Politico: Πέντε βήματα για να γίνει η Ουκρανία μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει ένα πρωτοφανές σχέδιο «μερικής ένταξης» της Ουκρανίας ήδη από το επόμενο έτος, καθώς οι Βρυξέλλες προσπαθούν να ενισχύσουν τη θέση της χώρας στην Ευρώπη και να την απομακρύνουν από τη Μόσχα, σύμφωνα με το Politico που επικαλείται 10 αξιωματούχους και διπλωμάτες.

Τέσσερα χρόνια μετά έναρξη του πολέμου, το Κίεβο πιέζει για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ το 2027, με στόχο να συμπεριληφθεί και σε μια ειρηνευτική συμφωνία με την Μόσχα.

Η ιδέα που βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο θα αντιπροσώπευε μια δραματική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ένωση εντάσσει νέες χώρες. Το σχέδιο προβλέπει ότι η Ουκρανία θα αποκτήσει θέση στο τραπέζι της ΕΕ πριν πραγματοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για τα πλήρη προνόμια της ένταξης.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και η ουκρανική κυβέρνηση δηλώνουν ότι η αίτηση ένταξης του Κιέβου είναι επείγουσα, με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι να τόνισε ότι η Ρωσία είναι πιθανό να προσπαθήσει να «σταματήσει την πορεία μας προς την ΕΕ». «Γι' αυτό λέμε να ορίσουμε μια ημερομηνία. Γιατί μια συγκεκριμένη ημερομηνία; Επειδή η ημερομηνία θα υπογραφεί από την Ουκρανία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία».

Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη πολλά εμπόδια, μεταξύ των οποίων και ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος αντιτίθεται κάθετα στην ένταξη της Ουκρανίας. Όμως, για την ένταξη της Ουκρανίας απαιτείται ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών.

Έχοντας αυτά υπόψιν, το Politico συνομίλησε με πέντε διπλωμάτες που εκπροσωπούν διαφορετικές χώρες, τρεις αξιωματούχους της ΕΕ και δύο της Ουκρανίας, και προσδιόρισε τα πέντε βήματα που θα χρειαστούν για να ενταχθεί η Ουκρανία στην ΕΕ.

Βήμα 1: Προετοιμασία της Ουκρανίας

Η ΕΕ έχει ήδη ξεκινήσει να «προωθεί» την αίτηση ένταξης της Ουκρανίας, παρέχοντας στο Κίεβο μια άτυπη καθοδήγηση για τη διαπραγμάτευση των κεφαλαίων που απαιτούνται.

Η EE έχει ήδη παράσχει στην Ουκρανία λεπτομέρειες για τρία από τα έξι διαπραγματευτικά στάδια. Σε μια άτυπη συνάντηση των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο τον Μάρτιο, η ΕΕ επιθυμεί να παράσχει στην ουκρανική αντιπροσωπεία που θα την επισκεφθεί λεπτομέρειες για περισσότερα στάδια, ώστε να ξεκινήσουν οι διαδικασίες και για αυτά.

«Παρά τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, εν μέσω της συνεχιζόμενης ρωσικής επιθετικότητας, η Ουκρανία επιταχύνει τις μεταρρυθμιστικές της προσπάθειες», δήλωσε στο Politico η Μαριλένα Ραούνα, υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Η συνάντηση της 3ης Μαρτίου θα έχει ως στόχο την επαναβεβαίωση αυτής της υποστήριξης, πρόσθεσε.

Ωστόσο, «δεν θα υπάρξουν παρακάμψεις στις μεταρρυθμίσεις», δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ. Το ίδιο μήνυμα μετέφεραν και δύο ανώτεροι διπλωμάτες από χώρες που υποστηρίζουν σθεναρά την Ουκρανία, καθώς και από όλοι οι αξιωματούχοι της ΕΕ με τους οποίους συνομίλησε το Politico.

«Η ένταξη στην ΕΕ αποφέρει οφέλη μόνο αν πραγματοποιήσεις τη μεταρρύθμιση μέσα από τη διαδικασία διεύρυνσης — αυτή είναι η πραγματική υπερδύναμη της ένταξης στην ΕΕ», δήλωσε ένας αξιωματούχος, προσθέτοντας: «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να συνδυάσει αυτά τα δύο: την ανάγκη για ταχεία προώθηση, αλλά την ολοκλήρωση των μεταρρυθμίσεων στην Ουκρανία».

Από την πλευρά του, το Κίεβο δηλώνει ότι είναι έτοιμο να κάνει τις απαιτούμενες προσπάθειες. «Θα είμαστε τεχνικά έτοιμοι μέχρι το 2027», δήλωσε ο Ζελένσκι την Παρασκευή. «Μιλάτε για το τέλος του πολέμου και ταυτόχρονες εγγυήσεις ασφάλειας. Και η ΕΕ για εμάς, είναι εγγυήσεις ασφάλειας».

Βήμα 2: Δημιουργία μιας «light» μορφής ένταξης στην ΕΕ

Kυβερνήσεις της ΕΕ ρώτησαν την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σχετικά με τις προσπάθειες να ξεπεραστεί το αδιέξοδο όσον αφορά την ένταξη νέων χωρών στην ΕΕ, σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή στις Βρυξέλλες, σύμφωνα με διπλωμάτες που συμμετείχαν στη συζήτηση ή ενημερώθηκαν για το περιεχόμενό της.

Όπως ανέφεραν, η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε μια σειρά από επιλογές και μοντέλα που εξετάζει η ΕΕ. Μεταξύ αυτών ήταν και η ιδέα της «αντίστροφης διεύρυνσης».

«Θα ήταν μια μορφή αναπροσαρμογής της διαδικασίας — εντάσσεσαι και στη συνέχεια αποκτάς σταδιακά δικαιώματα και υποχρεώσεις», είπε ένας αξιωματούχος της ΕΕ που είναι εξοικειωμένος με το περιεχόμενο της συζήτησης. «Έτσι, θα γινόταν μια επανεξέταση του τρόπου ένταξης με βάση την πολύ διαφορετική κατάσταση που έχουμε σήμερα σε σχέση με τότε που η Κομισιόν καθόρισε τα κριτήρια ένταξης».

Η ιδέα δεν είναι να χαμηλώσουμε τα κριτήρια, αλλά να στείλουμε ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα σε χώρες των οποίων η ένταξη καθυστερεί λόγω πολέμου ή αντίθεσης από πρωτεύουσες όπως η Βουδαπέστη — όχι μόνο στην Ουκρανία, αλλά και στη Μολδαβία και την Αλβανία, μεταξύ άλλων.

«Είναι σημαντικό να στείλουμε ένα πολιτικό μήνυμα», δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ. «Ο πόλεμος συνεχίζεται εδώ και τέσσερα χρόνια. Οι Ουκρανοί χρειάζονται υποστήριξη. Η ΕΕ πρέπει να παρέχει αυτή την υποστήριξη, πολιτικά και ψυχολογικά».

Αν και ο Ζελένσκι έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι η Ουκρανία δεν θα αποδεχτεί καθεστώς δεύτερης κατηγορίας στην ΕΕ, θα μπορούσε να είναι ανοιχτή σε κάτι που να καθορίζει την πορεία της χώρας προς την ΕΕ πριν γίνει πλήρες μέλος του μπλοκ, δήλωσε αξιωματούχος που είναι εξοικειωμένος με τις σκέψεις του Κιέβου.

Ένας αξιωματούχος της Μολδαβίας δήλωσε στο Politico ότι η χώρα «θέλει να ενταχθεί σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που λειτουργεί αποτελεσματικά πέραν των 27 κρατών μελών, και χαιρετίζουμε τις συζητήσεις σχετικά με τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για να καταστεί αυτό δυνατό». Ταυτόχρονα, «η πλήρης ένταξη — με ίσα δικαιώματα και πλήρη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων της ΕΕ — πρέπει να παραμείνει ο σαφής και τελικός προορισμός».

Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας, Έντι Ράμα, δήλωσε στο Politico τον περασμένο μήνα ότι μια δημιουργική προσέγγιση της ένταξης στην ΕΕ ήταν «καλή ιδέα» και ότι η χώρα του θα δεχόταν ακόμη και προσωρινά να μην έχει δικό της επίτροπο.

Η ιδέα έχει και επικριτές εντός της ΕΕ.

«Κατ' αρχήν, δεν μπορείς να συζητάς για δύο κατηγορίες κρατών μελών», δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ. «Αυτό δεν θα ήταν δίκαιο όχι μόνο για την Ουκρανία, αλλά και για το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Το μήνυμα πρέπει να είναι η επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων».

Η Γερμανία, ειδικότερα, είναι αντίθετη στην ιδέα της δημιουργίας πολλαπλών επιπέδων ένταξης στην ΕΕ και φοβάται το ενδεχόμενο ότι χώρες που θα ενταχθούν στην Ένωση πριν να είναι έτοιμες θα τους υποσχεθούν πράγματα που οι Βρυξέλλες δεν θα είναι σε θέση να τηρήσουν, σύμφωνα με έναν ανώτερο διπλωμάτη. Ωστόσο, η ελπίδα είναι ότι, αν άλλες ισχυρές χώρες της ΕΕ, όπως Η Γαλλία, η Ιταλία και η Πολωνία, υποστηρίξουν την πρωτοβουλία, το Βερολίνο θα μπορούσε πειστεί.

Βήμα 3: Να αποχωρήσει ο Όρμπαν από πρόεδρος της Ουγγαρίας

Η πρόκληση για τις προοπτικές ένταξης της Ουκρανίας είναι να συμφωνήσουν και οι 27 χώρες μέλη, καθώς οποιαδήποτε απόφαση για επέκταση της Ένωσης απαιτεί ομόφωνη υποστήριξη. Ωστόσο, ο Βίκτορ Όρμπαν, ο στενότερος σύμμαχος του Πούτιν στην ΕΕ, είναι σταθερά αντίθετος.

Παρόλα αυτά, η Κομισιόν και οι πρωτεύουσες της ΕΕ εστιάζουν στις ουγγρικές εκλογές του Απριλίου και επίσης επεξεργάζονται τρόπους για να παρακάμψουν το βέτο του Όρμπαν.

Ο Όρμπαν αντιμετωπίζει σκληρό ανταγωνισμό και βρίσκεται πίσω στις δημοσκοπήσεις. Έχει χρησιμοποιήσει το θέμα της ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ ως «όπλο» στην προεκλογική του εκστρατεία, δηλώνοντας το Σαββατοκύριακο ότι «η Ουκρανία είναι εχθρός μας» λόγω της προσπάθειάς της να απαγορεύσει τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας και ότι «ποτέ» δεν πρέπει να ενταχθεί στην ΕΕ.

Όλοι οι αξιωματούχοι με τους οποίους συνομίλησε το Politico είπαν ότι δεν πιστεύουν ότι ο Όρμπαν θα αλλάξει γνώμη πριν από τις εκλογές.

Η αντιπάθεια του Ούγγρου πρωθυπουργού για το Κίεβο «είναι βαθιά», δήλωσε ένας ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ. «Είναι προσωπικό θέμα μεταξύ του Όρμπαν και του Ζελένσκι. Είναι κάτι περισσότερο από στρατηγικό ή τακτικό παιχνίδι».

Ο Όρμπαν και ο Ζελένσκι έχουν επανειλημμένα επιτεθεί ο ένας στον άλλον. Ο Ζελένσκι κατηγόρησε δημοσίως τον Όρμπαν ότι «κάνει πολύ επικίνδυνα πράγματα» εμποδίζοντας την πορεία της Ουκρανίας προς την ΕΕ και χαρακτήρισε τη Βουδαπέστη μια «μικρή Μόσχα». Από την πλευρά του, ο Όρμπαν χαρακτήρισε την Ουκρανία «μία από τις πιο διεφθαρμένες χώρες στον κόσμο» και κατηγόρησε τον Ζελένσκι ότι απειλεί την κυριαρχία της Ουγγαρίας.

Αρκετοί αξιωματούχοι της ΕΕ δήλωσαν ότι ελπίζουν ότι, αν ο Όρμπαν χάσει τις εκλογές, ο αντίπαλός του Πέτερ Μαγκιάρ, συντηρητικός ηγέτης του κόμματος της αντιπολίτευσης, θα μπορούσε να αλλάξει στάση απέναντι στην Ουκρανία, δεδομένου ότι υποσχέθηκε πέρυσι να θέσει το ζήτημα σε δημοψήφισμα.

Αλλά αν ο Όρμπαν επανεκλεγεί, περνάμε στο τέταρτο βήμα.

Βήμα 4: Το «χαρτί» Τραμπ

Ενώ η αντίθεση του Όρμπαν στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ φαίνεται ακλόνητη, υπάρχει ένας άνθρωπος που οι Ευρωπαίοι ηγέτες πιστεύουν ότι θα μπορούσε να τον κάνει να αλλάξει γνώμη: ο Ντόναλντ Τραμπ.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ο οποίος είναι στενός σύμμαχος του Όρμπαν και τον υποστήριξε πριν από τις ουγγρικές εκλογές, δεν έχει κρύψει την επιθυμία του να είναι αυτός που θα πιέσει την Ουκρανία και τη Ρωσία να συνάψουν ειρηνευτική συμφωνία. Με την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ έως το 2027 να περιλαμβάνεται σε ένα σχέδιο 20 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου, η ελπίδα είναι ότι ο Τραμπ θα καλέσει τη Βουδαπέστη για να επιτευχθεί μια συμφωνία.

Ο Ζελένσκι υπαινίχθηκε αυτό το σενάριο την Παρασκευή.

Σύμφωνα με την ειρηνευτική πρόταση, οι ΗΠΑ «αναλαμβάνουν την υποχρέωση να εγγυηθούν ότι κανείς δεν θα εμποδίσει» στοιχεία της συμφωνίας, είπε. «Συζητάμε για το αν οι ΗΠΑ θα συνεργαστούν πολιτικά με ορισμένους ευρωπαϊκούς φορείς, ώστε να μην χρειαστεί να προβούν σε μπλόκο».

Η κυβέρνηση Τραμπ είχε προηγουμένως ασκήσει πίεση στον Όρμπαν κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τα πακέτα κυρώσεων της ΕΕ κατά της Μόσχας, σύμφωνα με έναν διπλωμάτη της ΕΕ.

Βήμα 5: Αν όλα τα άλλα αποτύχουν...

Εάν η επιρροή του Τραμπ αποτύχει, υπάρχει ένα ακόμη «χαρτί» που μπορεί να παίξει η ΕΕ: να επαναφέρει στο τραπέζι το άρθρο 7 της Συνθήκης της ΕΕ κατά της Ουγγαρίας, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ.

Το Άρθρο 7, το οποίο εφαρμόζεται όταν μια χώρα θεωρείται ότι κινδυνεύει να παραβιάσει τις βασικές αξίες της Ένωσης, είναι η πιο σοβαρή πολιτική κύρωση που μπορεί να επιβάλει η ΕΕ, καθώς αναστέλλει τα δικαιώματα ενός κράτους μέλους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την ένταξη νέων χωρών.

Η ΕΕ δεν έχει ακόμη την πρόθεση να προχωρήσει σε αυτό το βήμα, καθώς θεωρεί ότι κάτι τέτοιο θα ευνοούσε τον Όρμπαν ενόψει των εκλογών του Απριλίου. Ωστόσο, τα κράτη - μέλη της ΕΕ αξιολογούν την υποστήριξη για τη χρήση αυτού του μέσου σε περίπτωση που ο Όρμπαν επανεκλεγεί και συνεχίσει να παρεμποδίζει τη λήψη αποφάσεων της ΕΕ. Μια τέτοια κίνηση είναι «απολύτως πιθανή», δήλωσε ένας τρίτος διπλωμάτης.

Διαβάστε επίσης