακτικό είχε διαρροή. Η ίδια και ο μακροχρόνιος σύντροφός της είναι πλέον ακόμη πιο προσεκτικοί με τη χρήση του. Μέχρι να της συμβεί, λέει, δεν γνώριζε ότι είναι δυνατόν κάποιος να είναι αλλεργικός στο σπέρμα.

Αν και είναι εξαιρετικά σπάνιες, ορισμένοι άνθρωποι παρουσιάζουν σοβαρές ανοσολογικές αντιδράσεις στο σώμα άλλων ανθρώπων. Αυτές οι συχνά παρεξηγημένες καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο την υγεία, αλλά και την εργασία, τις σχέσεις και γενικότερα τον τρόπο με τον οποίο κάποιος κινείται στον κόσμο. Ωστόσο, το πώς ακριβώς εκδηλώνονται αυτές οι αντιδράσεις και τι τις προκαλεί παραμένει σε μεγάλο βαθμό μυστήριο. Πρόκειται για πραγματικές αλλεργίες ή για κάτι άλλο; Καθώς οι επιστήμονες αρχίζουν να εντοπίζουν ορισμένες ενδείξεις, αυτές οι παράξενες αντιδράσεις αποκαλύπτουν νέα στοιχεία για τη χημεία του ανθρώπινου σώματος και τις ιδιομορφίες του ανοσοποιητικού συστήματος.

Από το δέρμα

Συχνά, η ευαισθησία στο σώμα ενός άλλου ανθρώπου σχετίζεται με εξωτερικά προϊόντα που καταλήγουν πάνω του. Για παράδειγμα, το δέρμα μπορεί να φέρει συνθετικά αρώματα, όπως αυτά που υπάρχουν σε αποσμητικά και aftershave. Περισσότερες από 150 αρωματικές ουσίες έχουν συνδεθεί με αλλεργίες εξ επαφής.

Το αίτιο δεν είναι πάντα σαφές. Μία Αμερικανίδα με σοβαρή μορφή συνδρόμου ενεργοποίησης μαστοκυττάρων —μιας κατάστασης κατά την οποία κύτταρα που συμμετέχουν στην άμυνα του οργανισμού αρχίζουν να δυσλειτουργούν— εμφάνισε εξουθενωτικές αλλεργικές αντιδράσεις στη μυρωδιά του συζύγου της. Η Sabine Altrichter, γιατρός στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Kepler στην Αυστρία, λέει ότι, παρότι η σύνδεση δεν έχει αποδειχθεί, ορισμένοι ασθενείς με διαταραχές των μαστοκυττάρων υποψιάζονται ότι είναι ευαίσθητοι στις φυσικές οσμές του σώματος ή σε χημικές ουσίες που εκπέμπονται από το δέρμα άλλων ανθρώπων.

Το δέρμα απελευθερώνει πολλές ενώσεις που συμβάλλουν στη σωματική οσμή. Αυτά τα «αέρια» του δέρματος μπορεί να περιλαμβάνουν χημικές ουσίες όπως το τολουόλιο, το οποίο υπάρχει στο αργό πετρέλαιο και χρησιμοποιείται για την παραγωγή προϊόντων όπως χρώματα και πλαστικά. Οι άνθρωποι μπορούν να απορροφήσουν το τολουόλιο είτε σκόπιμα, για παράδειγμα εισπνέοντας κόλλα για να προκαλέσουν ευφορία, είτε ακούσια, μέσω έκθεσης στον χώρο εργασίας. Το τολουόλιο είναι επίσης μία από τις πολλές χημικές ουσίες που υπάρχουν στον καπνό του τσιγάρου.

Μία ομάδα ανθρώπων που ίσως μπορεί να ρίξει φως στις αντιδράσεις απέναντι σε άλλους ανθρώπους είναι όσοι πάσχουν από τη μυστηριώδη κατάσταση που είναι γνωστή ως People Allergic To Me — ή PATM. Πρόκειται για ένα ασυνήθιστο και ιδιαίτερα απομονωτικό φαινόμενο, κατά το οποίο οι άλλοι εμφανίζουν συχνά συμπτώματα που μοιάζουν με αλλεργία, όπως βήχα ή αίσθημα πνιγμού, όταν βρίσκονται κοντά στο άτομο που αναφέρει την κατάσταση.

Το 2023, ο Yoshika Sekine, καθηγητής Χημείας στο Πανεπιστήμιο Tokai της Ιαπωνίας, και οι συνεργάτες του μελέτησαν τα «αέρια» που εκπέμπονται από το δέρμα ανθρώπων οι οποίοι ανέφεραν συμπτώματα PATM. Από τα 75 αέρια του δέρματος που εξέτασε η ερευνητική ομάδα, το τολουόλιο φάνηκε να εμφανίζεται με ιδιαίτερη συχνότητα. Κατά μέσο όρο, τα άτομα της ομάδας PATM εξέπεμπαν 39 φορές μεγαλύτερη ποσότητα αυτής της χημικής ουσίας σε σχέση με όσους δεν ανέφεραν την κατάσταση.

«Το τολουόλιο εισπνέεται μέσω του αέρα κατά την αναπνοή. Ως επιβλαβής ένωση, συνήθως μεταβολίζεται από το ήπαρ και αποβάλλεται με τα ούρα», εξηγεί ο Sekine. «Ωστόσο, οι ασθενείς με PATM έχουν μειωμένη ικανότητα διάσπασης του τολουολίου, γεγονός που οδηγεί στη συσσώρευσή του στην κυκλοφορία του αίματος και στη συνέχεια στην απελευθέρωσή του μέσω του δέρματος», αναφέρει.

Ο Sekine επισημαίνει ότι η ίδια η έννοια του PATM δεν είναι ακόμη ευρέως αναγνωρισμένη, ενώ δεν υπάρχουν διαγνωστικά κριτήρια για την κατάσταση.

Την ίδια ώρα, η αλλεργία στον ιδρώτα αφορά συνήθως ευαισθησία στον ίδιο τον ιδρώτα του ατόμου και όχι στον ιδρώτα άλλων ανθρώπων. Όσο για τα μαλλιά, στις σπάνιες περιπτώσεις όπου έχουν καταγραφεί αλλεργίες που σχετίζονται με ανθρώπινη τρίχα, η αντίδραση δεν προκλήθηκε από κάποιο αλλεργιογόνο στην ίδια την τρίχα, αλλά από αλλεργιογόνα σε εξωτερικές ουσίες. Τέτοια παραδείγματα είναι παράγωγα φορμαλδεΰδης που χρησιμοποιούνται σε θεραπείες κερατίνης ή μια πρωτεΐνη γάτας που μπορεί να μεταφερθεί στα μαλλιά των ιδιοκτητών γάτας.

Από τα σωματικά υγρά

Αλλεργικές αντιδράσεις μπορούν επίσης να προκληθούν από συγκεκριμένα αλλεργιογόνα που μεταφέρονται μέσω των σωματικών υγρών. Σε ένα περιστατικό στο Ηνωμένο Βασίλειο, μια γυναίκα με αλλεργία στα βραζιλιάνικα φιστίκια εμφάνισε κνίδωση και δύσπνοια μετά από σεξουαλική επαφή με άνδρα που είχε καταναλώσει ανάμεικτους ξηρούς καρπούς λίγες ώρες νωρίτερα, παρότι στο μεταξύ είχε καθαρίσει τα δόντια, τα νύχια και το δέρμα του.

Οι ξηροί καρποί έχουν επίσης προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις κατά τη διάρκεια φιλιού σε άτομα με σοβαρές αλλεργίες.

Αν και οι ξηροί καρποί είναι το αλλεργιογόνο που αναφέρεται συχνότερα ως πρόβλημα στο φιλί, το σάλιο έχει επίσης προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις μετά την κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, θαλασσινών και γάλακτος. Γυναίκες με αλλεργία σε αντιβιοτικά έχουν παρουσιάσει αρνητικές αντιδράσεις μετά από κολπική και —πιθανώς— στοματική σεξουαλική επαφή με άτομα που είχαν λάβει τα συγκεκριμένα φάρμακα.

Πέρα όμως από αυτά τα εξωτερικά αλλεργιογόνα, πρωτεΐνες που υπάρχουν μέσα σε ορισμένα σωματικά υγρά μπορούν επίσης να πυροδοτήσουν αντίδραση. Εκείνη με την οποία είναι εξοικειωμένοι ορισμένοι κλινικοί γιατροί —αν και εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλα κενά ενημέρωσης— είναι το σπέρμα.

Η αλλεργία στο σπέρμα, ή αλλιώς υπερευαισθησία στο σπερματικό πλάσμα, μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα που κυμαίνονται από ανάγλυφο, κνησμώδες εξάνθημα στο δέρμα —γνωστό ως κνίδωση— έως αναφυλαξία, μια δυνητικά απειλητική για τη ζωή αλλεργική αντίδραση, μετά την έκθεση σε αυτό το σωματικό υγρό.

Έχει καταγραφεί κυρίως σε άτομα ηλικίας 20 έως 30 ετών, αν και συνολικά έχουν τεκμηριωθεί λιγότερα από 100 περιστατικά, σύμφωνα με επιστημονική εργασία του 2024. Το αλλεργιογόνο που συνδέεται συχνότερα με αυτή την ευαισθησία είναι ένα προστατικό ειδικό αντιγόνο, μια ουσία που μπορεί να πυροδοτήσει ανοσολογική απόκριση, και βρίσκεται στο σπερματικό πλάσμα. Πρόκειται για το υγρό που, πέρα από τα σπερματοζωάρια, αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του σπέρματος. Η αλλεργία αφορά μια πρωτεΐνη που περιέχεται σε αυτό και όχι τα ίδια τα σπερματοζωάρια.

Δεν είναι απολύτως σαφές τι ακριβώς συμβαίνει στο σώμα των ανθρώπων με υπερευαισθησία στο σπερματικό πλάσμα, εξηγεί ο Jonathan Bernstein, καθηγητής Κλινικής Ιατρικής με ειδίκευση στην Αλλεργιολογία και την Ανοσολογία στο Κολέγιο Ιατρικής του Πανεπιστημίου του Σινσινάτι, στις ΗΠΑ. Όπως λέει, δεν υπάρχουν καλά ζωικά μοντέλα για τη μελέτη της συγκεκριμένης υπερευαισθησίας, ούτε αρκετοί άνθρωποι με την πάθηση ώστε να καταστεί δυνατή η διεξαγωγή έρευνας μεγάλης κλίμακας.

Τα περιστατικά αλλεργίας στο σπέρμα μπορεί να είναι τοπικά ή συστηματικά. Όταν τα συμπτώματα είναι τοπικά και περιορίζονται στην περιοχή επαφής, συνήθως αναφέρονται ως συμπτώματα που εμφανίζονται μέσα ή γύρω από τον κόλπο. Ωστόσο, σε μία ισπανική αναφορά περιστατικού, γυναίκα που δεν είχε εμφανίσει ποτέ αλλεργική αντίδραση μετά από κολπική σεξουαλική επαφή έχασε τις αισθήσεις της και παρουσίασε και άλλα συμπτώματα αναφυλαξίας μετά από πρωκτική επαφή. Διαγνώστηκε με υπερευαισθησία στο σπερματικό υγρό.

Στις ΗΠΑ, μία γυναίκα εμφάνισε επίσης πρήξιμο και εξάνθημα σε μη σεξουαλικό πλαίσιο, όταν το δέρμα της ήρθε σε επαφή με εκσπερμάτισμα.

Τα τοπικά συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν έντονο πόνο και αίσθημα καύσου αμέσως μετά τη σεξουαλική επαφή. «Σύμφωνα με τις περιγραφές, είναι σαν οξύ», λέει ο Bernstein. Μία από τις ασθενείς του το περιέγραψε ως «σαν να καρφώνονται χίλιες βελόνες στον κόλπο σου».

Ένα άτομο μπορεί να είναι ευαίσθητο στο σπέρμα πολλών συντρόφων ή μόνο ενός, σημειώνει ο Bernstein. Η διάγνωση συνήθως περιλαμβάνει δερματικό τεστ νυγμού, με τη χρήση φρέσκου δείγματος σπερματικού υγρού από τον σεξουαλικό σύντροφο.

Στο ιατρείο του, ο Bernstein βλέπει συνήθως γυναίκες που βρίσκονται σε μονογαμικές σχέσεις με άνδρες, συχνά όταν προσπαθούν να μείνουν έγκυες. Ορισμένοι άνθρωποι ταξιδεύουν από πολύ μακριά για να τον συμβουλευτούν, καθώς δεν υπάρχουν πολλοί ειδικοί στην αλλεργία στο σπέρμα.

Πολλοί ασθενείς, όπως λέει, αντιμετωπίζονται επιπόλαια ή ξεκινούν επιθετικές θεραπείες με στεροειδή, επειδή οι επαγγελματίες υγείας δεν γνωρίζουν πώς να διαχειριστούν την κατάστασή τους.

Ωστόσο, ο Bernstein εξηγεί ότι στο δικό του ιατρείο μπορούν να βοηθήσουν σχεδόν κάθε άνθρωπο με αλλεργία στο σπέρμα.

Αξιοσημείωτη είναι η απουσία δεδομένων σχετικά με αλλεργίες στο σπέρμα μεταξύ ανδρών που έχουν σεξουαλικές σχέσεις με άνδρες. Ο Bernstein λέει ότι δεν έχει δει ποτέ τέτοιο περιστατικό, αν και δεν είναι σαφές γιατί. Ο ίδιος αναρωτιέται αν τα συμπτώματα θα μπορούσαν να σχετίζονται με τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν μέσα στον κόλπο, παρότι αυτό δεν εξηγεί την περίπτωση κατά την οποία η αντίδραση εμφανίστηκε μετά από πρωκτική επαφή μεταξύ άνδρα και γυναίκας.

Θεραπευτικές επιλογές

Μία προηγούμενη θεραπεία που είχε δοκιμάσει ο Bernstein περιλάμβανε κύκλους ενέσεων με σπέρμα του συντρόφου, είτε μέσα στο δέρμα είτε κάτω από αυτό, με στόχο την απευαισθητοποίηση της ασθενούς.

Η προσέγγιση αυτή μοιάζει με τη θεραπεία για το σύνδρομο μετα-οργασμικής νόσου, μια σπάνια και συχνά εξουθενωτική κατάσταση κατά την οποία οι άνδρες εμφανίζουν ευαισθησία στο δικό τους εκσπερμάτισμα.

Ωστόσο, η θεραπεία αυτή ήταν δαπανηρή. «Οι ασθενείς έπρεπε να πληρώνουν οι ίδιοι, επειδή απαιτούνταν πολλή εργαστηριακή δουλειά για την προετοιμασία των δειγμάτων», λέει ο Bernstein.

Ο Bernstein και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, ήταν εξίσου ασφαλές και αποτελεσματικό να εφαρμοστεί η θεραπεία τοπικά, σε μία εφάπαξ διαδικασία διάρκειας περίπου δύο ωρών.

Αρχικά, διαχώρισαν τα σπερματοζωάρια από το σπερματικό υγρό. Στη συνέχεια, αραίωσαν το σπερματικό υγρό σε αναλογία ένα προς ένα εκατομμύριο ή ένα προς δέκα εκατομμύρια, ανάλογα με τη σοβαρότητα των αντιδράσεων της ασθενούς. Κατόπιν, ανά διαστήματα 15 λεπτών, εισήγαγαν το υγρό στον κόλπο της ασθενούς.

Σταδιακά χρησιμοποίησαν πιο ισχυρές συγκεντρώσεις του υγρού, ώστε η ασθενής να αναπτύξει μεγαλύτερη ανοχή. Καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, η ασθενής παρέμενε υπό παρακολούθηση. Ως αποτέλεσμα, «δεν τείνουν να εμφανίζουν πολλές συστηματικές αντιδράσεις και στη συνέχεια μπορούν να ανεχθούν τη σεξουαλική επαφή χωρίς προφυλακτικό» τουλάχιστον με τον συγκεκριμένο σύντροφο, λέει ο Bernstein.

Γενικά, η υπερευαισθησία στο σπερματικό πλάσμα παραμένει μια κατάσταση που συχνά παρεξηγείται και διαγιγνώσκεται λανθασμένα. Ακόμη λιγότερες πληροφορίες υπάρχουν για ορισμένα άλλα υγρά που μεταδίδονται κατά τη σεξουαλική επαφή.

Σχεδόν δεν υπάρχει δημοσιευμένη έρευνα για πιθανή αλλεργία στο τραχηλοκολπικό υγρό — ένα υγρό που εκκρίνεται από τα κύτταρα του τραχήλου και του κόλπου, συμβάλλοντας στη λίπανση της περιοχής και παρέχοντας έναν βαθμό προστασίας από παθογόνους μικροοργανισμούς. Ωστόσο, ο Marek Jankowski πιστεύει ότι έχει δει τουλάχιστον ένα άτομο με αυτή την κατάσταση.

Ο Jankowski, επίκουρος καθηγητής Δερματολογίας και Αφροδισιολογίας στο Πανεπιστήμιο Nicolaus Copernicus στην Πολωνία, λέει ότι κάποτε αντιμετώπισε έναν ασθενή που τον επισκέφθηκε αφού είχε ήδη απευθυνθεί σε πολλούς άλλους γιατρούς. Ο ασθενής ανέφερε ότι περίπου 30 λεπτά μετά την κολπική σεξουαλική επαφή, τα γεννητικά του όργανα κοκκίνιζαν και παρουσίαζαν φαγούρα. Το πρόσωπό του εμφάνιζε επίσης κνησμό μετά από στοματικό σεξ. Για τον ίδιο, αυτό έμοιαζε με αλλεργία, όμως οι γιατροί είτε χλεύαζαν είτε απέρριπταν αυτή την ιδέα, σύμφωνα με τον Jankowski.

Ο Jankowski, ωστόσο, διατήρησε ανοιχτό μυαλό, αναζητώντας άλλες περιπτώσεις πιθανής αλλεργίας στο τραχηλοκολπικό υγρό που εκκρίνεται από τις γυναίκες κατά τη σεξουαλική δραστηριότητα.

«Τελικά, ο ασθενής ανταποκρίθηκε καλά στα αντιισταμινικά», αναφέρει.

Η περίπτωση αυτή ώθησε επίσης τον Jankowski και τους συνεργάτες του να πραγματοποιήσουν μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε το 2017. Οι ερευνητές απευθύνθηκαν τόσο σε άλλους δερματολόγους όσο και σε ανθρώπους που ενδεχομένως βίωναν αυτή την κατάσταση. Το ένα πέμπτο των δερματολόγων που απάντησαν ανέφεραν ότι είχαν δει τέτοια περιστατικά, αν και πολλοί γιατροί παρέμεναν δύσπιστοι ως προς την ύπαρξη της κατάστασης.

Διαβάστε επίσης