Στην Τουρκία η σπηλιά που έγραψε ο Όμηρος την «Οδύσσεια» - Ο μύθος που αναζωπυρώθηκε με την ταινία
Η σπηλιά στον Μπουρνόβα συνδέεται εδώ και αιώνες με τον αρχαίο ποιητή, χωρίς ωστόσο να έχει αποδειχθεί ότι εκεί συνέθεσε τα έπη του
Snapshot
- Η σπηλιά στον Μπουρνόβα της Τουρκίας θεωρείται από ντόπιους ως ο τόπος όπου ο Όμηρος έγραψε την «Οδύσσεια», αν και δεν υπάρχουν αποδείξεις.
- Η περιοχή της Σμύρνης συνδέεται ιστορικά με τον Όμηρο, με αναφορές όπως αυτή του Παυσανία που υποστηρίζουν την ύπαρξη σπηλιάς όπου συνέθεσε τα έργα του.
- Αρχαιολογικά ευρήματα και ένα ανάγλυφο του 3ου αιώνα π.Χ. ενισχύουν τη σύνδεση του Μπουρνόβα με τον Όμηρο και την Ιωνία.
- Το ενδιαφέρον για τη σπηλιά και την περιοχή αναζωπυρώθηκε μετά την επιτυχία της νέας ταινίας του Κρίστοφερ Νόλαν για τον Όμηρο.
- Υπάρχει διαφωνία στο αν πρέπει να διατηρηθεί το όνομα «Κοιλάδα του Ομήρου», καθώς ορισμένοι τοπικοί αξιωματούχοι πρότειναν την αλλαγή για πολιτικούς λόγους.
Σε μια πλαγιά της Τουρκίας, με θέα τα ελαιόδεντρα και τους λόφους έξω από τη Σμύρνη, βρίσκεται μια σπηλιά που εδώ και γενιές οι ντόπιοι αποκαλούν «Κοιλάδα του Ομήρου», υποστηρίζοντας ότι σε αυτό το σημείο ο αρχαίος ποιητής έγραψε την «Οδύσσεια».
Η σπηλιά βρίσκεται στην περιοχή του Μπουρνόβα, στα περίχωρα της Σμύρνης, και αποτελεί εδώ και αιώνες αντικείμενο συζήτησης σχετικά με τη ζωή και την καταγωγή του Ομήρου. Παρότι δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι ο ποιητής έγραψε πράγματι εκεί τα έπη του, η παράδοση έχει παραμείνει ζωντανή και σήμερα το ενδιαφέρον γύρω από την περιοχή αναζωπυρώνεται, με αφορμή και την επιτυχημένη ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν.
Η «Κοιλάδα του Ομήρου»
«Αυτό το μέρος ονομαζόταν πάντα Κοιλάδα του Ομήρου από τους ντόπιους. Ταξιδιώτες από όλο τον κόσμο έρχονταν για να δουν τη σπηλιά όπου λέγεται ότι ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του», δήλωσε στο AFP ο Τούρκος ερευνητής Αλτάν Αλτίν, ο οποίος έχει γράψει βιβλίο για το συγκεκριμένο θέμα.
Στην πραγματικότητα, κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα πού έζησε ή έγραψε ο Όμηρος τα δύο μεγάλα επικά ποιήματα της αρχαιότητας. Η ζωή του περιβάλλεται από μύθους και αμφισβητήσεις, ενώ ακόμη και ο τόπος γέννησής του αποτελεί αντικείμενο διαμάχης.
Η περιοχή της Σμύρνης, η οποία κατά το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της ήταν γνωστή ως αρχαία Σμύρνη, συνδέεται εδώ και πολύ καιρό με τον Όμηρο.
Η αναφορά του Παυσανία
Μια από τις σημαντικότερες αναφορές που τροφοδότησαν τον μύθο προέρχεται από τον Έλληνα περιηγητή και γεωγράφο Παυσανία, ο οποίος έζησε τον 2ο αιώνα μ.Χ.
Ο Παυσανίας έγραψε ότι οι Σμυρναίοι είχαν τον ποταμό Μέλητα, με τα όμορφα νερά του και στις πηγές του υπήρχε ένα σπήλαιο όπου, σύμφωνα με την παράδοση, ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του.
Η συγκεκριμένη αναφορά αποτέλεσε για αιώνες αφετηρία μιας συζήτησης που συνεχίζεται μέχρι σήμερα για το ποιος ήταν πραγματικά ο Όμηρος και σε ποιο σημείο της Μικράς Ασίας έζησε και δημιούργησε.
«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Όμηρος ήταν από τη Bornova»
Η πρόσβαση στη σπηλιά δεν είναι εύκολη. Στο εσωτερικό της υπάρχουν βράχια, ενώ στους τοίχους έχουν χαραχθεί ελληνικές επιγραφές από επισκέπτες, χωρίς ωστόσο να είναι γνωστό πόσο παλιές είναι.
Παράλληλα, και άλλες περιοχές διεκδικούν τη σύνδεσή τους με τον Όμηρο, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την Χίο.
Ο Αλτάν Αλτίν, ωστόσο, υποστηρίζει με βεβαιότητα ότι ο ποιητής συνδεόταν με την περιοχή της Bornova.
«Για μένα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Όμηρος ήταν από τον Μπουρνόβα. Σε κάθε περίπτωση, ήταν από την Ιωνία, στην οποία περιλαμβάνονται η Σμύρνη και η Χίος. Ήταν από αυτά τα μέρη», ανέφερε.
Το ανάγλυφο του 3ου αιώνα π.Χ.
Ο ερευνητής επικαλείται, μεταξύ άλλων, ένα ανάγλυφο του 3ου αιώνα π.Χ., το οποίο απεικονίζει την αποθέωση του Ομήρου.
Όπως υποστηρίζει, το ανάγλυφο αναπαριστά τη σπηλιά του Μπουρνόβα με εντυπωσιακή ακρίβεια.
«Αυτό το ανάγλυφο ήταν ήδη γνωστό, αλλά κανείς δεν είχε παρατηρήσει τις ίδιες λεπτομέρειες με εκείνες που βρίσκονται στη σπηλιά του Ομήρου. Είναι η πρώτη φορά που προέκυψε μια τόσο λεπτομερής γεωγραφική περιγραφή», δήλωσε ο Αλτίν.
Αρχαιολογικά ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή φαίνεται επίσης να ενισχύουν τη σύνδεση της αρχαίας Σμύρνης με τον ποιητή. Ο αρχαιολόγος Μεχμέτ Ακίφ Ερντέμ ανέφερε ότι τα ευρήματα από τις ανασκαφές, μεταξύ των οποίων νομίσματα που φέρουν την εικόνα του Ομήρου, δείχνουν πως οι κάτοικοι της αρχαίας Σμύρνης θεωρούσαν τον ποιητή έναν από τους δικούς τους.
Όπως εξήγησε, η «Ιλιάδα» και η «Οδύσσεια» γράφτηκαν στις αρχαίες ελληνικές διαλέκτους της Ιωνικής και της Αιολικής, γεγονός που, σύμφωνα με τον ίδιο, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο η αρχαία Σμύρνη και η Bornova να ήταν μεταξύ των τόπων καταγωγής του Ομήρου.
Ο Όμηρος βρίσκεται παντού στη Bornova
Η σύνδεση της περιοχής με τον αρχαίο ποιητή δεν περιορίζεται στη συγκεκριμένη σπηλιά. Στον αρχαιολογικό χώρο του Yeşilova Höyük, ο οποίος θεωρείται ο αρχαιότερος γνωστός προϊστορικός οικισμός της Σμύρνης, υπάρχει προτομή του Ομήρου με την επιγραφή: «Συνέθεσα τα έπη της Ιλιάδας και της Οδύσσειας σε αυτή τη γη. Έζησα στη Bornova».
Η πόλη φιλοξενεί ήδη μια έκθεση βιβλίου αφιερωμένη στον Όμηρο, ενώ σε πάρκο της υπάρχει και άγαλμα του Έκτορα, του ήρωα του Τρωικού Πολέμου.
Τώρα, οι τοπικές αρχές σχεδιάζουν να ανακαινίσουν τη σπηλιά και να την ανοίξουν στο κοινό, αξιοποιώντας το νέο ενδιαφέρον για τον αρχαίο ποιητή.
«Η διατήρηση της κληρονομιάς του Ομήρου είναι ένα καθήκον που οφείλουμε στην ανθρωπότητα. Είναι ένας από τους πατέρες της λογοτεχνίας», δήλωσε ο δήμαρχος του Μπουρνόβα, Ομέρ Εσκί.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι ιστορίες του Ομήρου συνδέονται με τη συγκεκριμένη γη και πως «η ιστορία του είναι και δική μας», εκφράζοντας την πρόθεση να καταστήσει την πόλη τουριστικό προορισμό για όσους ενδιαφέρονται για τον ποιητή.
Η διαμάχη για το όνομα της «Κοιλάδας του Ομήρου»
Ωστόσο, η προσπάθεια αυτή δεν βρίσκει σύμφωνους όλους τους κατοίκους και τις αρχές. Το 2024, δημοτικοί αξιωματούχοι που ανήκουν στο κυβερνών κόμμα AKP του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πρότειναν να μετονομαστεί η «Κοιλάδα του Ομήρου» προς τιμήν ενός Τούρκου μαχητή, υποστηρίζοντας ουσιαστικά την αντικατάσταση του ελληνικού ονόματος.
Ο δήμαρχος Bornova αντέδρασε, χαρακτηρίζοντας μια τέτοια κίνηση ιδιαίτερα αρνητική. «Το να σβήσουμε το όνομα του Ομήρου θα ήταν ένα από τα χειρότερα πράγματα που θα μπορούσαμε να κάνουμε στον Μπουρνόβα», ανέφερε.
Στόχος του, όπως είπε, είναι να γίνει γνωστός ο Όμηρος σε ολόκληρο τον κόσμο ως άνθρωπος του Μπουρνόβα και να μετατραπεί η περιοχή σε τουριστικό προορισμό.
Η ταινία του Νόλαν έφερε ξανά τον Όμηρο στο προσκήνιο
Η νέα ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν έχει δώσει νέα ώθηση στο ενδιαφέρον για τον Όμηρο και την «Οδύσσεια».
Ο Μουσταφά Κοτσίγιτ, ιδιοκτήτης του βιβλιοπωλείου Gargantua στη Σμύρνη, δήλωσε ότι η επιτυχία της ταινίας έχει αυξήσει το ενδιαφέρον για τον αρχαίο ποιητή και έχει ενισχύσει τις πωλήσεις της «Οδύσσειας».
«Ήξερα ότι ο Όμηρος ήταν από αυτά τα μέρη, αλλά δεν γνώριζα ότι ήταν συγκεκριμένα από τη Σμύρνη. Είμαστε απίστευτα τυχεροί», δήλωσε ένας εκπαιδευτικός, ο Σαφάκ Τοσούν, έξω από έναν κινηματογράφο της πόλης όπου προβάλλεται η ταινία.
«Ο Όμηρος είναι Έλληνας και Ανατολίτης»
Για τον ερευνητή Αλτίν, υπάρχουν στοιχεία ακόμη και μέσα στα ίδια τα ομηρικά έργα που δείχνουν, όπως υποστηρίζει, ότι ο ποιητής προερχόταν από την περιοχή.
«Όταν βυθίζεσαι στην Ιλιάδα, καταλαβαίνεις πραγματικά ότι ο Όμηρος ήταν Ανατολίτης. Βρίσκεις ανέκδοτα και πολιτισμικές αναφορές που είναι εντελώς άγνωστες αλλού», ανέφερε.
Ο ίδιος, πάντως, θεωρεί ότι η συζήτηση για την καταγωγή του Ομήρου δεν θα πρέπει να εξελιχθεί σε αντιπαράθεση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
«Ο Όμηρος είναι 2.800 ετών, ενώ τα ελληνοτουρκικά σύνορα είναι μόλις έναν αιώνα παλιά», σχολίασε χαρακτηριστικά.
Και κατέληξε: «Ο Όμηρος είναι Έλληνας. Ο Όμηρος είναι Ανατολίτης. Κανείς μας δεν είναι παλαιότερος από εκείνον, ούτε καν οι χώρες μας»
*Με πληροφορίες από το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων
