Καιρός: Το Ρεύμα του Κόλπου είναι έτοιμο να καταρρεύσει; Μυστήριο με ψυχρό στίγμα εν μέσω El Nino

Snapshot

• Μια ψυχρή θαλάσσια περιοχή νοτιοανατολικά της Γροιλανδίας υποδηλώνει επιβράδυνση της Ατλαντικής Μεσημβρινής Κυκλοφορίας Ανατροπής (AMOC).
• Η AMOC, που περιλαμβάνει το Ρεύμα του Κόλπου, κινείται προς πιθανή κατάρρευση λόγω της κλιματικής αλλαγής και του λιωσίματος των παγετώνων της Γροιλανδίας.
• Η κατάρρευση της AMOC θα μπορούσε να προκαλέσει νέα Εποχή των Παγετώνων στη βόρεια Ευρώπη και σοβαρές διαταραχές στους μουσώνες στην Αφρική και την Ασία.
• Νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι το ψυχρό στίγμα προκαλείται από αλλαγές στα ωκεάνια ρεύματα και όχι από τους ανέμους, υποστηρίζοντας την εξασθένιση της AMOC.
• Η κατάρρευση του υποπολικού στροβίλου, που τροφοδοτεί την AMOC, θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τη θερμοκρασία στη βόρεια Ευρώπη ήδη από τη δεκαετία του 2040.

Snapshot powered by AI

Ένα μυστηριώδες «ψυχρό στίγμα» έχει εμφανιστεί στον Βόρειο Ατλαντικό και οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι αποτελεί ένδειξη πως ένα κρίσιμο ωκεάνιο ρεύμα βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης.

Την ώρα που οι υπόλοιποι ωκεανοί της Γης έχουν θερμανθεί εξαιτίας της ενίσχυσης του φαινομένου Ελ Νίνιο, μια θαλάσσια περιοχή νοτιοανατολικά της Γροιλανδίας παραμένει επίμονα ψυχρή.

Για δεκαετίες, οι επιστήμονες προσπαθούσαν να εξηγήσουν γιατί αυτή η «τρύπα ψύχους» συνεχίζει να ψύχεται ενώ σχεδόν παντού αλλού οι θερμοκρασίες αυξάνονται.

Τώρα, μια ομάδα ερευνητών υποστηρίζει ότι η αιτία είναι η επιβράδυνση της Ατλαντικής Μεσημβρινής Κυκλοφορίας Ανατροπής (Atlantic Meridional Overturning Circulation – AMOC).

Η AMOC αποτελεί ένα τεράστιο δίκτυο θαλάσσιων ρευμάτων που μεταφέρει θερμότητα από τις τροπικές περιοχές προς την Ευρώπη. Το Ρεύμα του Κόλπου (Gulf Stream) είναι μόνο ένα μικρό μέρος αυτού του συστήματος.

Ωστόσο, πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή που προκαλείται από τον άνθρωπο ενδέχεται να ωθεί αυτό το σύστημα σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής, το οποίο θα μπορούσε να οδηγήσει στην πλήρη κατάρρευσή του.

Αν η AMOC κατέρρεε, η βόρεια Ευρώπη θα μπορούσε να βυθιστεί σε μια «νέα Εποχή των Παγετώνων», ενώ θα προκαλούνταν λιμοί λόγω της διατάραξης των ζωτικής σημασίας μουσώνων στην Αφρική και την Ασία.

Ο επικεφαλής της μελέτης, καθηγητής Στέφαν Ράμστορφ από το Πανεπιστήμιο του Πότσνταμ, δήλωσε στο περιοδικό New Scientist:

«Ακόμη κι αν ορισμένες προσεγγίσεις μοντελοποίησης δείχνουν ότι το ψυχρό στίγμα μπορεί να προκαλείται από την ατμόσφαιρα, τα δεδομένα αποδεικνύουν ότι στην πραγματικότητα προκαλείται από τον ωκεανό».

Η AMOC διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της σταθερότητας του σημερινού κλίματος του πλανήτη, μεταφέροντας θερμότητα, θρεπτικά συστατικά και άνθρακα σε ολόκληρο τον κόσμο.

Η «μηχανή» που κινεί αυτή τη γιγάντια παγκόσμια κυκλοφορία είναι τα ψυχρά και αλμυρά νερά που σχηματίζονται στον Βόρειο Ατλαντικό γύρω από τη Γροιλανδία.

Καθώς αυτά τα πυκνά νερά βυθίζονται προς τον πυθμένα του ωκεανού, θερμότερα νερά από τις τροπικές περιοχές έλκονται προς τον βορρά, διατηρώντας σε λειτουργία τον κύκλο των ρευμάτων.

Οι επιστήμονες ανησυχούν ότι το γλυκό νερό από το λιώσιμο των παγετώνων της Γροιλανδίας διαταράσσει αυτή τη διαδικασία, αραιώνοντας το θαλασσινό νερό και μειώνοντας την πυκνότητά του.

Μελέτες έχουν δείξει ότι η AMOC έχει ήδη επιβραδυνθεί κατά περίπου 15% από τα μέσα του 20ού αιώνα εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και ενδέχεται να οδηγηθεί σε πλήρη κατάρρευση στο μέλλον.

Καθώς η επιβράδυνση της AMOC σημαίνει ότι λιγότερα θερμά νερά φτάνουν στον Βόρειο Ατλαντικό, οι επιστήμονες είχαν προτείνει ότι αυτό θα μπορούσε να εξηγεί εν μέρει το ψυχρό στίγμα.

Ωστόσο, οι άμεσες παρατηρήσεις της AMOC καλύπτουν μόλις περίπου 20 χρόνια, γεγονός που καθιστά δύσκολη την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων.

Παράλληλα, άλλοι ερευνητές είχαν προτείνει μια ανταγωνιστική θεωρία, σύμφωνα με την οποία το ψυχρό στίγμα προκαλείται από μεταβολές στους ανέμους.

Το 2022, επιστήμονες υποστήριξαν ότι η ταχεία θέρμανση της Αρκτικής μετατόπισε το αεριωθούμενο ρεύμα (jet stream) πάνω από την περιοχή του ψυχρού στίγματος και ότι οι ισχυροί δυτικοί άνεμοι απομακρύνουν περισσότερη θερμότητα από τον ωκεανό.

Όμως η ομάδα του καθηγητή Ράμστορφ υποστηρίζει τώρα ότι βρήκε ισχυρές αποδείξεις που συνδέουν το ψυχρό στίγμα με την εξασθένηση της AMOC.

Αντί να βασιστούν σε κλιματικά μοντέλα υπολογιστών, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν «κλιματικές επαναναλύσεις», οι οποίες στηρίζονται σε άμεσες μετρήσεις από δορυφόρους, σημαδούρες και πλοία.

Διαπίστωσαν ότι οι απώλειες θερμότητας από την επιφάνεια της θάλασσας έχουν στην πραγματικότητα μειωθεί στο ψυχρό στίγμα από το 1995 και μετά, γεγονός που δείχνει ότι οι άνεμοι δεν απομακρύνουν περισσότερη θερμότητα.

Παράλληλα, ανακάλυψαν ότι η ψύξη δεν περιορίζεται μόνο στην επιφάνεια, αλλά εκτείνεται και σε βάθος περίπου 1.000 μέτρων κάτω από τα κύματα.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό αποδεικνύει ότι το φαινόμενο οφείλεται σε αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο τα ωκεάνια ρεύματα κατανέμουν τη θερμότητα και όχι στους ανέμους.

Η διαπίστωση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς μετατρέπει το ψυχρό στίγμα σε ένα από τα βασικά «προειδοποιητικά σήματα» ότι η AMOC εξασθενεί.

Στη μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Geophysical Research Letters, οι ερευνητές καταλήγουν:

«Η ανάλυσή μας υποστηρίζει την ερμηνεία ότι το παρατηρούμενο “ψυχρό στίγμα” αποτελεί ένδειξη εξασθένησης της AMOC».

Πιο άμεσα, το ψυχρό στίγμα θα μπορούσε επίσης να απειλήσει τον υποπολικό στρόβιλο (subpolar gyre), ένα τεράστιο κυκλικό ρεύμα που περιβάλλει τον Βόρειο Ατλαντικό.

Το ρεύμα αυτό συμβάλλει στην άνοδο αλμυρού νερού στην επιφάνεια, τροφοδοτώντας τη διαδικασία ψύξης και βύθισης που κινεί την AMOC.

Αν όμως ο υποπολικός στρόβιλος κατέρρεε, θα προκαλούσε ψύξη στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη βόρεια Ευρώπη ακόμη ταχύτερα από ό,τι μια πλήρης κατάρρευση της AMOC.

Πρόσφατη έκθεση του βρετανικού Κοινοβουλίου προειδοποίησε ότι η κατάρρευση του υποπολικού στροβίλου θα μπορούσε να οδηγήσει σε πτώση της θερμοκρασίας κατά 2 έως 3 βαθμούς Κελσίου στον Βόρειο Ατλαντικό, απειλώντας τη βιωσιμότητα της γεωργίας στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Ο καθηγητής Ράμστορφ προειδοποιεί:

«Η υπέρβαση αυτού του κρίσιμου σημείου από τον υποπολικό στρόβιλο θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές κλιματικές επιπτώσεις στη δυτική Ευρώπη ήδη από τη δεκαετία του 2040».