Πολιτικός «εμφύλιος» στην Ουκρανία: Ο Ζελένσκι καρατόμησε τον δημοφιλή υπουργό Άμυνας Φεντόροφ

Snapshot

• Ο πρόεδρος Ζελένσκι απέπεμψε τον δημοφιλή υπουργό Άμυνας Μιχάιλο Φεντόροφ λόγω συστημικής σύγκρουσης με τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Ολεξάντρ Σίρσκι.
• Ο Φεντόροφ προσπάθησε να μεταρρυθμίσει τον στρατό με τεχνολογικές καινοτομίες και καταγγέλλει ότι ο Σίρσκι μπλόκαρε τις αλλαγές.
• Η απόφαση προκάλεσε μεγάλες διαδηλώσεις στο Κίεβο και άλλες πόλεις, με διαμαρτυρίες υπέρ του Φεντόροφ και ενάντια στην κυβέρνηση.
• Ως υπηρεσιακός υπουργός Άμυνας τοποθετήθηκε ο υποστράτηγος Εβγκένι Χμάρα, με εμπειρία στις μυστικές υπηρεσίες και αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις.
• Η κυβέρνηση βρίσκεται σε ανασχηματισμό, με την έγκριση νέου πρωθυπουργού και ενδεχόμενη συνέχιση της πίεσης προς τη Ρωσία υπό νέα στρατηγική διοίκηση.

Snapshot powered by AI

Σέ μια από τις πιο δραματικές πολιτικές ανατροπές από την έναρξη της ρωσικής εισβολής, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι προχώρησε στην αποπομπή του εξαιρετικά δημοφιλούς υπουργού Άμυνας Μιχάιλο Φεντόροφ, πυροδοτώντας ένα κύμα οργής και πρωτοφανών διαμαρτυριών σε ολόκληρη τη χώρα. Η απόφαση αυτή ελήφθη έπειτα από μια παρατεταμένη και αγεφύρωτη σύγκρουση ανάμεσα στο υπουργείο και τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου, στρατηγό Ολεξάντρ Σίρσκι.

Όπως ανακοινώθηκε το βράδυ της Πέμπτης, ο Ζελένσκι επέλεξε τελικά να τοποθετήσει ως υπηρεσιακό υπουργό Άμυνας τον υποστράτηγο Εβγκένι Χμάρα, ο οποίος μέχρι πρότινος εκτελούσε χρέη επικεφαλής της Υπηρεσίας Ασφαλείας της Ουκρανίας (SBU).

Η μετωπική σύγκρουση δύο κόσμων

Η απομάκρυνση του 35χρονου Φεντόροφ δεν ήταν μια απλή αντικατάσταση ρουτίνας. Ήταν η κορύφωση μιας βαθιάς ιδεολογικής και στρατηγικής σύγκρουσης. Από τη μία πλευρά βρισκόταν ένας νεαρός, τεχνολογικά προηγμένος μεταρρυθμιστής με υπόβαθρο στον κόσμο των startups, και από την άλλη ένας παραδοσιακός, παλαιάς κοπής στρατηγός.

Ο Μιχάιλο Φεντόροφ είχε αναλάβει το τιμόνι του υπουργείου Άμυνας μόλις τον Ιανουάριο, έχοντας προηγουμένως διατελέσει υπουργός Ψηφιακού Μετασχηματισμού, όπου κέρδισε τις εντυπώσεις με την εφαρμογή Diia και τη δημιουργία του «ψηφιακού κράτους».

Στον νέο του ρόλο προσπάθησε να αλλάξει ριζικά τις δομές του στρατού, να πατάξει τη διαφθορά και να εισαγάγει μια ασύμμετρη προσέγγιση στον πόλεμο, βασισμένη στα δεδομένα, την τεχνολογία και τη μαζική χρήση drones. Σύμφωνα με τον ίδιο, όλες οι καινοτόμες πρωτοβουλίες του έβρισκαν τοίχο.

Σε μια εκρηκτική συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στο Κίεβο, ο πρώην πλέον υπουργός κατηγόρησε ανοιχτά τον αρχηγό του στρατού, Ολεξάντρ Σίρσκι, για εσκεμμένο μπλοκάρισμα των μεταρρυθμίσεων.

Ο Φεντόροφ ισχυρίσθηκε ότι είχε προτείνει στον Ζελένσκι την αντικατάσταση του Σίρσκι και του αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Αντρίι Χνάτοφ, θεωρώντας ότι ο στρατηγός αρνείται να αντιμετωπίσει κατάματα τα προβλήματα και αναλώνεται σε γραφειοκρατικά παιχνίδια και ίντριγκες. Αντί να αναζητά τρόπους για την ασύμμετρη ήττα της Ρωσίας, ο Σίρσκι βρήκε τον τρόπο να διχάσει τη χώρα, δήλωσε χαρακτηριστικά ο Φεντόροφ.

Την ίδια ώρα, ο Ζελένσκι, μιλώντας σε κοινή συνέντευξη με τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, παραδέχθηκε ότι η κρίση ήταν συστημική σε διάφορα επίπεδα. Η συνεργασία μεταξύ των δύο ανδρών ήταν αδύνατη χωρίς τη δική του διαμεσολάβηση. Ο πρόεδρος δήλωσε πως όταν η κατάσταση φτάνει σε αυτό το σημείο, δεν έχεις άλλη επιλογή από το να διαλέξεις πλευρά. Και επέλεξε τον Σίρσκι, στέλνοντας τον Φεντόροφ στην έξοδο, παρά το γεγονός ότι του πρότεινε θέση συμβούλου, την οποία ο τελευταίος αρνήθηκε.

Ο Σίρσκι, από την πλευρά του, απάντησε με ένα λιτό μήνυμα στο Telegram, δηλώνοντας υπερήφανος για την αμυντική επιχείρηση του Κιέβου το 2022 και τονίζοντας ότι θα παραμείνει προσηλωμένος στην αποτελεσματική στρατηγική του πολέμου.

Οι δρόμοι του Κιέβου πήραν «φωτιά»

Η αντίδραση μέρους της ουκρανικής κοινωνίας αλλά και στρατιωτών από το μέτωπο ήταν άμεση και σφοδρή. Από το πρωί της Πέμπτης, εκατοντάδες νέοι άνθρωποι, ακτιβιστές και βουλευτές συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Ιβάν Φράνκο έξω από το προεδρικό γραφείο στο Κίεβο, καθώς και σε περίπου 20 άλλες πόλεις, κρατώντας χαρτόνια με συνθήματα όπως «Κάτω τα χέρια από τον Φεντόροφ», «Τι κάνεις, ηλίθιε;» και «Σταματήστε να σαμποτάρετε τη νίκη».

Είναι μόλις η δεύτερη φορά από την έναρξη του πολέμου το 2022 που σημειώνονται τόσο μεγάλες αντικυβερνητικές διαδιαλώσεις. Οι πολίτες μνημόνευσαν τις επιτυχίες του Φεντόροφ, ο οποίος είχε πρωτοστατήσει στον «Στρατό των Drones», είχε περιορίσει τη χρήση των δορυφόρων Starlink από τους Ρώσους μέσω των επαφών του με τον Ίλον Μασκ και είχε σχεδιάσει τη στρατηγική απομόνωσης της Κριμαίας με πλήγματα σε ρωσικά πλοία και δεξαμενόπλοια.

Ένας Ουκρανός στρατιώτης, ο Ολεξάντρ, ανέφερε στο BBC ότι αυτή είναι η χειρότερη απόφαση που έχει πάρει ο Ζελένσκι κατά τη διάρκεια της θητείας του. Όπως ισχυρίσθηκε, ο ίδιος κατατάχθηκε στον στρατό επειδή εμπιστευόταν το όραμα της ομάδας του Φεντόροφ. Πάντως, η κυβέρνηση αποφάσισε να τον απομακρύνει, αφήνοντας πολλούς να εικάζουν ότι ο πραγματικός λόγος της καρατόμησης ήταν η αυξανόμενη δημοτικότητά του και ο φόβος ότι θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μελλοντικό πολιτικό αντίπαλο του προέδρου, όπως είχε συμβεί παλαιότερα και με τον στρατηγό Βαλέρι Ζαλούζνι.

Ο ίδιος ο Ζελένσκι πάντως σχολίασε τις αντιδράσεις λέγοντας πως κατανοεί και ακούει τη φωνή της κοινωνίας, αλλά η απόφαση έπρεπε να ληφθεί για χάρη της ενότητας της διοίκησης.

Ανασχηματισμός της κυβέρνησης

Η εγχώρια κρίση επισκίασε την αποχαιρετιστήρια επίσκεψη του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ στο Κίεβο, λίγο πριν αποχωρήσει από την Ντάουνινγκ Στριτ τη Δευτέρα. Ο Στάρμερ εξέφρασε την ακλόνητη στήριξη του Ηνωμένου Βασιλείου, τονίζοντας ότι ο αγώνας της Ουκρανίας είναι και αγώνας της Βρετανίας, ενώ σημείωσε ότι οι πρόσφατες επιτυχίες με drones στα μετόπισθεν της Ρωσίας άλλαξαν τη δυναμική του πολέμου. Ο Ζελένσκι του απένειμε το παράσημο του Τάγματος της Ελευθερίας. Η ατμόσφαιρα όμως παρέμενε βαριά, με την κυβέρνηση να βρίσκεται σε τροχιά συνολικού ανασχηματισμού.

Η Verkhovna Rada (Βουλή της Ουκρανίας) ενέκρινε την Πέμπτη τον διορισμό του Σέρχι Κορέτσκι, πρώην επικεφαλής κρατικής εταιρείας ενέργειας, στη θέση του πρωθυπουργού της χώρας. Η εξέλιξη αυτή ήρθε μετά την παραίτηση της Γιούλια Σβιριντένκο νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, σε μια προσπάθεια «επανεκκίνησης» του κυβερνητικού σχήματος που ζήτησε ο πρόεδρος. Η πολιτική ένταση αναμένεται να κλιμακωθεί τις επόμενες ημέρες, καθώς οι υποστηρικτές του Φεντόροφ, ανάμεσά τους επώνυμοι μπλόγκερ όπως ο Σέρχι Στερνένκο και διοικητές μονάδων drones, όπως ο Παύλο Γελιζάροφ που παραιτήθηκε από τη θέση του υπαρχηγού της Πολεμικής Αεροπορίας, κάνουν λόγο για τεράστιο πλήγμα στην αμυντική ικανότητα της χώρας. Ακόμη και ένας ειδικός σε θέματα τεχνολογίας με το ψευδώνυμο "Flash", ο οποίος ήταν σύμβουλος, δήλωσε ότι πλέον χάνεται η πρόσβαση σε κρίσιμα συστήματα πρόβλεψης των κινήσεων του εχθρού.

Το όνομα του νέου υπουργού και το μεγάλο παρασκήνιο

Το κρίσιμο ερώτημα που απασχολεί την κοινή γνώμη και τους διεθνείς αναλυτές είναι το ποιος θα καθίσει μόνιμα στην ηλεκτρική καρέκλα του υπουργού Άμυνας. Αρχικά, οι πληροφορίες και οι έντονες φήμες που κυκλοφορούσαν στους διαδρόμους του κοινοβουλίου έδειχναν ως επικρατέστερο αντικαταστάτη τον Ιχόρ Κλιμένκο, τον νυν υπουργό Εσωτερικών της Ουκρανίας. Kύκλοι από το περιβάλλον του άφηναν να εννοηθεί ότι ο ίδιος δεν επιθυμούσε ιδιαίτερα τη μετακίνησή του, ενώ ο Ζελένσκι επιβεβαίωσε ότι το όνομά του ήταν απλώς ένα από τα πολλά που εξετάζονταν και ότι δεν είχε υποβληθεί επίσημη πρόταση στη Βουλή.

Η οριστική ανατροπή όμως σημειώθηκε το βράδυ της Πέμπτης. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανακοίνωσε ότι αναθέτει καθήκοντα υπηρεσιακού υπουργού Άμυνας στον 38χρονο υποστράτηγο Εβγκένι Χμάρα. Ο Χμάρα, ο οποίος υπηρετεί στην SBU - υπηρεσία πληροφοριών της Ουκρανίας - από το 2011 και ήταν επικεφαλής της ειδικής αντιτρομοκρατικής ομάδας «Alpha», έχει τη φήμη ενός σκληροτράχηλου αξιωματικού με τεράστια εμπειρία σε τεχνολογικές και απόρρητες επιχειρήσεις πίσω από τις γραμμές του εχθρού, συμπεριλαμβανομένων των πληγμάτων μεγάλης εμβέλειας κατά ρωσικών στόχων.

Ο Ζελένσκι ισχυρίσθηκε ότι ο νέος υπουργός διαθέτει το απαραίτητο στρατηγικό όραμα και την εμπειρία στη διαχείριση προσωπικού που απαιτούν οι παρούσες συνθήκες, ενώ ξεκαθάρισε ότι μόλις ολοκληρωθούν οι τυπικές νομικές διαδικασίες, θα ζητήσει από τους βουλευτές να υπερψηφίσουν τον μόνιμο διορισμό του Χμάρα.

Η επιλογή του αυτή φαίνεται να σηματοδοτεί την πρόθεση του Κιέβου να συνεχίσει την στρατηγική του Φεντόροφ, της πίεσης στη Ρωσία μέσω μακρινών πληγμάτων, μεταφέροντας όμως τον έλεγχο των επιχειρήσεων σε ανθρώπους της απόλυτης εμπιστοσύνης του προέδρου και των μυστικών υπηρεσιών, την ίδια ώρα που η διαδοχή στην SBU αναμένεται να φέρει στο προσκήνιο τον αμφιλεγόμενο Ολεξάντρ Πόκλαντ.