Χασίμ Θάτσι: Ο πρώην πρωθυπουργός του Κοσόβου, η καταδίκη σε 25 χρόνια φυλάκιση και τα βασανιστήρια

Snapshot

• Ο Χασίμ Θάτσι, πρώην πρωθυπουργός και πρόεδρος του Κοσόβου, καταδικάστηκε πρωτόδικα σε 25 χρόνια φυλάκισης από τα Ειδικά Δικαστήρια της Χάγης για εγκλήματα πολέμου κατά τη διάρκεια του πολέμου του Κοσσυφοπεδίου (1998-1999).
• Κατηγορήθηκε και καταδικάστηκε για φόνο, βασανιστήρια, σκληρή μεταχείριση και αυθαίρετη κράτηση εκατοντάδων ατόμων, ενώ αθωώθηκε από κατηγορίες για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
• Η έκθεση του Ελβετού Ντικ Μάρτι το 2010 αποκάλυψε τη δράση μυστικών κέντρων κράτησης και την παράνομη αφαίρεση οργάνων από κρατουμένους υπό την εποπτεία του UCK.
• Η καταδίκη του Θάτσι προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Κόσοβο και την Αλβανία, όπου θεωρείται εθνικός ήρωας, με διαδηλώσεις και αντιδράσεις κατά των διεθνών οργανισμών.
• Η ποινή αφορά και άλλους ηγετικούς παράγοντες του UCK, με τον Θάτσι και τρεις συγκατηγορούμενούς του να έχουν καταδικαστεί σε φυλάκιση μεταξύ 13 και 25 ετών.

Snapshot powered by AI

Ποιος είναι ο Χασίμ Θάτσι; - Από την ηγεσία του UCK στην πρωθυπουργία και την προεδρία του Κοσόβου - Οι κατηγορίες που αντιμετώπιζε, η ποινή που του επιβλήθηκε πρωτόδικα και οι αντιδράσεις σε Κόσοβο και Αλβανία - Η έκθεση του Ελβετού Ντικ Μάρτι το 2010 που άνοιξε τον δρόμο για τη δίκη του Θάτσι.

Ανάμεσα στα πολλά γεγονότα των τελευταίων ημερών υπήρξε και ένα στο οποίο μοιάζει σαν να μην δόθηκε η δέουσα σημασία. Πρόκειται για την καταδίκη, σε 25 χρόνια φυλάκιση του πρώην προέδρου και πρωθυπουργού του Κοσόβου Χασίμ Θάτσι, για τη δράση του ως αρχηγός του UCK (Ουτσεκά), από τα Ειδικά Δικαστήρια του Κοσόβου στη Χάγη. Η καταδίκη του είναι πρωτόδικη. Ο Θάτσι έχει να αντιμετωπίσει και άλλες κατηγορίες. Όπως ήταν αναμενόμενο η καταδίκη του θεωρούμενου "εθνικού ήρωα" του Κοσόβου προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις τόσο στη χώρα του, όσο και στην Αλβανία.

Ποιος είναι ο Χασίμ Θάτσι;

Ο Χασίμ Θάτσι γεννήθηκε στις 24 Απριλίου 1968 στο χωριό Μπούρογια, στο Σκεντεράι της Ντρένιτσα, που ανήκε τότε στην ενωμένη Γιουγκοσλαβία. Από τη Ντρένιτσα ξεκίνησε τη δράση του ο UCK, ο Απελευθερωτικός Στρατός του Κοσσυφοπεδίου. Σπούδασε Φιλοσοφία και Ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Πρίστινα. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στην Ελβετία, συγκεκριμένα στη Ζυρίχη, απ' όπου απέκτησε δίπλωμα μεταπτυχιακών σπουδών στην Ιστορία και τις Διεθνείς, Σχέσεις. Παράλληλα εντάχθηκε στο LPK (Λαϊκό Κίνημα του Κοσσυφοπεδίου), μια παράνομη ομάδα που είχε σαν στόχο την ανατροπή της γιουγκοσλαβικής κυβέρνησης. Το LPK είχε ιδεολογικό υπόβαθρο διαμορφωμένο από τον Ενβέρ Χότζα, ο οποίος και το χρηματοδοτούσε ως τον θάνατό του (1985). Φαίνεται όμως, ότι η κυβέρνηση Αλία που ανέλαβε την εξουσία όταν πέθανε ο Χότζα, αλλά και οι κυβερνήσεις της Αλβανίας μετά την κατάρρευση του, ιδιόρρυθμου, κομμουνιστικού καθεστώτος της χώρας συνέχιζαν την οικονομική βοήθεια προς το LPK.Το 1993 ο Θάτσι εντάχθηκε στον σκληρό πυρήνα του UCK και με τον ηγετικό χαρακτήρα του τον βοήθησε να κερδίσει την υποστήριξη των Αλβανών του Κοσόβου. Με το ψευδώνυμο "Gjarperi" ("Το Φίδι") ήταν υπεύθυνος για την εξασφάλιση οικονομικών μέσων και οπλισμού, καθώς και για την εκπαίδευση νεοσυλλέκτων στην Αλβανία και τη μετάβασή τους στη συνέχεια στο Κόσοβο. Το 1997 καταδικάστηκε από δικαστήριο της Πρίστινας σε φυλάκιση 10 ετών, για τρομοκρατία, η οποία σχετιζόταν με τη δράση του στον UCK και τον Μάρτιο του 1999 συμμετείχε ως επικεφαλής των Κοσοβάρων Αλβανών στις διαπραγματεύσεις στο Ραμπουγιέ της Γαλλίας. Φαινόταν ως ο πιο μετριοπαθής Κοσοβάρος, καθώς δεχόταν την αυτονομία του Κοσόβου στο πλαίσιο της Σερβίας, την ίδια ώρα που οι άλλοι συμπατριώτες του ζητούσαν μόνο την απόλυτη και πλήρη ανεξαρτησία από τη Σερβία. Καθώς ήταν ο αρχηγός της ισχυρότερης φράξιας μέσα στον UCK εδραιώθηκε στην εξουσία ανακηρύσσοντας τον εαυτό του, μονομερώς, πρωθυπουργό. Φρόντισε όμως να δολοφονηθούν μερικά υψηλόβαθμα στελέχη των αντίπαλων φατριών.

Ο Θάτσι Πρωθυπουργός του Κοσόβου

Στις 17 Νοεμβρίου 2007 έγιναν στο Κόσοβο εκλογές, με αποχή των Σέρβων. Το κόμμα του Θάτσι (Δημοκρατικό Κόμμα Κοσόβου) κατέλαβε την πρώτη θέση με ποσοστό 35%. Ο Θάτσι συμμάχησε με τον Δημοκρατικό Σύνδεσμο του Κοσόβου, του Φατμίρ Σεϊντίου που είχε καταλάβει τη δεύτερη θέση με 22%. Στις 8 Ιανουαρίου 2008, ο Θάτσι εκλέχτηκε πρωθυπουργός του Κοσόβου από τη Βουλή, με 85 ψήφους υπέρ. Ο άλλοτε μετριοπαθής Θάτσι διακήρυξε την απόσχιση του Κοσόβου από τη Σερβία, αν δεν βρισκόταν κάποια λύση στις διαπραγματεύσεις ως το τέλος του 2008. Οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν πολύ γρήγορα και ο Θάτσι στις 17 Φεβρουαρίου 2008 ανακήρυξε μονομερώς το Κόσοβο ανεξάρτητο κράτος. Υπάρχει μία ρευστότητα στον αριθμό των χωρών μελών του Ο.Η.Ε., που έχουν αναγνωρίσει την ανεξαρτησία του Κοσόβου, καθώς κάποιες απέσυραν την αναγνώρισή του. Γύρω στις 100 χώρες του Ο.Η.Ε. πάντως έχουν αναγνωρίσει την ανεξαρτησία του. Η Ελλάδα τηρεί αταλάντευτη γραμμή, περί μη αναγνώρισης της ανεξαρτησίας του Κοσόβου. Ο Θάτσι κέρδισε τις εκλογές 2010 και του 2011 και παρέμεινε στην πρωθυπουργία. Κέρδισε επίσης και τις εκλογές του 2014, ωστόσο αποχώρησε από αυτήν.

Ο Χάτσι Πρόεδρος του Κοσσυφοπεδίου

Στις 26 Φεβρουαρίου 2016 ο Χάτσι εκλέχτηκε Πρόεδρος του Κοσόβου. Στις 7 Απριλίου 2016 ανέλαβε τα καθήκοντά του. Στις 5 Νοεμβρίου 2020 παραιτήθηκε για να αντιμετωπίσει τις κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου. Προσωρινή Πρόεδρος ανέλαβε η Βιόσα Οσμάνι. Από τον Απρίλιο του 2021 ως τον Απριλίου του 2026, η Οσμάνι είχε τοποθετηθεί Πρόεδρος από τη Βουλή του Κοσόβου. Σήμερα, στο Κόσοβο υπάρχει θεσμική κρίση, καθώς Υπηρεσιακή Πρόεδρος έχει αναλάβει η Πρόεδρος της Βουλής Αλμπουλένα Χατζίου και διεξάγονται αλλεπάλληλες εκλογές.

Κατηγορίες εναντίον του Χασίμ Θάτσι

Ο Χασίμ Θάτσι έχει αντιμετωπίσει κατά καιρούς πολλές και διάφορες κατηγορίες. Ο UCK κατηγορήθηκε ότι αντλούσε χρήματα από εμπορία ναρκωτικών (ηρωίνης και κοκαΐνης) στη Δυτική Ευρώπη. Αλβανοί της διασποράς δώρισαν στον UCK 75-100 εκατομμύρια δολάρια. Υπήρξαν κατηγορίες ότι μέρος αυτών προερχόταν από εμπόριο ναρκωτικών, αυτό όμως δεν αποδείχθηκε ποτέ. Το 2000, ο Θάτσι, ως βασικό μέλος του Σώματος Προστασίας του Κοσσυφοπεδίου, φέρεται να αποσπούσε μεγάλα χρηματικά ποσά για την αυτοανακηρυγμένη κυβέρνησή του, εκβιάζοντας επιχειρηματίες. Έκθεση του Γερμανικού Στρατού κατηγορούσε τον Θάτσι και τα ηγετικά στελέχη του UCK Χαραντινάι και Χατίπι για εκτεταμένη εμπλοκή στο οργανωμένο έγκλημα. Η γερμανική υπηρεσία πληροφοριών BND κατηγόρησε τον Θάτσι για σχέσεις με την αλβανική και την τσεχική μαφία.

Η έκθεση του Ελβετού Ντικ Μάρτι (1945-2023)

Ο Ελβετός Γερουσιαστής Dick Marty, ο άνθρωπος που έχει αποκαλύψει την ύπαρξη μυστικών φυλακών της CIA στην Ευρώπη, παρουσίασε μια έκθεση για το Κοσσυφοπέδιο, τον Δεκέμβριο του 2010: Ο Μάρτι ανέφερε ότι ανώτερα στελέχη του UCK επέβλεψαν την κακομεταχείριση και την «εξαφάνιση» Σέρβων και μειονοτήτων του Κοσοβάρου στα τέλη της δεκαετίας του 1990, παράλληλα με μια περιορισμένη ποσότητα παράνομης αφαίρεσης ανθρώπινων οργάνων. Άμεσα εμπλέκονται υψηλόβαθμοι ηγέτες του Κοσσυφοπεδίου, όπως ο Χασίμ Θάτσι και ο Κάντρι Βέσελι. Η έκθεση καταδικάστηκε έντονα από τους ηγέτες του Κοσσυφοπεδίου και της Αλβανίας ως πολιτικά υποκινούμενη και ψευδής, ενώ το Συμβούλιο της Ευρώπης την ενέκρινε τον Ιανουάριο του 2011 για να ζητήσει επίσημες έρευνες. Τα ευρήματα χρησίμευσαν ως καταλύτης για μια ειδική έρευνα της ομάδας εργασίας της ΕΕ, η οποία τελικά οδήγησε στην ίδρυση των Ειδικών Μόνιμων Τμημάτων για το Κοσσυφοπέδιο, με έδρα τη Χάγη. Ο Χασίμ Θάτσι και άλλοι πρώην διοικητές του UCK αντιμετώπισαν κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου και δίκες στο δικαστήριο της Χάγης.

Η περίληψη της Έκθεσης Μάρτι είναι, κατά λέξη, η παρακάτω:

«Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν, πολυάριθμες συγκεκριμένες και συγκλίνουσες ενδείξεις επιβεβαιώνουν ότι ορισμένοι Σέρβοι και ορισμένοι Αλβανοί Κοσοβάροι κρατούνταν αιχμάλωτοι σε μυστικά κέντρα κράτησης υπό τον έλεγχο του KLA στη βόρεια Αλβανία και υποβλήθηκαν σε απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση, πριν τελικά εξαφανιστούν. Πολυάριθμες ενδείξεις φαίνεται να επιβεβαιώνουν ότι, κατά την περίοδο αμέσως μετά το τέλος της ένοπλης σύγκρουσης, πριν οι διεθνείς δυνάμεις καταφέρουν να αναλάβουν τον έλεγχο της περιοχής και να αποκαταστήσουν την έννομη τάξη, αφαιρέθηκαν όργανα από ορισμένους κρατούμενους σε μια κλινική σε αλβανικό έδαφος, κοντά στη Φούσκα-Κρούγια, για να μεταφερθούν στο εξωτερικό για μεταμόσχευση. Παρόλο που υπήρχαν ήδη ορισμένες συγκεκριμένες ενδείξεις για τέτοια εμπορία στις αρχές της δεκαετίας, οι διεθνείς αρχές που ήταν υπεύθυνες για την περιοχή δεν θεώρησαν απαραίτητο να διεξαγάγουν λεπτομερή εξέταση αυτών των περιστάσεων ή το έπραξαν ελλιπώς και επιφανειακά.

Οι διεθνείς οργανισμοί που δραστηριοποιούνται στο Κοσσυφοπέδιο (κάθε αναφορά στο Κοσσυφοπέδιο, είτε πρόκειται για έδαφος, θεσμούς ή πληθυσμό, στο παρόν κείμενο θα πρέπει να νοείται σε πλήρη συμμόρφωση με το ψήφισμα 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και με την επιφύλαξη του καθεστώτος του Κοσσυφοπεδίου) τάχθηκαν υπέρ μιας ρεαλιστικής πολιτικής προσέγγισης, υποστηρίζοντας ότι έπρεπε να προωθήσουν τη βραχυπρόθεσμη σταθερότητα με κάθε κόστος, θυσιάζοντας έτσι ορισμένες σημαντικές αρχές της δικαιοσύνης. Δεν έχει διεξαχθεί επαρκής έρευνα σχετικά με τη σύνδεση μελών του UCK με εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν εναντίον Σέρβων και Αλβανών Κοσοβάρων. Η ομάδα διεθνών εισαγγελέων και ερευνητών εντός της EULEX, η οποία είναι υπεύθυνη για τη διερεύνηση καταγγελιών για απάνθρωπη μεταχείριση, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με πιθανή εμπορία οργάνων, έχει σημειώσει πρόοδο, ιδίως όσον αφορά την απόδειξη της ύπαρξης μυστικών χώρων κράτησης του UCK στη βόρεια Αλβανία, όπου λέγεται ότι έχουν διαπραχθεί απάνθρωπη μεταχείριση, ακόμη και δολοφονίες.Πρέπει να αγωνιστούμε ασυμβίβαστα κατά της ατιμωρησίας των δραστών σοβαρών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το γεγονός ότι αυτές διαπράχθηκαν στο πλαίσιο μιας βίαιης σύγκρουσης δεν θα μπορούσε ποτέ να δικαιολογήσει την απόφαση να μην διωχθεί όποιος έχει διαπράξει τέτοιες πράξεις. Δεν μπορεί και δεν πρέπει να υπάρχει μία δικαιοσύνη για τους νικητές και άλλη για τους ηττημένους.Τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα άλλα συνεισφέροντα κράτη θα πρέπει να θέσουν στην EULEX έναν σαφή στόχο και να της παρέχουν την απαραίτητη πολιτική υποστήριξη για την ασυμβίβαστη καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, ώστε να διασφαλιστεί η απονομή δικαιοσύνης, χωρίς καμία σκέψη πολιτικής σκοπιμότητας· η Αλβανία και η κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου θα πρέπει να συνεργαστούν ανεπιφύλακτα στις τρέχουσες και μελλοντικές έρευνες».

Η δίκη του Χακίμ Θάτσι και των άλλων ηγετών του UCK και η τιμωρία του Κοσοβάρου ηγέτη

Το αρχείο κατηγορητήριο για τον Θάτσι και τα ηγετικά στελέχη του UCK Κάντρι Βέσελι, Ρετζέπ Σελίμι και Γιακούμ Κρασνίκι επιβεβαιώθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020 και τροποποιήθηκε στη συνέχεια. Με βάση τη συνοπτική έκθεση του κατηγορητηρίου της 27/2/2023 ξεκίνησε η δίκη στις 3 Απριλίου 2023. Ο Θάτσι και οι υπόλοιποι κρατούνταν στις ειδικές εγκαταστάσεις των Δικαστηρίων της Χάγης για το Κόσοβο από τις 4-5 Νοεμβρίου 2020. Η διαδικασία περατώθηκε στις 18 Δεκεμβρίου 2025. Κατέθεσαν 134 μάρτυρες. Οι τελικές αγορεύσεις έγιναν από τις 9 ως τις 16 Φεβρουαρίου 2026. Ο Θάτσι αντιμετώπιζε ποινή κάθειρξης 49 ετών. Η απόφαση εκδόθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Ο Χασίμ Θάτσι καταδικάστηκε σε 25 χρόνια φυλάκισης. Τα ειδικά Δικαστήρια για το Κοσσυφοπέδιο στη Χάγη , τα οποία υποστηρίζονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τον έκριναν ένοχο για τέσσερις κατηγορίες εγκλημάτων πολέμου που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου του Κοσσυφοπεδίου για ανεξαρτησία από τη Σερβία την περίοδο 1998-1999. Ο Θάτσι καταδικάστηκε για φόνο, βασανιστήρια, σκληρή μεταχείριση και αυθαίρετη κράτηση . Το δικαστήριο τον έκρινε ποινικά υπεύθυνο για την αυθαίρετη κράτηση 385 ατόμων, τα βασανιστήρια 303 ατόμων και τη δολοφονία 96 πολιτικών αντιπάλων και μελών εθνοτικών μειονοτήτων. Οι δικαστές αθώωσαν αυτόν και τους συγκατηγορούμενούς του από ξεχωριστές κατηγορίες σχετικά με εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας , κρίνοντας ότι οι εισαγγελείς δεν κατάφεραν να αποδείξουν ότι οι πράξεις ήταν μέρος μιας εκτεταμένης ή συστηματικής επίθεσης κατά του ευρύτερου άμαχου πληθυσμούΟι άλλοι τρεις συγκατηγορούμενοι του Θάτσι καταδικάστηκαν: ο Κρασνίκι, σε 25 χρόνια φυλάκιση, ο Βέσελι, σε 18 χρόνια φυλάκιση και ο Σελίμι σε 13 χρόνια φυλάκιση. Ο Θάτσι έχει το δικαίωμα να ασκήσει έφεση ενώ θεωρείται ότι έχει εκτίσει σχεδόν 6 χρόνια από την ποινή του (από τις αρχές Νοεμβρίου 2020).

Οι αντιδράσεις σε Κόσοβο και Αλβανία

Η καταδίκη των τεσσάρων, ιδιαίτερα του Θάτσι προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις από Κοσοβάρους και Αλβανούς. Οι διαδηλωτές στην Πρίστινα αρκέστηκαν στη ρίψη αυγών και πετρών στα γραφεία του ΟΗΕ και της EULEX (Αποστολή της ΕΕ για την επιβολή του κράτους δικαίου στο Κοσσυφοπέδιο). Όπως γράφει στην "Καθημερινή", ο Σταύρος Τζίμας, άριστος γνώστης των βαλκανικών θεμάτων, η 16η Σεπτεμβρίου θα καταχωρηθεί ως "μαύρη μέρα" για την ιστορία του αλβανικού έθνους και ως "ημέρα δικαίωσης" για τους Σέρβους. Αν η απόφαση παραμείνει και μετά την έφεση, τονίζει ο Σ. Τζίμας, οι Αλβανοί θα αναγκαστούν να προσέλθουν σε πιθανές μελλοντικές διαπραγματεύσεις με το Βελιγράδι "κουβαλώντας" την ντροπιαστική καταδίκη της Χάγης, κάτι που αποδυναμώνει σημαντικά τη διαπραγματευτική θέση τους...