Ο ΟΗΕ ενέκρινε ψήφισμα για να υιοθετηθεί νέος χάρτης που απεικονίζει το αληθινό μέγεθος της Αφρικής

Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ενέκρινε την Παρασκευή ένα ψήφισμα με το οποίο ζητά τον κόσμο να καταργήσει επίσημα τον παραδοσιακό μερκατορικό χάρτη του πλανήτη μας, και να αντικατασταθεί με έναν άλλον που απεικονίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια το πραγματικό μέγεθος της ηπείρου της Αφρικής.

Στη Συνέλευση, 164 χώρες ψήφισαν υπέρ του ψηφίσματος, ενώ οι ΗΠΑ ψήφισαν κατά, και έξι χώρες απείχαν από την ψηφοφορία.

Τα ψηφίσματα του ΟΗΕ δεν είναι εκτελεστά, επομένως οι χώρες και οι οργανισμοί δεν θα υποχρεωθούν να χρησιμοποιούν αποκλειστικά τον νέο χάρτη, ούτε θα επιβληθεί απαγόρευση στην χρήση του παλιού. Ωστόσο, το αποτέλεσμα αναμένεται να οδηγήσει σε ενημέρωση των προγραμμάτων σπουδών στην τάξη και της καθημερινής τεχνολογίας, δεδομένης της ευρείας χρήσης της μερκατορικής προβολής στην εκπαίδευση, την τεχνολογία και τη διακυβέρνηση.

Το Τόγκο, το οποίο ηγήθηκε της πρωτοβουλίας, έχοντας στο πλευρό του τα υπόλοιπα 54 κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης, δήλωσε ότι το ψήφισμα «αναγνωρίζει και επιβεβαιώνει ότι οι δυσανάλογες χαρτογραφικές αναπαραστάσεις, ιδίως εκείνες που προκύπτουν από την μερκατορική προβολή, έχουν επιφέρει μακροχρόνιες γνωστικές, εκπαιδευτικές, πολιτισμικές, γεωπολιτικές και κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις, συμβάλλοντας σε μια δραστική μείωση του αντιληπτού μεγέθους της Αφρικής και άλλων περιοχών του κόσμου στη συλλογική παγκόσμια φαντασία».

Δείτε τι ψήφισαν ποιες χώρες:

Μιλώντας πριν από την έγκριση του ψηφίσματος, ο Ρόμπερτ Ντούσεϊ, υπουργός Εξωτερικών του Τόγκο, δήλωσε: «Αυτή η συζήτηση δεν είναι πολιτική αλλά επιστημονική, επειδή υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις και, ως εκ τούτου, όλοι πρέπει να αποδεχθούμε την πραγματικότητα».

Ο χάρτης που χρησιμοποιούμε σήμερα σχεδιάστηκε από τον Φλαμανδό χαρτογράφο Γεράρδο Μερκάτορ το 1569 (εξού και το όνομα μερκατορικός χάρτης) για να βοηθήσει τους ναυτικούς στην πλοήγησή τους στις θάλασσες. Σχεδόν πέντε αιώνες αργότερα, παραμένει το παγκόσμιο πρότυπο.

Ωστόσο, λόγω του τρόπου προβολής που διαθέτει ο χάρτης, οι περιοχές κοντά στον ισημερινό εμφανίζονται σημαντικά μικρότερες από ό,τι είναι στην πραγματικότητα, ενώ οι περιοχές υψηλού γεωγραφικού πλάτους φαίνονται πολύ μεγαλύτερες. Για παράδειγμα, ο χάρτης παρουσιάζει την Αφρική να έχει παρόμοιο σε μέγεθος με τη Γροιλανδία, αλλά η ήπειρος είναι 14 φορές μεγαλύτερη από το έδαφος της Δανίας.

«Θα μπορούσατε να χωρέσετε τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία, το Μεξικό και μεγάλο μέρος της Ευρώπης μέσα στην Αφρική και να σας μείνει ακόμα χώρος», αναφέρει στο Change.org η εκστρατεία #CorrectTheMap, η οποία έχει συγκεντρώσει περισσότερες από 11.000 υπογραφές. Η Αφρικανική Ένωση ενέκρινε την καμπάνια τον Αύγουστο του 2025 και στη συνέχεια ζήτησε από το Τόγκο να ηγηθεί της υιοθέτησής της.

Ιστορικοί και γεωγράφοι υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι η μερκατόρικη προβολή βασίζεται σε δυτικά στερεότυπα. Ακτιβιστές έχουν επαναλάβει αυτό το επιχείρημα, ενώ ορισμένοι έχουν επινοήσει τον όρο «χαρτογραφικός αποικισμός».

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι ο χάρτης έχει διαμορφώσει διακριτικά τη διεθνή δυναμική ισχύος, ελαχιστοποιώντας τη φυσική παρουσία του παγκόσμιου Νότου και διογκώνοντας οπτικά τις χώρες του βόρειου ημισφαιρίου, ενώ συρρικνώνει τις ισημερινές περιοχές. Αυτό, λένε, ότι έχει ενισχύσει τις συστημικές προκαταλήψεις στο διεθνές εμπόριο, στις αναπτυξιακές προτεραιότητες και στα εκπαιδευτικά πλαίσια.

Ένας από τους πιο εξέχοντες επικριτές της μερκατόρικης προβολής ήταν ο Άρνο Πέτερς, ένας Γερμανός ιστορικός, ο οποίος παρουσίασε τον «παγκόσμιο χάρτη Πέτερς», βασισμένο στην προβολή Γκαλ–Πέτερς, το 1973. Ο χάρτης αυτός έχει χρησιμοποιηθεί συχνά ως εναλλακτική λύση έναντι του χάρτη Μερκάτορ.

Η καμπάνια #CorrectTheMap του Τόγκο προωθεί τη χρήση του σχεδίου «Equal Earth» του 2018, το οποίο αναπτύχθηκε από μια διεθνή ομάδα χαρτογράφων. Οι υποστηρικτές της καμπάνιας λένε ότι θα βοηθήσει στην αντιστροφή των αντιλήψεων για την Αφρική και στην αποαποικιοποίηση των παγκόσμιων εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Ορισμένοι αναλυτές συμφωνούν.

Ο JJ Enoch, ανώτερος συνεργάτης της JS Held, μιας εταιρείας παροχής συμβουλών για γεωπολιτικούς κινδύνους με έδρα το Λονδίνο, δήλωσε ότι ο χάρτης Μερκάτορ μείωσε οπτικά την πραγματική κλίμακα της Αφρικής. Συνέδεσε την καμπάνια με την προσπάθεια των αφρικανικών χωρών να αποκτήσουν «μεγαλύτερη επιρροή στους παγκόσμιους θεσμούς και μεγαλύτερο έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο εκπροσωπείται η ήπειρός τους».

Η κυβέρνηση του Τόγκο σχεδιάζει, ήδη, μια διεθνή διάσκεψη στη Λομέ, την πρωτεύουσα της χώρας, σε συνεργασία με την UNESCO, την Αφρικανική Ένωση και τεχνολογικούς κολοσσούς όπως το Google Maps, με αντικείμενο τον οδικό χάρτη εφαρμογής της νέας απεικόνισης.

«Σε όσους ρωτούν “γιατί τώρα”, απαντώ: “γιατί όχι;” Όταν κοιτάζουμε τον παγκόσμιο χάρτη λέμε ότι είναι καιρός να αλλάξουμε την αφήγηση και να αναλάβουμε την ευθύνη να διορθώσομε ό,τι μπορούμε», κατέληξε ο Ρόμπερτ Ντούσεϊ, υπουργός Εξωτερικών του Τόγκο