Στενά του Ορμούζ - Explainer: Το «μπλόκο Τραμπ» σε 5 σημεία - Πώς ελήφθη η απόφαση και πού αποσκοπεί
Πώς μπορεί να εφαρμοστεί ο αποκλεισμός και τι σημαίνει αυτή η απόφαση για τις τιμές του πετρελαίου
ΣΤΕΝΑ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥΖ – 11 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ: Δορυφορική εικόνα από τα Στενά του Ορμούζ, του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου διαύλου μεταξύ του Ιράν και του Ομάν, που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα. Το κρίσιμο αυτό ενεργειακό πέρασμα διακινεί σχεδόν το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και το 25% των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου. Μεταξύ των βασικών εξαγωγέων που χρησιμοποιούν τα Στενά περιλαμβάνονται η Σαουδική Αραβία, το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. (Φωτογραφία: Gallo Images/Orbital Horizon/Copernicus Sentinel Data 2025)
Snapshot
- Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την πρόθεση των ΗΠΑ να αποκλείσουν πλοία που κινούνται προς ιρανικά λιμάνια στα Στενά του Ορμούζ, περιορίζοντας τη διέλευση.
- Ο αποκλεισμός στοχεύει στην επαναλειτουργία των Στενών και την αποτροπή του Ιράν από τον έλεγχο και την επιβολή τελών στη διέλευση πλοίων.
- Η στρατιωτική εφαρμογή του αποκλεισμού αναμένεται να περιλαμβάνει ένοπλες νηοψίες και απειλές προς τα πλοία, χωρίς πυραυλικά πλήγματα λόγω περιβαλλοντικού κινδύνου.
- Ο αποκλεισμός μπορεί να προκαλέσει αύξηση των τιμών του πετρελαίου, ειδικά αν προκληθούν αντίποινα από το Ιράν ή συμμάχους του στην περιοχή.
- Οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν προειδοποιούν ότι ο αποκλεισμός θα θεωρηθεί παραβίαση της εκεχειρίας και μπορεί να οδηγήσει σε κλιμάκωση της έντασης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Η απειλή για επιβολή αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ από τον Ντόναλντ Τραμπ έχει επαναφέρει τις διεθνείς αγορές σε καθεστώς αβεβαιότητας, με βασικό ερώτημα το πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην πράξη ένα τέτοιο μέτρο και ποιες θα είναι οι συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία και τις τιμές του πετρελαίου.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα ξεκινήσουν διαδικασία αποκλεισμού του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου περάσματος, μετά την αποτυχία των συνομιλιών για κατάπαυση του πυρός με το Ιράν το Σαββατοκύριακο.
Ψαράδες εργάζονται μπροστά σε πετρελαιοφόρα νότια του Πορθμού του Ορμούζ, στα ανοιχτά της πόλης Ρας Αλ Χάιμα στα ΗAE
APΤα Στενά έχουν αναδειχθεί στο πιο αποτελεσματικό «όπλο» της Τεχεράνης στον ασύμμετρο πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Από τις 28 Φεβρουαρίου, ΗΠΑ και Ισραήλ έχουν πλήξει χιλιάδες στόχους στο Ιράν, σκοτώνοντας δεκάδες υψηλόβαθμα στελέχη του καθεστώτος. Η απάντηση της Τεχεράνης ήταν να περιορίσει ουσιαστικά τη διέλευση από τα Στενά - έναν ζωτικής σημασίας δίαυλο από τον οποίο, σε κανονικές συνθήκες, διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου - ενισχύοντας τις τιμές και τις ανησυχίες για άνοδο του πληθωρισμού.
Η νέα αυτή απειλή έχει εκ νέου ταράξει τις αγορές, οι οποίες μέχρι τα τέλη της περασμένης εβδομάδας έδειχναν συγκρατημένη αισιοδοξία ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αποκλιμάκωση της κρίσης που ταλανίζει την παγκόσμια οικονομία εδώ και περισσότερο από έξι εβδομάδες.
1. Τι ανακοίνωσε ο Τραμπ για τον αποκλεισμό
Την Κυριακή, ο Αμερικανός πρόεδρος έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Το Πολεμικό Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών, το καλύτερο στον κόσμο, θα ξεκινήσει τη διαδικασία ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ κάθε πλοίου που επιχειρεί να εισέλθει ή να εξέλθει από τα Στενά του Ορμούζ». Κατηγορώντας το Ιράν για «παγκόσμιο εκβιασμό», ο Τραμπ προειδοποίησε ότι όποιος επιτεθεί σε αμερικανικά πλοία θα «εξοντωθεί».
Ωστόσο, η αρχική, σαρωτική απειλή για αποκλεισμό «κάθε πλοίου» φάνηκε να μετριάζεται λίγες ώρες αργότερα, όταν η US Central Command (Centcom) διευκρίνισε ότι το μέτρο θα περιοριστεί σε πλοία που κινούνται προς ιρανικά λιμάνια, επιτρέποντας τη διέλευση πλοίων με προορισμό λιμένες συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο. Η Centcom ανακοίνωσε ότι ο αποκλεισμός θα τεθεί σε ισχύ στις 10:00 ώρα Ανατολικής Ακτής (14:00 GMT).
Ο Τραμπ δήλωσε στο Fox News ότι σύμμαχοι - πολλούς από τους οποίους έχει επικρίνει για τη στάση τους στον πόλεμο - εμφανίζονται πρόθυμοι να συνδράμουν στην επιχείρηση. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, το Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα συμμετάσχει, ενώ ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας, Άντονι Αλμπανέζε, δήλωσε ότι δεν έχει ζητηθεί η εμπλοκή της χώρας του.
2. Γιατί απειλεί με αποκλεισμό ενώ στόχος είναι να ανοίξει τα Στενά
Σύμφωνα με πληροφορίες, η επαναλειτουργία των Στενών αποτέλεσε βασικό σημείο τριβής στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν. Η Τεχεράνη φέρεται να επιδιώκει να διατηρήσει τον έλεγχο της διέλευσης και μετά το τέλος του πολέμου, εξετάζοντας ακόμη και την επιβολή τέλους έως και 2 εκατ. δολαρίων ανά πλοίο.
Η πρόταση αυτή απορρίπτεται από την Ουάσιγκτον και άλλους διεθνείς παράγοντες ως πλήγμα στην «ελευθερία της ναυσιπλοΐας».
Παρά τους ισχυρισμούς του Τραμπ ότι η επαναλειτουργία δεν αποτελεί δική του ευθύνη, ο ίδιος δέχεται πιέσεις να επιλύσει το ζήτημα πριν η παρατεταμένη διακοπή προκαλέσει βαθύτερη κρίση στην παγκόσμια οικονομία.
Εάν η στρατηγική του αποδώσει, θα μπορούσε να αφαιρέσει από το Ιράν το βασικό διαπραγματευτικό του «χαρτί» και να αποκαταστήσει τη ροή του εμπορίου, οδηγώντας ενδεχομένως σε αποκλιμάκωση των τιμών πετρελαίου.
3. Πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί ο αποκλεισμός
Ο αμερικανικός στρατός δεν έχει δώσει ακόμη σαφείς λεπτομέρειες: πόσα πολεμικά πλοία θα συμμετάσχουν, αν θα χρησιμοποιηθούν αεροσκάφη ή αν θα υπάρξει συνδρομή συμμάχων.
Ειδικοί εκτιμούν ότι είναι απίθανο να χρησιμοποιηθούν πυραυλικά πλήγματα, λόγω του κινδύνου περιβαλλοντικής καταστροφής. Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ θα επιχειρήσει να αναγκάσει τα πλοία να αλλάξουν πορεία μέσω απειλών, ενώ σε αντίθετη περίπτωση θα προχωρά σε ένοπλες νηοψίες για τον έλεγχο των σκαφών.
«Ο Τραμπ επιδιώκει μια γρήγορη λύση. Στην πράξη, όμως, πρόκειται για μια δύσκολη αποστολή που δύσκολα μπορεί να διατηρηθεί μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα», σημείωσε η Dana Stroul, πρώην υψηλόβαθμη αξιωματούχος του Πενταγώνου.
Χάρτης δείχνει τα Στενά του Ορμούζ
4. Τι σημαίνει για τις τιμές του πετρελαίου
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο αποκλεισμός μπορεί να οδηγήσει σε άνοδο των τιμών, ωστόσο το εύρος της επίδρασης θα εξαρτηθεί από την έκταση και την εφαρμογή του μέτρου.
Ο Kevin Book, διευθύνων σύμβουλος ερευνών της ClearView Energy Partners, σημείωσε ότι η μείωση της προσφοράς οδηγεί συνήθως σε υψηλότερες τιμές. «Σημασία έχει και η αντίδραση της Τεχεράνης. Πιθανά αντίποινα από το Ιράν ή τους Χούθι σε εναλλακτικές διαδρομές των παραγωγών του Κόλπου θα μπορούσαν να εκτοξεύσουν περαιτέρω τις τιμές», ανέφερε.
Ο αποκλεισμός πλοίων που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο θα μπορούσε να πλήξει μία από τις βασικές πηγές εσόδων του καθεστώτος, αλλά ενδέχεται ταυτόχρονα να προκαλέσει βραχυπρόθεσμη άνοδο των διεθνών τιμών.
Πλοίο στα Στενά του Ορμούζ το οποίο προσεγγίζεται από ιρανικό ελικόπτερο
U.S. Navy/φωτογραφία αρχείουΠερίπου 100 δεξαμενόπλοια έχουν διασχίσει τα Στενά από την έναρξη των επιθέσεων ΗΠΑ–Ισραήλ, τα περισσότερα μεταφέροντας ιρανικό πετρέλαιο προς την Κίνα και την Ινδία. Οι ΗΠΑ είχαν επιτρέψει τη συνέχιση αυτών των εξαγωγών, ακόμη και χαλαρώνοντας κυρώσεις, ώστε να διατηρηθεί η προσφορά και να συγκρατηθούν οι τιμές.
Η διακοπή αυτών των ροών θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω άνοδο.
Μετά τις δηλώσεις Τραμπ, το αμερικανικό αργό ενισχύθηκε κατά 8% στα 104,24 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ το Brent crude αυξήθηκε κατά 7% στα 102,29 δολάρια. Το Brent, διεθνές σημείο αναφοράς, έχει κινηθεί από περίπου 70 δολάρια πριν τον πόλεμο έως και τα 119 δολάρια κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
To Στενό του Ορμούζ
AP5. Τι σημαίνει για την εκεχειρία ΗΠΑ–Ιράν
Οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν προειδοποίησαν ότι οποιοδήποτε πολεμικό πλοίο προσεγγίσει τα Στενά για την επιβολή αποκλεισμού θα θεωρηθεί ότι παραβιάζει την ισχύουσα εκεχειρία και θα αντιμετωπιστεί αναλόγως, επιμένοντας ότι ο έλεγχος της περιοχής παραμένει στα χέρια της Τεχεράνης.
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης αμερικανικών πληγμάτων εντός του Ιράν, με πιθανούς στόχους, μεταξύ άλλων, εγκαταστάσεις παραγωγής πυραύλων. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει την επανεκκίνηση των επιθέσεων ως μέσο άρσης του αδιεξόδου στις ειρηνευτικές συνομιλίες.
Διαβάστε επίσης
