Explainer: Σε ποιους όρους συμφώνησαν ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν – Τα επόμενα βήματα στην εκεχειρία

Snapshot

• Η εκεχειρία δύο εβδομάδων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν οδήγησε σε προσωρινή κατάπαυση πυρός και επανέναρξη της ναυτιλίας στα Στενά του Ορμούζ, ανακουφίζοντας τις αγορές ενέργειας.
• Υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες και αβεβαιότητες σχετικά με την εφαρμογή και το εύρος της συμφωνίας, ειδικά για το αν θα επεκταθεί στον Λίβανο.
• Οι ΗΠΑ συμφώνησαν να σταματήσουν τις επιθέσεις για δύο εβδομάδες και έχουν λάβει πρόταση 10 σημείων από το Ιράν, που περιλαμβάνει μη επιθετικότητα και άρση κυρώσεων, αλλά παραμένουν ανοιχτά ζητήματα όπως ο εμπλουτισμός ουρανίου.
• Το Ιράν αποδέχτηκε την κατάπαυση του πυρός υπό όρους, συμπεριλαμβανομένης της ασφαλούς διέλευσης πλοίων στα Στενά του Ορμούζ και της συνέχισης του προγράμματος πυραύλων του χωρίς συζήτηση.
• Το Ισραήλ συμφώνησε στην εκεχειρία με το Ιράν αλλά αρνείται ότι αυτή επεκτείνεται στον Λίβανο, όπου οι συγκρούσεις συνεχίζονται, δημιουργώντας περαιτέρω αβεβαιότητα στην περιοχή.

Snapshot powered by AI

Μια εκεχειρία δύο εβδομάδων μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν οδήγησε σε κατάπαυση πυρός έπειτα από 40 ημέρες πολέμου, οι οποίες είχαν οδηγήσει τη Μέση Ανατολή στο χείλος μίας σύρραξης.

Το Ιράν επιβεβαίωσε ότι θα επιτρέψει την επανέναρξη της ναυτιλίας στα Στενά του Ορμούζ στη διάρκεια των δύο εβδομάδων της εκεχειρίας. Πλέον παρέχεται μία ανακούφιση στην αγορά ενέργειας καθώς το κλείσιμο των Στενών έχει οδηγήσει σε ραγδαία άνοδο των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου παγκοσμίως. Το Ισραήλ ανακοίνωσε επίσης ότι θα σταματήσει τις επιθέσεις εναντίον της Τεχεράνης.

Ωστόσο, παραμένουν πολλά ερωτήματα, καθώς η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη έχουν εντελώς αντίθετες απόψεις για το τι θα περιλαμβάνει μία συνολική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου. Ο Ρόμπερτ Γκάιστ Πίνφολντ, πολιτικός αναλυτής και λέκτορας διεθνούς ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο King’s College δήλωσε στο Al Jazeera ότι η νέα συμφωνία εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παραμένει πολύ αβέβαιη ως προς το εύρος και την εφαρμογή της.

«Συνολικά, το πρόβλημα με τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός είναι ότι όλοι, ως συνήθως, διεκδικούν τη νίκη, ενώ εξακολουθούν να σημειώνονται παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός», ανέφερε.

Ο Πίνφολντ, επισήμανε ότι βασικά ζητήματα δεν έχουν ακόμη διευκρινιστεί, μεταξύ των οποίων και το αν η συμφωνία επεκτείνεται στον Λίβανο. «Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι δεν θα επεκταθεί. Το Πακιστάν υποστηρίζει ότι θα επεκταθεί», πρόσθεσε.

Οι διαπραγματεύσεις που αναμένεται να ξεκινήσουν την Παρασκευή στο Ισλαμαμπάντ θα τεστάρουν αν αυτή η εκεχειρία μπορεί να μετατραπεί σε μια πιο μακροπρόθεσμη συμφωνία.

Σε τι συμφώνησαν οι ΗΠΑ;

Σύμφωνα με τους όρους της εκεχειρίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν να σταματήσουν τις στρατιωτικές επιθέσεις τους εναντίον του Ιράν για ένα αρχικό διάστημα δύο εβδομάδων, καθώς ανέφεραν ότι όλοι οι στρατιωτικοί στόχοι της Ουάσιγκτον είχαν «επιτευχθεί» και ότι το Ιράν είχε συμφωνήσει για το «πλήρες, άμεσο και ασφαλές άνοιγμα» τα Στενά του Ορμούζ.

Επιπλέον, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν λάβει μια πρόταση 10 σημείων από το Ιράν, την οποία χαρακτήρισε ως «εφαρμόσιμη βάση για διαπραγματεύσεις».

Αν και το πλήρες σχέδιο των 10 σημείων δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ο διπλωματικός συντάκτης του Al Jazeera, James Bays, ανέφερε ότι περιλαμβάνει τα εξής:

• Θεμελιώδη δέσμευση μη επιθετικότητας εκ μέρους των ΗΠΑ.
• Ελεγχόμενη διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ σε συντονισμό με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις, κάτι που θα σήμαινε ότι το Ιράν διατηρεί την επιρροή του επί της θαλάσσιας οδού.
• Αποδοχή του προγράμματος εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν.
• Την άρση όλων των πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων και ψηφισμάτων κατά του Ιράν.
• Τερματισμό όλων των ψηφισμάτων κατά του Ιράν στο Διεθνές Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.
• Τερματισμό όλων των ψηφισμάτων κατά του Ιράν από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
• Την απόσυρση των αμερικανικών μαχητικών δυνάμεων από όλες τις βάσεις στην περιοχή.
• Πλήρη αποζημίωση για τις ζημίες που υπέστη το Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου – η οποία θα εξασφαλιστεί μέσω πληρωμών προς το Ιράν από πλοία που διέρχονται από το Ορμούζ.
• Την αποδέσμευση όλων των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και ακινήτων που έχουν παγώσει στο εξωτερικό.
• Επικύρωση όλων αυτών των θεμάτων σε ένα δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.

Ωστόσο, ο Τραμπ επέμεινε σε δηλώσεις του προς το Γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων ότι το πυρηνικό απόθεμα του Ιράν θα «τακτοποιηθεί» σε οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία.

«Αυτό θα αντιμετωπιστεί απόλυτα, αλλιώς δεν θα είχα συμβιβαστεί», δήλωσε ο Τραμπ. Το Ιράν επιμένει ότι δεν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικών όπλων, αλλά δηλώνει ότι είναι πρόθυμο να διαπραγματευτεί περιορισμούς στις πυρηνικές του δραστηριότητες σε αντάλλαγμα για την άρση των κυρώσεων.

Ο Τραμπ δήλωσε επίσης ότι η Κίνα συνέβαλε στο να καθίσει το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, ενώ και η Τουρκία και η Αίγυπτος είχαν αναλάβει ρόλο μεσολαβητή τις τελευταίες ημέρες.

Αργότερα, σε συνέντευξή του στο Sky News, ο Τραμπ φάνηκε να υπονοεί ότι το σχέδιο 10 σημείων που διέρρευσαν επίσημα Ιρανοί αξιωματούχοι διαφέρει από αυτό που βρίσκεται στην πραγματικότητα υπό διαπραγμάτευση.

«Είναι πολύ καλά σημεία – και τα περισσότερα από αυτά έχουν ήδη διαπραγματευτεί πλήρως. Δεν είναι οι ακραίες απαιτήσεις που ισχυρίζεται το Ιράν», είπε ο Αμερικανός πρόεδρος.

Ο Πίνφολντ είπε ότι η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός ήταν «πολύ όμοια» με αυτό που περιέγραψε ως το «ειρηνευτικό σχέδιο της Γάζας», όπου υπάρχει μια εξάμηνη «κατάπαυση του πυρός» παρά τις σχεδόν καθημερινές παραβιάσεις από τον ισραηλινό στρατό.

«Όλες οι πλευρές φαίνεται να έχουν ουσιαστικά συμφωνήσει να διαφωνούν και έχουν παραμερίσει πολλές από τις διαφωνίες τους. Κανείς δεν έχει πραγματικά σαφή εικόνα για το ποιος έχει συμφωνήσει σε τι προς το παρόν», τόνισε ο Πίνφολντ.

Από την ανακοίνωση της εκεχειρίας, ούτε ο ηγέτης των ΗΠΑ ούτε η κυβέρνησή του έχουν κάνει καμία αναφορά στα βασικά σημεία διαφωνίας που αναφέρονται στο σχέδιο των 10 σημείων, συμπεριλαμβανομένης της άρσης των αμερικανικών κυρώσεων, της αποδέσμευσης των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ ή της απόσυρσης των αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή.

Ωστόσο, αργότερα την Τετάρτη, ο Τραμπ φάνηκε να σκληραίνει τη στάση του, δηλώνοντας ότι «δεν θα υπάρξει εμπλουτισμός ουρανίου», αλλά ότι η Ουάσιγκτον θα διεξάγει συζητήσεις με την Τεχεράνη σχετικά με την άρση των δασμών και των κυρώσεων.

Ο ανώτατος στρατηγός του αμερικανικού στρατού, Νταν Κέιν, δήλωσε ότι οι δυνάμεις του είναι έτοιμες να ξαναρχίσουν τις επιθέσεις αν λάβουν εντολή από τον Τραμπ.

Εν τω μεταξύ, ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, προειδοποίησε ότι «είμαστε έτοιμοι στο παρασκήνιο για να διασφαλίσουμε ότι το Ιράν θα τηρήσει» τους όρους της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.

Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ δεν έκαναν καμία αναφορά στις δυνατότητες του Ιράν στον τομέα των βαλλιστικών πυραύλων, ένα σημαντικό στοιχείο στην αντίδραση του Ιράν κατά των αμερικανικών και ισραηλινών δυνάμεων. Προηγουμένως, η Ουάσιγκτον είχε απαιτήσει από το Ιράν να περιορίσει ή να καταργήσει ουσιαστικά το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του.

Το Ιράν έχει καταστήσει σαφές ότι το πρόγραμμα πυραύλων του δεν είναι θέμα προς συζήτηση.

Σε τι συμφώνησε το Ιράν;

Το Ιράν αποδέχτηκε την κατάπαυση του πυρός υπό τον όρο ότι θα σταματήσουν οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, συμφωνώντας να αναστείλει τις δικές του επιθέσεις κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου δύο εβδομάδων.

«Εάν σταματήσουν οι επιθέσεις εναντίον του Ιράν, οι ισχυρές ένοπλες δυνάμεις μας θα σταματήσουν τις αμυντικές τους επιχειρήσεις», ανέφερε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί σε ανάρτησή του στο X.

Αργότερα την Τετάρτη, φιλοϊρανικές ένοπλες ομάδες στο Ιράκ δήλωσαν επίσης ότι θα σταματήσουν για δύο εβδομάδες τις επιθέσεις τους εναντίον «εχθρικών βάσεων» στην περιοχή.

Ο Αραγτσί επιβεβαίωσε τους ισχυρισμούς του Τραμπ σχετικά με την παροχή ασφαλούς διέλευσης στα πλοία μέσω των Στενών του Ορμούζ για 14 ημέρες, προσθέτοντας ότι η επανέναρξη των δραστηριοτήτων κατά μήκος της θαλάσσιας οδού θα πραγματοποιηθεί σε συντονισμό με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις.

Το σχέδιο κατάπαυσης του πυρός επιτρέπει επίσης στο Ιράν και στο Ομάν να επιβάλλουν τέλη στα πλοία που διέρχονται από τη θαλάσσια διώρυγα, ανέφερε το πρακτορείο Associated Press, που επικαλείται ως ανώνυμη πηγή έναν περιφερειακό αξιωματούχο.

Σύμφωνα με τον αξιωματούχο, τα τέλη που θα εισπράττει το Ιράν θα χρησιμοποιηθούν για την ανοικοδόμηση της χώρας.

Ο Αντρέας Κράιγκ, αναπληρωτής καθηγητής στο King’s College του Λονδίνου, δήλωσε ότι το Ιράν πιστεύει ότι βρίσκεται σε «πολύ καλύτερη διαπραγματευτική θέση από ό,τι πριν τον πόλεμο». «Έχουν ένα υψηλό όριο αντοχής που οι ΗΠΑ δεν μπορούν να ανταγωνιστούν», τόνισε ο Αντρέας Κράιγκ στο Al Jazeera.

Και συνέχισε: «Είναι επομένως πιθανό ότι το Ιράν δεν θα είναι πιο πρόθυμο να κάνει παραχωρήσεις από ό,τι ήταν τον Φεβρουάριο. Το ζήτημα του εμπλουτισμού ήταν το σημείο που οδήγησε στην κατάρρευση των διαπραγματεύσεων τον Φεβρουάριο. Το Ιράν θα θέλει να βεβαιωθεί ότι ο Τραμπ θα υποχωρήσει σε αυτό το σημείο».

Σε τι συμφώνησε το Ισραήλ;

Το Ισραήλ ενέκρινε την εκεχειρία με το Ιράν που μεσολάβησε το Πακιστάν, ο πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου δήλωσε ότι αυτή δεν θα επεκταθεί στις μάχες του με την Χεζμπολάχ στο Λίβανο.

Τα σχόλια του Νετανιάχου φάνηκαν να έρχονται σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς του πρωθυπουργού του Πακιστάν Σεμπάζ Σαρίφ, ο οποίος δήλωσε ότι η εκεχειρία περιελάμβανε τη διακοπή των επιθέσεων του Ισραήλ εναντίον του Λιβάνου.

Από την Τετάρτη το πρωί, ο ισραηλινός στρατός συνέχισε τις επιθέσεις του στον Λίβανο. «Η μεγαλύτερη απειλή για οποιαδήποτε εκεχειρία στην περιοχή παραμένει το Ισραήλ», προειδοποίησε ο Αντρέας Κράιγκ. Και πρόσθεσε ότι το Ισραήλ προτιμά συμφωνίες «αμφίβολης εκεχειρίας» που του επιτρέπουν να επιστρέψει στις μάχες «όταν αισθάνεται ότι η κατάσταση ευνοεί τον ισραηλινό στρατό».

Τι θα συμβεί στη συνέχεια;

Το άμεσο επόμενο βήμα είναι η έναρξη των διαπραγματεύσεων στο Ισλαμαμπάντ, όπου αναμένεται να συναντηθούν αξιωματούχοι των ΗΠΑ και του Ιράν υπό την πακιστανική διαμεσολάβηση.

«Χαιρετίζω θερμά αυτή τη σοφή κίνηση και εκφράζω την βαθύτατη ευγνωμοσύνη μου προς την ηγεσία και των δύο χωρών και προσκαλώ τις αντιπροσωπείες τους στο Ισλαμαμπάντ την Παρασκευή, 10 Απριλίου 2026, για να διαπραγματευτούν περαιτέρω μια οριστική συμφωνία για την επίλυση όλων των διαφορών», δήλωσε ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σαρίφ.

Η ειδική αναλύτρια σε θέματα του Ιράν, Τρίτα Πάρσι δήλωσε ότι οι συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ ενδέχεται να αποτύχουν, «αλλά το τοπίο έχει αλλάξει».

«Η αποτυχημένη χρήση βίας από τον Τραμπ έχει υπονομεύσει την αξιοπιστία των αμερικανικών στρατιωτικών απειλών, εισάγοντας μια νέα δυναμική στη διπλωματία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν», είπε.

«Η Ουάσιγκτον μπορεί ακόμα να κροταλίζει τα σπαθιά της. Αλλά μετά από έναν αποτυχημένο πόλεμο, τέτοιες απειλές ακούγονται κούφιες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι πλέον σε θέση να υπαγορεύουν όρους. Οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να βασίζεται σε πραγματικό συμβιβασμό», τόνισε.

Διαβάστε επίσης