Μακρόν: Ιστορική ανατροπή πριν αποχωρήσει - Σχέδιο για συνταγματική κατοχύρωση του «χρυσού κανόνα»
Μπροστά στον εκτροχιασμό των δημόσιων οικονομικών και τη διόγκωση του χρέους, ο Γάλλος πρόεδρος εξετάζει την επιβολή δεσμευτικών δημοσιονομικών κανόνων μέσω του Συντάγματος
Snapshot
- Ο Εμανουέλ Μακρόν εξετάζει τη συνταγματική κατοχύρωση του δημοσιονομικού «χρυσού κανόνα» για την πειθαρχία των δημοσίων οικονομικών πριν από το τέλος της θητείας του.
- Το σχέδιο είχε εγκριθεί από κοινοβουλευτικά σώματα το 2011, αλλά δεν ολοκληρώθηκε λόγω πολιτικών αντιπαραθέσεων και έλλειψης πλειοψηφίας στο Κογκρέσο.
- Η πρωτοβουλία Μακρόν είναι πρωτοφανής, καθώς προωθείται λίγους μήνες πριν από τις επερχόμενες προεδρικές εκλογές και μπορεί να δεσμεύσει τον επόμενο πρόεδρο σε αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες.
- Η πρόταση βρίσκει υποστηρικτές στη Δεξιά και το Κέντρο, αλλά προκαλεί αντιδράσεις από την Αριστερά, που θεωρεί την κίνηση ειρωνική λόγω της εκτροχιασμένης δημοσιονομικής πολιτικής του Μακρόν.
- Η Μαρίν Λεπέν και το κόμμα της Εθνικός Συναγερμός στηρίζουν έναν διαφορετικό «χρυσό κανόνα» με μηχανισμό διόρθωσης, θέτοντας όρους για την υποστήριξη της συνταγματικής αναθεώρησης.
Πριν αποχωρήσει από το Μέγαρο των Ηλυσίων, ο Εμανουέλ Μακρόν εξετάζει το ενδεχόμενο να κατοχυρώσει συνταγματικά έναν δημοσιονομικό «χρυσό κανόνα», μια εμβληματική ρύθμιση δημοσιονομικής πειθαρχίας που εφαρμόζεται στη Γερμανία από τις αρχές της δεκαετίας του 2010, αλλά εξακολουθεί να προκαλεί αντιπαραθέσεις στη Γαλλία.
Σύμφωνα με πληροφορίες της εφημερίδας La Tribune Dimanche της 22ας Νοεμβρίου, τις οποίες επιβεβαίωσε το Μέγαρο των Ηλυσίων, ο Γάλλος πρόεδρος σχεδιάζει να επαναφέρει ένα σχέδιο συνταγματικής αναθεώρησης για την καθιέρωση του «χρυσού κανόνα».
Πρόκειται για κείμενο που είχε εγκριθεί με την ίδια ακριβώς διατύπωση το 2011 τόσο από την Εθνοσυνέλευση όσο και από τη Γερουσία, με πρωτοβουλία της κυβέρνησης του Φρανσουά Φιγιόν.
Εκείνη την εποχή, ωστόσο, η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης δεν ολοκληρώθηκε.
Ο τότε πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί, χωρίς να είναι βέβαιος ότι θα εξασφάλιζε την απαιτούμενη πλειοψηφία των τριών πέμπτων των ψηφισάντων για ένα σχέδιο που αμφισβητούσε η Αριστερά, λιγότερο από έναν χρόνο πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2012, αποφάσισε να μη συγκαλέσει το Κογκρέσο.
Άλλωστε, η συνταγματική μεταρρύθμιση του 2008 είχε εγκριθεί με διαφορά μόλις μίας ψήφου. Έτσι, το σχέδιο του 2011 παρέμεινε ανεφάρμοστο.
Ωστόσο, το άρθρο 89 του γαλλικού Συντάγματος, που καθορίζει τις προϋποθέσεις της συνταγματικής αναθεώρησης, δεν προβλέπει κανέναν χρονικό περιορισμό ανάμεσα στην έγκριση ενός σχεδίου από τα δύο κοινοβουλευτικά σώματα και τη σύγκληση του Κογκρέσου.
Εάν ο Εμανουέλ Μακρόν αποφασίσει να προχωρήσει, η ψηφοφορία των βουλευτών και γερουσιαστών, που θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ήδη από τον Ιανουάριο, θα ολοκληρώσει μια διαδικασία που ξεκίνησε τρεις κοινοβουλευτικές περιόδους νωρίτερα.
Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε πρωτοφανές γεγονός στην ιστορία της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας, σύμφωνα με τη γαλλική εφημερίδα Le Monde.
Μια συνταγματική αναθεώρηση λίγο πριν από τις προεδρικές εκλογές
Εξίσου πρωτοφανής θα ήταν η υποβολή ενός σχεδίου συνταγματικής αναθεώρησης σε βουλευτές και γερουσιαστές μόλις λίγους μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές.
Ο πρόεδρος της Γερουσίας, Ζεράρ Λαρσέ, από το κόμμα των Ρεπουμπλικανών (LR), είχε αντιταχθεί το 2016 στη σύγκληση του Κογκρέσου για την επικύρωση της μεταρρύθμισης του Ανώτατου Συμβουλίου Δικαστικού Σώματος.
Το επιχείρημά του ήταν ότι «δεν ψηφίζεται μια συνταγματική αναθεώρηση για έναν πρόεδρο που αποχωρεί», αναφερόμενος στον τότε πρόεδρο Φρανσουά Ολάντ.
Το περιστατικό υπενθυμίζει ο Ζαν-Ζακ Ουρβοάς, ο οποίος εκείνη την περίοδο ήταν πρόεδρος της Επιτροπής Νομικών Υποθέσεων της Εθνοσυνέλευσης.
«Μια συνταγματική αναθεώρηση έχει λογική για έναν πρόεδρο στην αρχή της θητείας του, όχι στο τέλος», παρατηρεί ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Βρέστης.
Μπροστά στην επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών και στη διόγκωση του χρέους, ο δημοσιονομικός «χρυσός κανόνας» έχει ήδη συμπεριληφθεί στις προτάσεις αρκετών υποψηφίων για τις προεδρικές εκλογές της άνοιξης του 2027.
Ο Εντουάρ Φιλίπ, του κόμματος Horizons, και ο Γκαμπριέλ Ατάλ, του Renaissance, έχουν ταχθεί από την αρχή της προεκλογικής εκστρατείας υπέρ της καθιέρωσης αυτού του αυστηρού δημοσιονομικού περιορισμού, εκτιμώντας ότι θα μπορούσε να καθησυχάσει τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Από την πλευρά του, ο Μπρουνό Ρεταγιό, των Ρεπουμπλικανών, έχει ζητήσει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για το ζήτημα, ως εναλλακτική δυνατότητα αντί της σύγκλησης του Κογκρέσου.
Ωστόσο, πέντε μήνες πριν από μια προεδρική αναμέτρηση με αβέβαιη έκβαση, πολλοί ερμηνεύουν την πρωτοβουλία του Μακρόν ως προσπάθεια να δεσμεύσει τον διάδοχό του σε κανόνες δημοσιονομικής πειθαρχίας, από τους οποίους ο ίδιος δεν δυσκολεύτηκε να παρεκκλίνει.
«Η ενσωμάτωση του "χρυσού κανόνα" στο Σύνταγμα θα ήταν θετική εξέλιξη», εκτίμησε την Κυριακή ο Μπρουνό Ρεταγιό.
Ωστόσο, πρόσθεσε ειρωνικά ότι «το γεγονός πως ο Εμανουέλ Μακρόν περίμενε μέχρι να ψηφιστεί ο δέκατος προϋπολογισμός με υπερβολικά υψηλό έλλειμμα επί της προεδρίας του για να εξετάσει αυτό το ενδεχόμενο λέει πολλά για έναν πρόεδρο που περίμενε να αδειάσει το ταμείο προτού αποφασίσει να του βάλει λουκέτο».
Πυρά και από την Αριστερά για τη δημοσιονομική πολιτική Μακρόν
Ανάλογες επικρίσεις προκάλεσε η προεδρική πρωτοβουλία και στον χώρο της Αριστεράς.
Ο οικονομολόγος Γκαμπριέλ Ζικμάν, προσκεκλημένος την Κυριακή στην εκπομπή Grand Jury των RTL, Public Sénat, Ouest-France και M6, χαρακτήρισε την πρόταση ειρωνική και αντιφατική.
«Είναι πράγματι ειρωνικό», σχολίασε, προσθέτοντας ότι είναι «κάπως προκλητικό να έρχεται κανείς να παραδίδει μαθήματα χρηστής διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών (...) τη στιγμή που επί προεδρίας Εμανουέλ Μακρόν τα δημόσια οικονομικά μας εκτροχιάστηκαν».
Ένας διαφορετικός «χρυσός κανόνας» από τον Εθνικό Συναγερμό
Μπροστά στην άνοδο των επιτοκίων, η οποία ενισχύει τους φόβους για μια χρηματοπιστωτική κρίση λίγο πριν από τις εκλογές, το Μέγαρο των Ηλυσίων επιχειρεί να δικαιολογήσει την πρωτοβουλία.
«Όλες οι λύσεις που μπορούν να αποδείξουν διαχρονικά τη δημοσιονομική αξιοπιστία της Γαλλίας αξίζει να εξεταστούν, τόσο σε πολιτικό όσο και σε τεχνικό επίπεδο», αναφέρουν πηγές της γαλλικής προεδρίας.
Το κείμενο του 2011 προβλέπει τη θέσπιση ενός νόμου-πλαισίου για τον πολυετή προγραμματισμό των δημόσιων οικονομικών, ο οποίος θα καθορίζει ανώτατο όριο δαπανών και κατώτατο όριο εσόδων, δεσμευτικά για τους ετήσιους προϋπολογισμούς.
Κατά την εκτίμηση του Μεγάρου των Ηλυσίων, το συγκεκριμένο σύστημα έχει το πλεονέκτημα ότι αφήνει στις κυβερνήσεις πλήρη ελευθερία να καθορίζουν τη δημοσιονομική τους πορεία, στοιχείο που θεωρείται ουσιώδες από δημοκρατική άποψη.
Ταυτόχρονα, όμως, καθιστά νομικά δεσμευτική την εφαρμογή της, υπό τον έλεγχο του Συνταγματικού Συμβουλίου.
Η απαιτούμενη πλειοψηφία των τριών πέμπτων στο Κογκρέσο θα μπορούσε να επιτευχθεί με τις ψήφους της Δεξιάς, του Κέντρου και του Εθνικού Συναγερμού (RN).
Η Αριστερά είχε αντιταχθεί το 2011 στη συνταγματική αναθεώρηση που είχε προτείνει η κυβέρνηση Φιγιόν.
Η ενσωμάτωση του «χρυσού κανόνα» στο Σύνταγμα «θα ισοδυναμούσε με το να στραφεί το Σύνταγμα εναντίον της δημοκρατίας», καταγγέλλει σε ανακοίνωσή του ο Ερίκ Κοκερέλ, πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών της Εθνοσυνέλευσης και στέλεχος της Ανυπότακτης Γαλλίας (La France insoumise).
Η Μαρίν Λεπέν σε ρόλο ρυθμιστή
Το ερώτημα είναι εάν η Μαρίν Λεπέν, η οποία προσφάτως υιοθέτησε την αρχή του δημοσιονομικού «χρυσού κανόνα», θα στηρίξει τη συνταγματική αναθεώρηση με τις ψήφους της κοινοβουλευτικής της ομάδας.
Σε συνέντευξή της την Κυριακή στα France 2 και France Inter, η πολιτικός που προηγείται στις δημοσκοπήσεις όχι μόνο χαιρέτισε την ιδέα, αλλά διεκδίκησε και την πατρότητά της.
«Εμείς το ζητήσαμε. Θα ήταν κρίμα να μην το στηρίξουμε. Χαίρομαι που ο Εμανουέλ Μακρόν άκουσε τον Ζορντάν Μπαρντελά», δήλωσε.
Ο πρόεδρος του Εθνικού Συναγερμού είχε ζητήσει στις 5 Νοεμβρίου την «ταχεία» εξέταση και ψήφιση νόμου, ώστε να ενσωματωθεί στο Σύνταγμα ένας δημοσιονομικός «χρυσός κανόνας» μέσα στις επόμενες «λίγες εβδομάδες».
Η ίδια η υποψήφια του RN είχε δεσμευτεί στα τέλη Αυγούστου, μιλώντας ενώπιον της γαλλικής εργοδοτικής οργάνωσης Medef, ότι θα προωθούσε μέσω δημοψηφίσματος την υιοθέτηση ενός «χρυσού κανόνα» για τον προϋπολογισμό.
Στόχος της ήταν να πείσει τους επιχειρηματικούς κύκλους ότι διαθέτει αξιόπιστη δημοσιονομική πολιτική.
Ωστόσο, την Κυριακή η Μαρίν Λεπέν υποστήριξε ότι η συνταγματική μεταρρύθμιση του 2011 δεν είναι τόσο «καλοσχεδιασμένη» όσο ο «χρυσός κανόνας» που προτείνει η ίδια.
Η πρότασή της, την οποία είχε παρουσιάσει αναλυτικά σε άρθρο στην εφημερίδα L’Opinion την 1η Οκτωβρίου, διαφέρει πράγματι σημαντικά από το κείμενο που είχε εγκριθεί το 2011.
Ειδικότερα, προβλέπει τη συνταγματική κατοχύρωση ενός μηχανισμού διόρθωσης σε περίπτωση δημοσιονομικού εκτροχιασμού.
Ο Ζορντάν Μπαρντελά έθεσε επιπλέον έναν όρο για τη θετική ψήφο του Εθνικού Συναγερμού, διευκρινίζοντας την Κυριακή, μέσω ανάρτησης στην πλατφόρμα X, ότι ο «χρυσός κανόνας» θα πρέπει «ως προς τις λεπτομέρειες εφαρμογής του, να ανταποκρίνεται σε όσα εμείς ζητούσαμε».
Το συνταγματικό εμπόδιο και το πολιτικό ρίσκο για τον Μακρόν
Το πρόβλημα, όπως παρατηρεί η Le Monde σε κυριακάτικο δημοσίευμά της, είναι ότι το κείμενο που συζητήθηκε και εγκρίθηκε και από τα δύο κοινοβουλευτικά σώματα το 2011 δεν μπορεί πλέον να τροποποιηθεί στο πλαίσιο της συγκεκριμένης διαδικασίας.
Οποιαδήποτε αλλαγή του θα απαιτούσε νέα εξέταση και ψήφιση τόσο από την Εθνοσυνέλευση όσο και από τη Γερουσία.
Και όλα αυτά μέσα σε εξαιρετικά περιορισμένο χρονικό διάστημα, καθώς η κοινοβουλευτική σύνοδος ολοκληρώνεται στα τέλη Φεβρουαρίου 2027.
Απομένει, επομένως, να φανεί εάν ο Εμανουέλ Μακρόν, αντιμέτωπος με τα αντιφατικά μηνύματα του κόμματος της Μαρίν Λεπέν, θα αναλάβει τον κίνδυνο μιας ενδεχόμενης ήττας στις Βερσαλλίες, λίγους μόλις μήνες πριν από τη λήξη της προεδρικής του θητείας.