«Seabed Curtain»: Το σχέδιο των 80 δισ. δολαρίων για να σωθεί «ο παγετώνας της Αποκάλυψης»
Κόστος-μαμούθ, αλλά με ανυπολόγιστα οφέλη
Ένα από τα μεγαλύτερα και πιο δυσοίωνα σύμβολα της κλιματικής κρίσης, ο παγετώνας Thwaites στην Ανταρκτική, απειλεί να καταρρεύσει, προκαλώντας άνοδο της στάθμης των θαλασσών σε πρωτοφανή και καταστροφικά επίπεδα.
Μπροστά σε αυτόν τον κίνδυνο, μια διεθνής ομάδα επιστημόνων προτείνει ένα σχέδιο που μοιάζει βγαλμένο από σενάριο επιστημονικής φαντασίας: την κατασκευή ενός γιγαντιαίου υποθαλάσσιου τείχους, το οποίο θα μπορούσε να «φρενάρει» την τήξη του παγετώνα και να αποτρέψει μια παγκόσμια περιβαλλοντική καταστροφή.
Ο Thwaites, γνωστός και ως «Παγετώνας της Αποκάλυψης», είναι ένας τεράστιος, αργοκίνητος ποταμός πάγου, σχεδόν όσο ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο. Στο εσωτερικό του εγκλωβίζει ποσότητα γλυκού νερού ικανή να αυξήσει τη στάθμη των θαλασσών έως και κατά 65 εκατοστά. Ήδη, η τήξη του ευθύνεται για περίπου το 4% της παγκόσμιας ανόδου της στάθμης των υδάτων, ενώ οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι αν καταρρεύσει πλήρως, οι συνέπειες θα είναι δραματικές και αλυσιδωτές.
Το φιλόδοξο σχέδιο του «Seabed Curtain»
Η πρόταση φέρει την ονομασία «Seabed Curtain» (Υποθαλάσσια Κουρτίνα) και προβλέπει την κατασκευή ενός τοίχους ύψους 150 μέτρων και μήκους 80 χιλιομέτρων, ο οποίος θα τοποθετηθεί στον βυθό, σε βάθος 650 μέτρων κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, μπροστά από τα πιο ευάλωτα σημεία του παγετώνα.
Στόχος του είναι να μπλοκάρει τα θερμά θαλάσσια ρεύματα που εισχωρούν κάτω από τον πάγο και τον λιώνουν από τη βάση του. Αυτή ακριβώς η «ύπουλη» επίθεση από κάτω θεωρείται η βασική αιτία της ραγδαίας υποχώρησης του Thwaites.
Το τείχος θα αποτελείται από ενισχυμένο, εφελκυστικό ύφασμα, το οποίο θα συγκρατείται από πλωτά στοιχεία και θα αγκυρώνεται στον πυθμένα με βαριά θεμέλια. Σαν ένα κολοσσιαίο υποθαλάσσιο ανεμοφράκτη, θα περιβάλλει τον παγετώνα, παγιδεύοντας το ψυχρό νερό κοντά στον πάγο και εμποδίζοντας τη διείσδυση θερμών ρευμάτων.
Οι επιστήμονες εξετάζουν διαφορετικά σχέδια: είτε ένα ενιαίο, συνεχές φράγμα είτε πολλά επιμέρους τμήματα, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος το τείχος να λειτουργήσει σαν «τεράστιο αλεξίπτωτο» κάτω από την πίεση των θαλάσσιων ρευμάτων.
Κόστος-μαμούθ, αλλά με ανυπολόγιστα οφέλη
Το οικονομικό κόστος ενός τέτοιου έργου εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπεράσει τα 80 δισεκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, οι εμπνευστές του σχεδίου υποστηρίζουν ότι το ποσό αυτό ωχριά μπροστά στις ζημιές που θα προκύψουν αν ο παγετώνας καταρρεύσει.
Όπως σημειώνουν, η άνοδος της στάθμης των θαλασσών θα μπορούσε να προκαλέσει ανυπολόγιστες καταστροφές σε παράκτιες πόλεις, υποδομές, καλλιέργειες και οικοσυστήματα παγκοσμίως, με το συνολικό κόστος να αγγίζει τα τρισεκατομμύρια.
«Αν μπορούμε, με μία στοχευμένη παρέμβαση σε ένα σημείο, να αφαιρέσουμε 65 εκατοστά ανόδου της στάθμης της θάλασσας από το τραπέζι για όλον τον πλανήτη, τότε έχουμε ηθική υποχρέωση να το εξετάσουμε σοβαρά», τονίζουν χαρακτηριστικά.
Δοκιμές στη Νορβηγία και στο Σβάλμπαρντ
Το φιλόδοξο εγχείρημα βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο. Για να μελετηθεί η εφικτότητα και οι πιθανές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, οι επιστήμονες σχεδιάζουν την εγκατάσταση ενός πιλοτικού τμήματος μήκους 150 μέτρων και ύψους 40 μέτρων στο φιόρδ Ramfjorden της Νορβηγίας.
Παράλληλα, πραγματοποιούνται οικολογικές μελέτες στο φιόρδ Mijenfjorden, στο αρχιπέλαγος του Σβάλμπαρντ. Η περιοχή αυτή προστατεύεται από ένα μεγάλο νησί, γεγονός που επιτρέπει στους ερευνητές να συγκρίνουν τις επιπτώσεις ενός φυσικού «φράγματος» στα τοπικά οικοσυστήματα με εκείνες γειτονικών φιόρδ.
Προκαταρκτικά μοντέλα, που εκπονήθηκαν το 2024, έδειξαν ότι η υποθαλάσσια κουρτίνα θα μπορούσε, σε ορισμένα σημεία, να επιβραδύνει την τήξη του πάγου έως και δέκα φορές. Ωστόσο, η θεωρία αυτή δεν έχει δοκιμαστεί ποτέ στην πράξη και παραμένει άγνωστο ποιες θα ήταν οι μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Ο κίνδυνος είναι ήδη εδώ
Τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα εντείνουν την ανησυχία. Πρόσφατες γεωτρήσεις στον κεντρικό κορμό του παγετώνα αποκάλυψαν έντονες θαλάσσιες αναταράξεις και σχετικά θερμά νερά, ικανά να προκαλέσουν «σημαντική τήξη στη βάση του πάγου».
Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι, αν δεν υπάρξει δραστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ή κάποια μορφή τεχνικής παρέμβασης, ο Thwaites θα μπορούσε να καταρρεύσει πλήρως μέσα στις επόμενες δεκαετίες.
Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα οδηγούσε μόνο σε άμεση άνοδο της στάθμης των θαλασσών, αλλά και σε αποσταθεροποίηση ολόκληρου του παγοκαλύμματος της Ανταρκτικής, κάτι που θα μπορούσε να προκαλέσει άνοδο αρκετών μέτρων στους επόμενους αιώνες.
Οι έντονες αντιδράσεις και η κριτική
Παρά τον επείγοντα χαρακτήρα της απειλής, το σχέδιο έχει δεχθεί σφοδρή κριτική. Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Monash χαρακτήρισαν την υποθαλάσσια κουρτίνα «επικίνδυνο αντιπερισπασμό», υποστηρίζοντας ότι απομακρύνει την προσοχή από τη βασική λύση: τη δραστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Σε μελέτη τους προειδοποιούν για «εγγενή περιβαλλοντική ζημιά», σημειώνοντας ότι το έργο δεν μπορεί να υλοποιηθεί σε επαρκή κλίμακα και με την απαραίτητη ταχύτητα, ώστε να προλάβει την κρίση.
Παρά τις αντιρρήσεις, οι υποστηρικτές του σχεδίου επιμένουν ότι, μπροστά σε έναν τόσο υπαρξιακό κίνδυνο, η ανθρωπότητα οφείλει να εξετάσει ακόμη και τις πιο ριζοσπαστικές λύσεις.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν ένα τεχνολογικό θαύμα μπορεί να κερδίσει χρόνο για τον πλανήτη ή αν αποτελεί απλώς μια ακριβή, επισφαλή και αβέβαιη απόπειρα απέναντι σε μια κλιματική κρίση που απαιτεί βαθιές και άμεσες αλλαγές στον τρόπο ζωής και ανάπτυξης παγκοσμίως.
