Το «σχέδιο 15 σημείων» του Τραμπ για το Ιράν που διαψεύδει η Τεχεράνη
Πρόταση εκεχειρίας με ανταλλάγματα σε πυρηνικό πρόγραμμα και κυρώσεις - Διαψεύδει διαπραγματεύσεις η Τεχεράνη
Στο επίκεντρο της διεθνούς διπλωματίας βρίσκεται το λεγόμενο «σχέδιο 15 σημείων» που αποδίδεται στον Ντόναλντ Τραμπ, με στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης με το Ιράν και τη διαμόρφωση ενός πλαισίου εκεχειρίας στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες, πρόκειται για μια πρόταση που διαβιβάστηκε μέσω τρίτων χωρών και περιλαμβάνει ένα σύνολο όρων που επιχειρούν να συνδυάσουν την αποκλιμάκωση με στρατηγικές παραχωρήσεις και από τις δύο πλευρές.
Οι βασικοί άξονες του σχεδίου
Αν και το πλήρες περιεχόμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί, διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι το σχέδιο προβλέπει από την πλευρά της Τεχεράνης την εγκατάλειψη βασικών πτυχών του πυρηνικού της προγράμματος, καθώς και τον περιορισμό της ανάπτυξης βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς.
Παράλληλα, περιλαμβάνεται η διακοπή της στήριξης σε ένοπλες οργανώσεις όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, καθώς και η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας σε κρίσιμες ενεργειακές αρτηρίες, όπως τα Στενά του Ορμούζ.
Από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών, το σχέδιο φέρεται να προβλέπει την άρση οικονομικών κυρώσεων και την επανέναρξη συνεργασίας σε μη στρατιωτικές πυρηνικές δραστηριότητες, ενώ στο τραπέζι βρίσκεται και η προοπτική μιας προσωρινής εκεχειρίας διάρκειας περίπου 30 ημερών.
«Διπλό παιχνίδι» πίεσης και διαπραγμάτευσης
Την ίδια ώρα, η Ουάσινγκτον εμφανίζεται να ακολουθεί μια στρατηγική «διπλής τροχιάς», ενισχύοντας τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή, ενώ παράλληλα αφήνει ανοιχτό το παράθυρο διαλόγου.
Ωστόσο, η ιρανική πλευρά απορρίπτει προς το παρόν την ύπαρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων, διατηρώντας επιφυλακτική στάση απέναντι στις αμερικανικές πρωτοβουλίες.
Διπλωματικοί κύκλοι εκτιμούν ότι το σχέδιο δεν αποτελεί εξ ολοκλήρου νέα πρόταση, αλλά επαναφέρει στοιχεία προηγούμενων πρωτοβουλιών που δεν είχαν γίνει αποδεκτές από την Τεχεράνη.
Σε κάθε περίπτωση, το «σχέδιο 15 σημείων» παραμένει προς το παρόν περισσότερο ένα πλαίσιο διαπραγμάτευσης παρά μια ώριμη συμφωνία, με την εξέλιξή του να εξαρτάται από τη στάση του Ιράν και τη δυναμική των εξελίξεων στην ευρύτερη περιοχή.
Τι περιλαμβάνει το σχέδιο 15 σημείων του Τραμπ για το Ιράν
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έστειλαν στο Ιράν ένα σχέδιο 15 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου. Το σχέδιο δημοσιεύτηκε από τους New York Times και το ισραηλινό Channel 12, σημειώνοντας ότι το σχέδιο διαβιβάστηκε μέσω του Πακιστάν.
Δεν είναι σαφές πόσο ευρέως έχει κοινοποιηθεί μεταξύ των Ιρανών αξιωματούχων, ούτε αν το Ιράν είναι πρόθυμο να το αποδεχτεί ως βάση για διαπραγματεύσεις. Σύμφωνα με τους New York Times, δεν είναι επίσης σαφές αν το Ισραήλ έχει εγκρίνει την πρόταση.
Η Ουάσιγκτον έχει καταθέσει στο Ιράν ένα πλαίσιο 15 σημείων, με απαιτήσεις που θυμίζουν εκείνες των πρόσφατων επαφών στη Γενεύη, μεταδίδει το ισραηλινό Channel 12, επικαλούμενο αμερικανικές και ισραηλινές πηγές.
Όπως αναφέρει το ισραηλινό μέσο, «οι ΗΠΑ στοχεύουν σε μια μηνιαία εκεχειρία για μια συμφωνία 15 σημείων».
Ο απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, με την έγκριση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, εργάζονται πάνω σε έναν μηχανισμό για την κήρυξη μιας μηνιαίας εκεχειρίας, κατά τη διάρκεια της οποίας τα μέρη θα συζητήσουν τη συμφωνία 15 σημείων που πρότεινε η Ουάσινγκτον, πολύ παρόμοια με αυτό που συνέβη στη Γάζα και τον Λίβανο. Το ισραηλινό τηλεοπτικό δίκτυο Channel 12 ανέφερε αυτό, επικαλούμενο τρεις πηγές που γνωρίζουν τις λεπτομέρειες.
Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ φέρεται να ενημέρωσε τον Τραμπ ότι η ιρανική πλευρά έχει δείξει διάθεση σύγκλισης σε κρίσιμα ζητήματα, όπως η εγκατάλειψη αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, μια εξέλιξη που, αν επιβεβαιωθεί, θα συνιστά σημαντική υποχώρηση.
Ωστόσο, παραμένει ασαφές αν οι σχετικές δεσμεύσεις προέρχονται από κέντρα εξουσίας με πραγματική επιρροή στην Τεχεράνη.
Σύμφωνα με πηγή, οι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ επιχειρούν να οικοδομήσουν έναν αξιόπιστο δίαυλο επικοινωνίας με το Ιράν, ωστόσο είναι ακόμη νωρίς για να διαπιστωθεί αν υπάρχει στέρεη βάση για συμφωνία.
Το προτεινόμενο σχέδιο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:
- πλήρη παύση του εμπλουτισμού ουρανίου,
- ενισχυμένους ελέγχους από τον United Nations,
- περιορισμούς στο βαλλιστικό πρόγραμμα,
- και μείωση της υποστήριξης προς ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή.
Οι ΗΠΑ εκτιμούν ότι το Ιράν έχει ήδη αποδεχθεί μια προσωρινή αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου, χωρίς όμως να έχει ξεκαθαριστεί η διάρκειά της. Παρά ταύτα, ισραηλινές πηγές τονίζουν ότι η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει σημαντική.
Τα 15 σημεία της πρότασης
- Το Ιράν πρέπει να διαλύσει τις υποδομές που του εξασφαλίζουν τις υφιστάμενες πυρηνικές του δυνατότητες.
- Το Ιράν πρέπει να δεσμευτεί ότι δεν θα επιδιώξει ποτέ την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
- Δεν θα εμπλουτίζεται ουράνιο επί ιρανικού εδάφους.
- Το Ιράν πρέπει να παραδώσει στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA) το απόθεμα ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% – περίπου 450 κιλά. Η παράδοση θα πρέπει να γίνει στο άμεσο μέλλον και βάσει χρονοδιαγράμματος που θα συμφωνηθεί.
- Οι πυρηνικές εγκαταστάσεις σε Νατάνζ, Ισφαχάν και Φορντό θα πρέπει να διαλυθούν.
- Να δοθεί πλήρης πρόσβαση στον IAEA εντός του Ιράν, με διαφανείς ελέγχους.
- Το Ιράν πρέπει να εγκαταλείψει τη στρατηγική των πληρεξουσίων δυνάμεων (proxies).
- Το Ιράν πρέπει να σταματήσει τη χρηματοδότηση, καθοδήγηση και εξοπλισμό των περιφερειακών του συμμάχων-πληρεξουσίων.
- Τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν ανοικτά και να λειτουργούν ως ελεύθερος θαλάσσιος διάδρομος.
- Το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν πρέπει να περιοριστεί τόσο ως προς το βεληνεκές όσο και ως προς τον αριθμό των πυραύλων, με συγκεκριμένα όρια που θα καθοριστούν σε μεταγενέστερο στάδιο.
- Η χρήση πυραύλων στο μέλλον θα περιορίζεται αποκλειστικά στην άμυνα.
Σε αντάλλαγμα, το Ιράν θα επωφεληθεί ως εξής:
- Θα εξασφαλιστεί πλήρης άρση των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί από τη διεθνή κοινότητα στο Ιράν.
- Οι ΗΠΑ θα συνδράμουν το Ιράν στην ανάπτυξη του πολιτικού πυρηνικού του προγράμματος, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στον πυρηνικό σταθμό του Μπουσέρ.
- Ο λεγόμενος μηχανισμός «snapback», που επιτρέπει την αυτόματη επαναφορά κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης του Ιράν, θα καταργηθεί.
Το 15ο σημείο της συμφωνίας δεν έχει δημοσιοποιηθεί.
Οι όροι φαίνεται να καλύπτουν το σύνολο των πολεμικών στόχων των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Ωστόσο, το ίδιο ρεπορτάζ επισημαίνει ότι στην Ιερουσαλήμ υπάρχει ανησυχία πως ο Τραμπ και η ομάδα του επιδιώκουν γρήγορα μια «συμφωνία-πλαίσιο», αντί να επιμείνουν στην πλήρη αποδοχή αυτών των όρων ως προϋπόθεση για τη λήξη των εχθροπραξιών.
Σύμφωνα με τρεις πηγές με γνώση των διαβουλεύσεων, κορυφαίοι συνεργάτες του προέδρου, οι Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ έχουν διαμορφώσει έναν μηχανισμό που προβλέπει:
- κήρυξη εκεχειρίας διάρκειας ενός μήνα,
- κατά την οποία οι πλευρές θα διαπραγματευτούν μια συμφωνία 15 σημείων, κατά το πρότυπο προηγούμενων συμφωνιών της κυβέρνησης Τραμπ με τη Hamas στη Gaza Strip και με τον Lebanon.
Οι ΗΠΑ, σε συνεργασία με μεσολαβήτριες χώρες, εξετάζουν το ενδεχόμενο να πραγματοποιηθούν ακόμη και την Πέμπτη συνομιλίες υψηλού επιπέδου με το Ιράν, αν και προς το παρόν αναμένουν το «πράσινο φως» από την Τεχεράνη, σύμφωνα με δύο πηγές που επικαλείται το Axios.
Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε από το Οβάλ Γραφείο ότι, παρά το γεγονός πως αρκετοί Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν τεθεί εκτός μάχης, οι ΗΠΑ βρίσκονται σε επαφή «με τους κατάλληλους συνομιλητές», οι οποίοι εμφανίζονται ιδιαίτερα πρόθυμοι να καταλήξουν σε συμφωνία.
Από την άλλη πλευρά, Ιρανοί αξιωματούχοι αρνούνται ότι διεξάγονται διαπραγματεύσεις, παραδέχονται όμως ότι έχουν δεχθεί αμερικανικά μηνύματα και προτάσεις.
Ιράν: «Μην αποκαλείτε την ήττα σας συμφωνία» – Απορρίπτει κάθε ενδεχόμενο διαπραγματεύσεων
Σκληρό μήνυμα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες έστειλε εκπρόσωπος της ανώτατης κοινής στρατιωτικής διοίκησης του Ιράν, απορρίπτοντας κατηγορηματικά κάθε ενδεχόμενο συμφωνίας.
«Μην αποκαλείτε την ήττα σας συμφωνία», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι «δεν θα υπάρξει κανένα ίχνος των επενδύσεών σας στην περιοχή, ούτε θα δείτε ξανά τις προηγούμενες τιμές ενέργειας και πετρελαίου, μέχρι να κατανοήσετε ότι η σταθερότητα διασφαλίζεται από την ισχυρή δύναμη των ενόπλων μας δυνάμεων».
Όπως υποστήριξε, «η σταθερότητα έρχεται μέσα από τη δύναμη», ενώ ξεκαθάρισε ότι «τίποτα δεν θα επιστρέψει στην προηγούμενη κατάσταση, εκτός αν το θελήσουμε εμείς».
Σε ακόμη πιο αιχμηρό τόνο, σημείωσε ότι «κάποιοι σαν εμάς δεν πρόκειται ποτέ να συμβιβαστούν με κάποιους σαν εσάς – ούτε τώρα, ούτε στο μέλλον».
Οι δηλώσεις επαναλαμβάνουν τη γραμμή που εκφράζεται τόσο από τη στρατιωτική όσο και από την πολιτική ηγεσία της χώρας, ότι δεν υπάρχουν διαπραγματεύσεις και ότι το Ιράν θα συνεχίσει τις επιχειρήσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Τεχεράνη επιμένει ότι διατηρεί τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και διαμηνύει ότι η σύγκρουση θα συνεχιστεί, με την έκβασή της –όπως υποστηρίζει– να κρίνεται στο πεδίο και όχι στο τραπέζι των συνομιλιών.
