Εσωτερικός έλεγχος: Από τον εντοπισμό λαθών στην πρόληψη κρίσεων — Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης

Σε ένα περιβάλλον διαδοχικών κρίσεων, γεωπολιτικής αβεβαιότητας και ταχύτατων τεχνολογικών αλλαγών, ο εσωτερικός έλεγχος καλείται να υπερβεί την καταγραφή αδυναμιών και την αξιολόγηση όσων έχουν ήδη συμβεί. Το ζητούμενο είναι οι διαπιστώσεις του να μετατρέπονται σε ουσιαστικές βελτιώσεις και η γνώση σε έγκαιρη δράση, ώστε οι οργανισμοί να προλαμβάνουν κινδύνους, να λαμβάνουν καλύτερα τεκμηριωμένες αποφάσεις και να ενισχύουν την ανθεκτικότητά τους.

Αυτό είναι και το μήνυμα του Ετήσιου Συνεδρίου του Ινστιτούτου Εσωτερικών Ελεγκτών Ελλάδας — IIA Greece, το οποίο θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου 2026, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, με κεντρικό σύνθημα «Lights on, let’s go!». Η μεταφορά είναι σαφής: ο σύγχρονος εσωτερικός έλεγχος πρέπει να φωτίζει όσα δεν είναι ακόμη ορατά, να αναγνωρίζει τις αλλαγές και να αμφισβητεί όσα θεωρούνται δεδομένα. Η αξία του, όμως, κρίνεται και από το κατά πόσο αυτή η γνώση οδηγεί σε αποφάσεις και παρεμβάσεις.

Στο επίκεντρο της διοργάνωσης θα βρεθούν η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και της ανάλυσης δεδομένων, η πρόληψη της απάτης, η εταιρική ανθεκτικότητα και η χρηστή διακυβέρνηση. Η ατζέντα περιλαμβάνει επίσης τα νέα παγκόσμια πρότυπα εσωτερικού ελέγχου, τις δεξιότητες που απαιτεί πλέον το επάγγελμα και τις ιδιαίτερες ανάγκες των επιχειρήσεων, του δημόσιου τομέα και των μονάδων υγείας.

Με αφορμή το συνέδριο, η Βέρρα Μαρμαλίδου, πρόεδρος του Ινστιτούτου Εσωτερικών Ελεγκτών Ελλάδας — IIA Greece, μιλά στο Newsbomb για τη διεύρυνση του ρόλου του εσωτερικού ελεγκτή. Εξηγεί γιατί οι κίνδυνοι δεν μπορούν να εξετάζονται απομονωμένα, πώς η τεχνολογία μπορεί να βελτιώσει την ταχύτητα και την ποιότητα των ελεγκτικών συμπερασμάτων και γιατί, παρά τις νέες δυνατότητες, παραμένουν απαραίτητες η επαγγελματική κρίση, η συνεργασία και η βαθιά κατανόηση του οργανισμού. Όπως επισημαίνει, η πρόληψη δεν καταργεί την αξιολόγηση του παρελθόντος· στηρίζεται στα διδάγματά του.

Διαβάστε τη συνέντευξη:

Newsbomb: Για πολλά χρόνια, ο εσωτερικός έλεγχος συνδέθηκε με τον εντοπισμό αδυναμιών και την αξιολόγηση όσων έχουν ήδη συμβεί. Πώς αλλάζει σήμερα ο ρόλος του και πώς μπορεί να συμβάλει περισσότερο στη δημιουργία αξίας για τον οργανισμό;

Βέρρα Μαρμαλίδου: Δεν θα πρέπει να υποτιμάται η σημασία της αξιολόγησης όσων έχουν ήδη συμβεί. Η αναδρομική εξέταση των δραστηριοτήτων ενός οργανισμού δεν αποτελεί απλώς μια καταγραφή αδυναμιών, αλλά ένα πολύτιμο εργαλείο μάθησης και εξέλιξης.

Η ανάδειξη μιας αδυναμίας, όταν συνοδεύεται από ουσιαστικές και εφαρμόσιμες διορθωτικές προτάσεις, μπορεί να οδηγήσει στην αντικατάσταση χειροκίνητων ελέγχων από αυτοματοποιημένες δικλίδες, στη βελτίωση διαδικασιών και στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της τεχνολογίας. Με αυτόν τον τρόπο, ο εσωτερικός έλεγχος συμβάλλει ενεργά όχι μόνο στη διόρθωση του παρελθόντος, αλλά και στη διαμόρφωση ενός ισχυρότερου συστήματος εσωτερικού ελέγχου και ενός ανθεκτικότερου οργανισμού για το μέλλον.

Πέρα, όμως, από αυτή την παραδοσιακή και απολύτως απαραίτητη λειτουργία, ο ρόλος του εσωτερικού ελέγχου διευρύνεται ουσιαστικά ως ρόλος συμβούλου, καθώς τα νέα Global Internal Audit Standards αναδεικνύουν ακόμη περισσότερο τη σημασία της στρατηγικής ευθυγράμμισης και της ουσιαστικής επικοινωνίας με τη διοίκηση.

Η συμβουλευτική διάσταση του ρόλου δεν είναι κάτι καινούργιο. Αυτό που αλλάζει είναι η ανάγκη να ασκείται πιο συστηματικά, με σαφή μεθοδολογία, αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και μεγαλύτερη έμφαση στην έγκαιρη αναγνώριση των αναδυόμενων κινδύνων.

Η πραγματική αξία του εσωτερικού ελέγχου αναδεικνύεται όταν οι διαπιστώσεις του μετατρέπονται σε ουσιαστικές βελτιώσεις και όταν οι συστάσεις του βοηθούν τον οργανισμό να προλαμβάνει κινδύνους.

Ένα ακόμη σημαντικό πλεονέκτημα είναι η ολιστική οπτική του. Καθώς εξετάζει το σύνολο των λειτουργιών ενός οργανισμού, έχει τη δυνατότητα να εντοπίζει αλληλεξαρτήσεις, κοινές αιτίες κινδύνων και αδυναμίες που ενδέχεται να μην είναι ορατές όταν κάθε μονάδα εξετάζεται μεμονωμένα.

Λειτουργεί, επομένως, ως μέρος ενός μηχανισμού ολοκλήρωσης, που «ανυψώνει και συνδέει» τις επιμέρους δραστηριότητες διαχείρισης κινδύνων, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση μιας συνολικής εικόνας σε επίπεδο οργανισμού και στην υποστήριξη καλύτερα τεκμηριωμένων αποφάσεων.

Ο εσωτερικός έλεγχος δεν δημιουργεί αξία επειδή απλώς εντοπίζει τι δεν λειτούργησε σωστά, αλλά επειδή βοηθά τον οργανισμό να κατανοήσει γιατί συνέβη, να βελτιωθεί και να προετοιμαστεί καλύτερα για όσα έρχονται.

Η μετάβαση, συνεπώς, δεν είναι από τον έλεγχο του παρελθόντος στην πρόβλεψη του μέλλοντος, αλλά από μια αποσπασματική αξιολόγηση σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, που συνδέει τα διδάγματα του παρελθόντος με την ανθεκτικότητα, την αποτελεσματικότητα και τη βιώσιμη δημιουργία αξίας στο μέλλον.

Οι κίνδυνοι αλληλεπιδρούν — Η ανάγκη για συνολική εικόνα

Οι κίνδυνοι δεν λειτουργούν πλέον απομονωμένα. Πώς μπορεί ο εσωτερικός έλεγχος να κατανοήσει τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ τεχνολογίας, ανθρώπων, λειτουργιών, γεωπολιτικών εξελίξεων και επιχειρηματικής στρατηγικής;

Αυτό είναι το πιο δύσκολο, αφού οι κίνδυνοι δεν λειτουργούν πλέον απομονωμένα, αλλά αλληλεπιδρούν και συχνά δημιουργούν αλυσιδωτές επιπτώσεις σε διαφορετικές λειτουργίες και σε ολόκληρο τον οργανισμό.

Η κατανόηση αυτών των αλληλεξαρτήσεων απαιτεί εξωστρέφεια, συνεχή εκπαίδευση και μάθηση, αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και, κυρίως, ουσιαστική συνεργασία με τους ανθρώπους που έχουν την ευθύνη διαχείρισης των κινδύνων.

Πρόκειται για μια πολυδιάστατη προσέγγιση που προϋποθέτει σύμπραξη και επικοινωνία. Ο εσωτερικός έλεγχος καλείται να συνθέτει διαφορετικές οπτικές, να αναγνωρίζει αλληλεξαρτήσεις και να διαμορφώνει μια συνολική εικόνα των κινδύνων, χωρίς να υποκαθιστά την ευθύνη της διοίκησης για τη διαχείρισή τους.

Πώς μπορεί η απλή καταγραφή των κινδύνων να οδηγήσει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αλληλοενισχύονται και ενδέχεται να δημιουργήσουν αλυσιδωτές επιπτώσεις σε έναν οργανισμό;

Πρόκειται για δύο διαφορετικές αφετηρίες. Η κατανόηση και η αποτύπωση των αλληλεξαρτήσεών τους απαιτούν, εκ μέρους του ελεγκτή, διευρυμένη γνώση, συνέργειες και συνεργασίες, ανοιχτό τρόπο σκέψης και διάθεση ανάληψης υπευθυνότητας.

Απαιτείται χαρισματική διοίκηση, η οποία χτίζει κατάλληλες οριζόντιες δομές, καλλιεργεί κουλτούρα συνεργασίας και διασφαλίζει ότι η κρίσιμη πληροφόρηση για τη στρατηγική και τους κινδύνους δεν παραμένει εγκλωβισμένη σε επιμέρους μονάδες.

Από τη διασφάλιση στην έγκαιρη αναγνώριση απειλών

Τι σημαίνει στην πράξη για τον εσωτερικό έλεγχο η μετάβαση από το assurance στο insight και το foresight; Μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη αναγνώριση απειλών και ευκαιριών πριν αυτές αποτυπωθούν στα αποτελέσματα του οργανισμού;

Η διασφάλιση —assurance— είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη σε βάθος εξέταση —insight—, καθώς δεν είναι δυνατόν να αξιολογηθεί με βεβαιότητα τι πραγματικά συμβαίνει, εάν δεν έχει προηγηθεί σχολαστική εξέταση και επαρκής ανάλυση των δεδομένων.

Στην πράξη, αυτή η μετάβαση σημαίνει κυρίως χρήση κατάλληλων τεχνολογικών εργαλείων, αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και βαθιά κατανόηση των επιδιωκόμενων στόχων.

Ακόμη πιο δύσκολη είναι η έγκαιρη εκτίμηση μελλοντικών απειλών και ευκαιριών —foresight—. Εκτός από τη χρήση προβλεπτικών μοντέλων, μεταξύ άλλων μέσω της τεχνητής νοημοσύνης, απαιτούνται ανάλυση σεναρίων για το τι μπορεί να συμβεί κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις και ειδικές δοκιμές.

Υπό αυτό το πρίσμα, ναι, ο εσωτερικός ελεγκτής μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη αναγνώριση απειλών και ευκαιριών, βοηθώντας τον οργανισμό να προετοιμάζεται πριν αυτές αναδειχθούν.

«Όχι ένας απομονωμένος ελεγκτής που κοιτάζει μόνο το παρελθόν»

Πώς μπορεί ο εσωτερικός έλεγχος να διευρύνει την οπτική του, από τους λειτουργικούς κινδύνους προς εκείνους που μπορούν να επηρεάσουν τη στρατηγική, την ανταγωνιστικότητα και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα ενός οργανισμού;

Πρωτίστως, απαιτείται συνεχής ενημέρωση για τις εξελίξεις στην αγορά, εντός και εκτός συνόρων, αλλά και άσκηση ορθής επαγγελματικής κρίσης, ώστε να αναγνωρίζεται τι είναι πραγματικά σημαντικό για τη στρατηγική και τη βιωσιμότητα του οργανισμού.

Απαιτείται, όμως, και πραγματικό ενδιαφέρον για την καθημερινότητα των λειτουργιών του οργανισμού, κατανόηση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν η πρώτη και η δεύτερη γραμμή, καθώς και ατομικό όραμα, αντί μιας φιλοσοφίας διεκπεραίωσης. Προϋποτίθενται καλές συνεργασίες, επικοινωνία και συμμετοχή σε σημαντικά επιχειρηματικά έργα.

Το ζητούμενο δεν είναι σε καμία περίπτωση ένας απομονωμένος ελεγκτής που κοιτάζει μόνο τι συνέβη στο παρελθόν, αλλά ένας επαγγελματίας που κατανοεί πού κατευθύνεται ο οργανισμός, αναγνωρίζει έγκαιρα τι μπορεί να τον επηρεάσει και συμβάλλει στην προστασία και στη μακροπρόθεσμη δημιουργία αξίας.

Τεχνητή νοημοσύνη και δεδομένα: Οι δυνατότητες και οι προϋποθέσεις

Πώς μπορούν η τεχνητή νοημοσύνη, η ανάλυση δεδομένων και η αυτοματοποίηση να βελτιώσουν την ταχύτητα και την ποιότητα των ελεγκτικών συμπερασμάτων και των επιχειρηματικών αποφάσεων;

Η τεχνητή νοημοσύνη, η ανάλυση δεδομένων και η αυτοματοποίηση μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά τον τρόπο άσκησης του εσωτερικού ελέγχου.

Μέσα από τεχνικές συνεχούς ελέγχου και παρακολούθησης —continuous auditing και monitoring—, ο εσωτερικός ελεγκτής μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα αποκλίσεις και προειδοποιητικές ενδείξεις κινδύνων, εξετάζοντας το σύνολο των διαθέσιμων δεδομένων και όχι μόνο αντιπροσωπευτικά δείγματα.

Έτσι, τα ελεγκτικά συμπεράσματα προκύπτουν ταχύτερα, τεκμηριώνονται καλύτερα και επικοινωνούνται έγκαιρα, υποστηρίζοντας τη λήψη πιο αποτελεσματικών επιχειρηματικών αποφάσεων.

Για να επιτευχθούν, όμως, όλα αυτά, δεν αρκεί η τεχνολογία. Απαιτούνται επενδύσεις, κατάλληλες δεξιότητες και, κυρίως, μια ελεγκτική κουλτούρα που αξιοποιεί τα δεδομένα για την έγκαιρη αναγνώριση και πρόληψη των κινδύνων.

Πώς κρίνεται η επιτυχία του σύγχρονου εσωτερικού ελέγχου

Τελικά, πώς μετριέται η επιτυχία ενός σύγχρονου εσωτερικού ελέγχου; Με τον αριθμό των ευρημάτων που εντοπίζει ή με την ικανότητά του να βοηθά τον οργανισμό να προσαρμόζεται, να προλαμβάνει και να αντέχει στις κρίσεις;

Θεωρώ ότι η επιτυχία μετριέται και με τα δύο. Τα ευρήματα αποτελούν σημαντικό δείκτη, καθώς αναδεικνύουν αποκλίσεις και αδυναμίες που, μέσα από τις κατάλληλες διορθωτικές ενέργειες, οδηγούν στην ενίσχυση του συστήματος εσωτερικού ελέγχου και της ανθεκτικότητας του οργανισμού.

Παράλληλα, η ολιστική προσέγγιση, η αξιοποίηση της τεχνολογίας, η κριτική σκέψη και οι ουσιαστικές συνεργασίες συμβάλλουν στην έγκαιρη προσαρμογή, στην πρόληψη κινδύνων και στην αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων.

Η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται από διαδοχικές κρίσεις και αβεβαιότητα. Η ικανότητα ενός οργανισμού όχι μόνο να αντέχει, αλλά και να εξελίσσεται και να αναπτύσσεται μέσα σε αυτές τις συνθήκες, θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη μακροπρόθεσμη επιτυχία του.

Η συμβολή του εσωτερικού ελεγκτή ήταν και θα είναι προς την κατεύθυνση της επιτυχίας. Ο εσωτερικός ελεγκτής σχεδιάζει στρατηγικά και αποσκοπεί στην επιτυχία.