Ένας γεωλόγος εξηγεί τι κάνει τη Γροιλανδία τόσο απίστευτα ξεχωριστή

Η Γροιλανδία, το μεγαλύτερο νησί της Γης, διαθέτει μερικά από τα πλουσιότερα αποθέματα φυσικών πόρων παγκοσμίως.

Ανάμεσά τους βρίσκονται κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως το λίθιο και οι σπάνιες γαίες, απαραίτητες για τις πράσινες τεχνολογίες, αλλά και άλλα πολύτιμα μέταλλα και ορυκτά, καθώς και τεράστιες ποσότητες υδρογονανθράκων, συμπεριλαμβανομένου πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Σύμφωνα με επιστημονικές εκτιμήσεις, τρία κοιτάσματα σπάνιων γαιών που βρίσκονται βαθιά κάτω από τους πάγους της Γροιλανδίας ενδέχεται να συγκαταλέγονται στα μεγαλύτερα στον κόσμο σε όγκο.

Η δυναμική τους θεωρείται καθοριστική για την παραγωγή μπαταριών και ηλεκτρονικών εξαρτημάτων, κρίσιμων για την παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση.

Έρευνες και γεωπολιτικό ενδιαφέρον

Η κλίμακα του ορυκτού και ενεργειακού πλούτου της Γροιλανδίας έχει πυροδοτήσει εκτεταμένες έρευνες από τη Δανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, με στόχο να αξιολογηθεί η εμπορική αλλά και περιβαλλοντική βιωσιμότητα δραστηριοτήτων όπως η εξόρυξη.

Η Αμερικανική Γεωλογική Υπηρεσία εκτιμά ότι στη βορειοανατολική Γροιλανδία, ακόμη και σε περιοχές που καλύπτονται από πάγο, υπάρχουν περίπου 31 δισεκατομμύρια βαρέλια ισοδύναμου πετρελαίου, ποσότητα αντίστοιχη με το σύνολο των αποδεδειγμένων αποθεμάτων αργού πετρελαίου των ΗΠΑ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η παγοκάλυπτη περιοχή της Γροιλανδίας καλύπτει πάνω από τα τέσσερα πέμπτα της συνολικής της επιφάνειας. Το γεγονός αυτό ενισχύει το ενδεχόμενο να υπάρχουν τεράστια, ανεξερεύνητα αποθέματα φυσικών πόρων κάτω από τους πάγους.

Τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια γεωλογικής ιστορίας

Ο πλούτος αυτός συνδέεται άμεσα με την εξαιρετικά πολύπλοκη γεωλογική ιστορία της Γροιλανδίας, που εκτείνεται σε βάθος περίπου 4 δισεκατομμυρίων ετών. Στο νησί βρίσκονται μερικά από τα αρχαιότερα πετρώματα της Γης, καθώς και τεράστιοι όγκοι αυτοφυούς σιδήρου, που δεν προέρχεται από μετεωρίτες.

Από τη δεκαετία του 1970 έχουν εντοπιστεί και «σωλήνες» κιμπερλίτη που περιέχουν διαμάντια, αν και η εκμετάλλευσή τους παραμένει περιορισμένη λόγω των μεγάλων δυσκολιών πρόσβασης και εξόρυξης.

Γεωλογικά, είναι εξαιρετικά σπάνιο μια περιοχή να έχει βιώσει και τους τρεις βασικούς μηχανισμούς δημιουργίας φυσικών πόρων: ορογένεση, ρήγματα και ηφαιστειακή δραστηριότητα. Στη Γροιλανδία, οι παρατεταμένες περίοδοι δημιουργίας βουνών προκάλεσαν ρωγμές στον φλοιό, μέσα στις οποίες εναποτέθηκαν χρυσός, πολύτιμοι λίθοι όπως τα ρουμπίνια, αλλά και γραφίτης.

Ο γραφίτης είναι κρίσιμος για την παραγωγή μπαταριών λιθίου, ωστόσο παραμένει σχετικά ανεξερεύνητος σε σύγκριση με μεγάλους παραγωγούς όπως η Κίνα και η Νότια Κορέα.

Πετρέλαιο, μέταλλα και σπάνιες γαίες

Το μεγαλύτερο μέρος των φυσικών πόρων της Γροιλανδίας προέρχεται από περιόδους εκτατικής τεκτονικής, με πιο πρόσφατη τη δημιουργία του Ατλαντικού Ωκεανού, στις αρχές της Ιουρασικής περιόδου, πριν από περίπου 200 εκατομμύρια χρόνια.

Οι χερσαίες ιζηματογενείς λεκάνες, όπως η λεκάνη Jameson Land, θεωρούνται ιδιαίτερα ελπιδοφόρες για κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, σε αναλογία με την πλούσια υφαλοκρηπίδα της Νορβηγίας.

Παράλληλα, μέταλλα όπως μόλυβδος, χαλκός, σίδηρος και ψευδάργυρος έχουν εντοπιστεί σε παγοελεύθερες περιοχές και εξορύσσονται τοπικά, σε μικρή κλίμακα, ήδη από το 1780. Όσον αφορά τις σπάνιες γαίες, στοιχεία όπως το νιόβιο, το ταντάλιο και το υττέρβιο έχουν βρεθεί σε πυριγενή πετρώματα, ενώ εκτιμάται ότι κάτω από τους πάγους υπάρχουν αποθέματα δυσπροσίου και νεοδυμίου που θα μπορούσαν να καλύψουν πάνω από το ένα τέταρτο της μελλοντικής παγκόσμιας ζήτησης.

Το δύσκολο δίλημμα της κλιματικής αλλαγής

Η ενεργειακή μετάβαση γεννήθηκε από την ανάγκη περιορισμού της καύσης ορυκτών καυσίμων. Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή καθιστά ολοένα και πιο προσβάσιμους τους φυσικούς πόρους της Γροιλανδίας, καθώς οι πάγοι υποχωρούν. Από το 1995 έχει λιώσει περιοχή ίση με το μέγεθος της Αλβανίας, με την τάση αυτή να επιταχύνεται.

Νέες τεχνολογίες, όπως το ραντάρ διείσδυσης εδάφους, επιτρέπουν πλέον την ακριβέστερη χαρτογράφηση του υπεδάφους κάτω από έως και 2 χιλιόμετρα πάγου. Παρ’ όλα αυτά, η εξόρυξη κάτω από τέτοιες συνθήκες παραμένει εξαιρετικά δύσκολη, ενώ η βιώσιμη εκμετάλλευση φαντάζει ακόμη πιο περίπλοκη.

Το δίλημμα είναι σαφές: θα πρέπει ο πλούτος της Γροιλανδίας να αξιοποιηθεί δυναμικά για να στηριχθεί η ενεργειακή μετάβαση ή να προστατευτεί ένα από τα πιο παρθένα φυσικά περιβάλλοντα του πλανήτη, αποφεύγοντας περαιτέρω επιβάρυνση της κλιματικής κρίσης και της ανόδου της στάθμης των θαλασσών.

Σήμερα, η εξόρυξη ρυθμίζεται αυστηρά από τοπικά νομικά πλαίσια, ωστόσο οι πιέσεις για χαλάρωση των περιορισμών αναμένεται να ενταθούν, καθώς το διεθνές ενδιαφέρον για το μέλλον της Γροιλανδίας αυξάνεται.

*Ανάλυση του Jonathan Paul, Αναπληρωτή καθηγητή Γεωεπιστημών του Royal Holloway, University of London