Al Jazeera: Το «εξάγωνο συμμαχιών» του Νετανιάχου είναι μία φαντασίωση - Τι λένε αναλυτές

Το σχέδιο του για την δημιουργία ενός μπλοκ χωρών, ενός «εξαγώνου συμμαχιών», όπως το αποκάλεσε, αποκάλυψε προ ημερών ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπέντζαμιν Νετανιάχου. Ο συγκεκριμένος άξονας θα λειτουργήσει κόντρα στους «ριζοσπαστικούς άξονες» των σουνιτών και των σιιτών στη Μέση Ανατολή και τη Μεσόγειο.

Ωστόσο το αραβικό δίκτυο Al Jazeera συνομίλησε με ειδικούς προκειμένου να δει εάν η πρόταση του Νετανιάχου βρίσκει πραγματικό έδαφος ή είναι στη σφαίρα της φαντασίας του.

Ο Αντρέας Κριγκ, αναπληρωτής καθηγητής σε θέματα Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο King’s College του Λονδίνου, δήλωσε στο Al Jazeera ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός ενδέχεται να υπερεκτιμά την ιδέα του. «Η συνιστώσα «ανώνυμοι Άραβες/Αφρικανοί/Ασιάτες» μπορεί να υπάρχει υπό τη μορφή ad hoc συντονισμού ασφάλειας και συναλλακτικής διπλωματίας, αλλά όχι απαραίτητα με τρόπο που να μοιάζει με σύμφωνο ή συνθήκη τύπου ΝΑΤΟ. Δεν πρόκειται για συμμαχία», είπε ο Κριγκ.

«Θα αντιμετώπιζα το «εξάγωνο» λιγότερο ως μια συμμαχία με συγκεκριμένα αποτελέσματα και περισσότερο ως μια προσπάθεια προώθησης της εικόνας ενός συνονθυλεύματος υφιστάμενων σχέσεων», πρόσθεσε ο αναπληρωτής καθηγητής.

Τι εννοεί ο Νετανιάχου με τον όρο «ριζοσπαστικοί άξονες»

Ο Νετανιάχου επιδιώκει να επαναλάβει αυτό που περιγράφει ως τις «νίκες» του ενάντια στον «άξονα των σιιτών» – γνωστό και ως «άξονας της αντίστασης» – ένα άτυπο δίκτυο συμμαχικών ομάδων με επίκεντρο το Ιράν, που αντιτίθενται στην επιρροή του Ισραήλ και της Δύσης στη Μέση Ανατολή.

Στον πυρήνα του βρίσκεται το Ιράν, το οποίο υποστηρίζει τη Χεζμπολάχ στο Λίβανο. Η οργάνωση για πολύ καιρό θεωρούνταν ο ισχυρότερος μη κρατικός παράγοντας της περιοχής και είναι σύμμαχος της Τεχεράνης. Το Ισραήλ σκοτώσει μεγάλο αριθμό μελών της ηγετικής πυραμίδας της Χεζμπολάχ το 2024.

Στο Ιράκ, η Τεχεράνη διατηρεί σχέσεις με διάφορες σιιτικές ένοπλες ομάδες, συμπεριλαμβανομένων φατριών εντός των Λαϊκών Δυνάμεων Κινητοποίησης και ομάδων όπως οι Ταξιαρχίες της Χεζμπολάχ.

Έχει δίκιο ο Νετανιάχου και για τον «σουνιτικό άξονα» που αναδύεται;

Το Al Jazeera απαντά αρνητικά στην ανάλυσή του. «Όχι ακριβώς. Το Ισραήλ επιτέθηκε σε τουλάχιστον έξι χώρες της περιοχής το 2025, μεταξύ των οποίων η Παλαιστίνη, το Ιράν, ο Λίβανος, η Συρία και η Υεμένη, και πραγματοποίησε επιθέσεις που συνδέονταν με τη Γάζα σε διεθνή ύδατα στην Τυνησία και την Ελλάδα», σημειώνει το αραβικό δίκτυο.

Έχει επίσης απειλήσει την Αίγυπτο, την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ και την Ιορδανία. Αντί να σχηματίσουν έναν ενιαίο «σουνιτικό άξονα», όπως τον περιγράφει ο Νετανιάχου, αρκετές χώρες της περιοχής με σουνιτική πλειοψηφία έχουν συντονίσει τις διπλωματικές τους ενέργειες ως απάντηση στην επιθετικότητα του Ισραήλ στην περιοχή.

Ο συντονισμός αυτός περιλαμβάνει κοινές δηλώσεις που καταδικάζουν τις προσπάθειες του Ισραήλ να αναγνωρίσει το Σομαλιλάντ ως ανεξάρτητο κράτος, τις ισραηλινές επιθέσεις στη Συρία και τη συνεχιζόμενη γενοκτονία στη Γάζα.

Η ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι ενέργειες του Ισραήλ κυριάρχησε επίσης στις επίσημες επισκέψεις του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις αρχές Φεβρουαρίου στη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο. Οι σχέσεις μεταξύ αυτών των χωρών ήταν τεταμένες τα τελευταία χρόνια.

«Βλέπουμε ότι υπάρχουν αυξανόμενες κοινές προσπάθειες των χωρών της περιοχής εναντίον του Ισραήλ, κοινές δηλώσεις, κοινές διπλωματικές προσπάθειες, κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις, διερεύνηση του δυναμικού για κοινές αμυντικές επιχειρήσεις», δήλωσε ο Ομέρ Οζκιζιλτσίκ, συνεργάτης της «δεξαμενής σκέψης» Atlantic Council.

«Αυτή η συμμαχία δεν είναι μια συμμαχία ή μια συλλογική συμμαχία που βασίζεται σε μια ιδεολογία ή στον σουνιτισμό. Πρόκειται για μια γεωπολιτική, ρεαλιστική συμπεριφορά και αυτές οι χώρες τυχαίνει να έχουν σουνιτική πλειοψηφία», εξήγησε ο αναλυτής στο Al Jazeera.

Θα ενταχθεί πραγματικά η Ινδία;

Οι δηλώσεις του Νετανιάχου έρχονται την ώρα που ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι ετοιμάζεται να επισκεφθεί το Ισραήλ. Ο Μόντι τόνισε τις φιλικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών σε μια ανάρτηση στο X την Κυριακή, γράφοντας ότι η Ινδία «εκτιμά βαθιά τη διαρκή φιλία με το Ισραήλ, που βασίζεται στην εμπιστοσύνη, την καινοτομία και την κοινή δέσμευση για ειρήνη και πρόοδο».

Οι δύο ηγέτες έχουν εμβαθύνει τους δεσμούς τους τα τελευταία χρόνια, αλλά η Ινδία παραμένει ένας εξαιρετικά ρεαλιστικός παίκτης.

Μέχρι στιγμής το Νέο Δελχί αποφεύγει να συντάσσεται σε μπλοκ συμμαχιών και συνεργάζεται ταυτόχρονα με την Κίνα, τη Ρωσία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Ινδία διατηρεί επίσης εκτεταμένους δεσμούς σε ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο και διατηρεί στενές σχέσεις με την Τεχεράνη. Παράλληλα επεκτείνει τη στρατηγική συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία.

Ο Αντρέας Κριγκ εξήγησε ότι υπάρχει κίνδυνο στο μήνυμα που στέλνει μία τέτοια εξάγωνη συμμαχία, η οποία θα είναι αντιμέτωπη με τους σουνίτες και τους σιίτες της περιοχής. Η παρουσίαση από τον Νετανιάχου ενός άξονα εναντίον ενός άλλου άξονα «κινδυνεύει να σκληρύνει την περιφερειακή πόλωση, δίνοντας στους αντιπάλους του Ισραήλ (Ιράν, αλλά και Τουρκία και άλλους) μια εύκολη αφήγηση περί περικύκλωσης και κάνοντας ορισμένους υποψήφιους εταίρους πιο επιφυλακτικούς στο να φαίνονται πολύ κοντά στο Ισραήλ».

Η ρητορική του Νετανιάχου θα μπορούσε να «εμπλέξει την Ινδία περαιτέρω στις διαμάχες της Μέσης Ανατολής, τις οποίες γενικά προτιμά να διαχειρίζεται με ρεαλισμό και όχι με ιδεολογία», τόνισε ο Κριγκ και διευκρίνισε ότι τα βασικά συμφέροντα της Ινδίας βρίσκονται στην άμυνα, την τεχνολογία και το εμπόριο και όχι στην υποστήριξη των περιφερειακών φιλοδοξιών του Ισραήλ.

Τι γίνεται με την Ελλάδα και την Κύπρο;

Τον Δεκέμβριο του 2025, το Ισραήλ φιλοξένησε την Ελλάδα και την Κύπρο για τον τελευταίο γύρο συναντήσεων στο πλαίσιο της τριμερούς συνεργασίας που ξεκίνησε το 2016. Αν και επίσημα επικεντρώνεται στην ενέργεια και τη συνδεσιμότητα, η συνεργασία έχει επεκταθεί σταθερά στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, με στόχο εν μέρει την Τουρκία.

Η Ελλάδα ενέκρινε την αγορά 36 συστημάτων Πολλαπλών Εκτοξευτών Πυραύλων PULS από το Ισραήλ το 2025, αξίας περίπου 760 εκατομμυρίων δολαρίων. Οι δύο πλευρές διεξάγουν συζητήσεις για ένα ευρύτερο πακέτο άμυνας, το οποίο εκτιμάται σε 3,5 δισεκατομμύρια δολάρια και περιλαμβάνει ένα πολυεπίπεδο σύστημα αεροπορικής άμυνας κατασκευασμένο από το Ισραήλ.

Η Κύπρος έχει επίσης λάβει συστήματα αεροπορικής άμυνας ισραηλινής κατασκευής, με επιπλέον παραδόσεις να αναμένονται.

Ωστόσο, ακόμη και εδώ, η εικόνα είναι ρευστή. Η Τουρκία και η Ελλάδα έχουν εισέλθει σε μια προσεκτική προσέγγιση. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επισκέφθηκε την Άγκυρα νωρίτερα αυτό το μήνα σε μια προσπάθεια να σταθεροποιήσει τις σχέσεις και να επεκτείνει τους οικονομικούς δεσμούς.

«Η αλήθεια είναι ότι, ενώ υπάρχουν κάθε είδους τακτικοί εταίροι που μπορεί να έχει το Ισραήλ, τεχνικές συνεργασίες και συμμαχίες που μπορεί να απολαμβάνει το Ισραήλ, κανείς δεν θέλει να αγγίζει το Ισραήλ», δήλωσε ο Όρι Γκόλντμπεργκ, Ισραηλινός αναλυτής και πολιτικός σχολιαστής.

«Το Ισραήλ είναι κακός μπελάς. Η εικόνα του Ισραήλ έχει επιδεινωθεί σε τέτοιο βαθμό που φέρνει μόνο χάος και αστάθεια, και στην πιο κυριολεκτική έννοια, κοιτάξτε τι κάνει το Ισραήλ», πρόσθεσε ο Όρι Γκόλντμπεργκ.

Εκ πρώτης όψεως, η πρόταση του Ισραήλ για μια ευρύτερη περιφερειακή συμμαχία έρχεται σε αντίθεση με τα συμφέροντα αυτών των χωρών, τα οποία, όπως σημειώνει ο Κριγκ, επικεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στην «ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και τη δυναμική της ενέργειας» και όχι σε ένα ευρύτερο σχέδιο για τη Μέση Ανατολή, όπως οραματίζεται ο Νετανιάχου.

Γιατί τώρα;

Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια πολιτικά ευαίσθητη στιγμή για τον Νετανιάχου, του οποίου τα νομικά προβλήματα στο εξωτερικό έχουν επιδεινωθεί από νομικά προβλήματα στο εσωτερικό του Ισραήλ

«Με τις εκλογές να πλησιάζουν αργότερα φέτος, ο Νετανιάχου έχει ένα σαφές κίνητρο να προβάλλει την πολιτική του ικανότητα και να υποστηρίξει ότι το Ισραήλ δεν είναι διπλωματικά απομονωμένο και ότι μπορεί ακόμα να συνάψει σημαντικές περιφερειακές και εξωπεριφερειακές συνεργασίες», δήλωσε ο Κριγκ.

Ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει δίκες για τρεις υποθέσεις διαφθοράς που αφορούν κατηγορίες για δωροδοκία, απάτη και κατάχρηση εξουγίας και χρονολογούνται από το 2016. Η πρωτοβουλία για ένα «εξάγωνο» συμμαχιών «φαίνεται ως μέτρο προφύλαξης» για τον Νετανιάχου, υποστήριξε ο Κριγκ.

«Η πορεία προς την ομαλοποίηση των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία έχει καταστεί πολύ πιο δαπανηρή πολιτικά για το Ριάντ, και το Ισραήλ προσπαθεί να δείξει ότι έχει εναλλακτικές λύσεις και μπορεί να δημιουργήσει «μικρομερή» συνασπισμούς γύρω από τη συνδεσιμότητα, την ενέργεια και την ασφάλεια, ακόμη και χωρίς μια σημαντική πρόοδο με τη Σαουδική Αραβία», δήλωσε ο Κριγκ.

Από τον Οκτώβριο του 2023, η οικονομία του Ισραήλ αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις, με αύξηση των «λουκέτων» στις επιχειρήσεις και υποβαθμίσεις από οίκους αξιολόγησης.

«Η ισραηλινή οικονομία δεν πάει καλά... οι θέσεις εργασίας εξαφανίζονται και οι επενδύσεις είναι πολύ πιο δαπανηρές από ό,τι στο παρελθόν. Το Ισραήλ στην καλύτερη περίπτωση παραπαίει και στη χειρότερη περίπτωση επιπλέει», δήλωσε ο Γκόλντμπεργκ.

Και συνέχισε: «Τίποτα από όσα κάνει το Ισραήλ δεν φαίνεται να λειτουργεί. Τι καλύτερο λοιπόν από το να αποσυρθείς πλήρως σε έναν φανταστικό κόσμο όπου έχεις μια εξάγωνη συμμαχία;».

Διαβάστε επίσης